II SA/Wr 476/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Palus Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Cisek (spr.) Sędzia NSA Zygmunt Wiśniewski Protokolant Asystent sędziego Aleksandra Siwińska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej P. [...] na decyzję D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nakazu usunięcia nieprawidłowości w stanie technicznym budynku mieszkalnego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu) na rzecz adwokata P. P. tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu stronie skarżącej, łączną kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, stanowiącą wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 240,00 (dwieście czterdzieści) złotych oraz podatek VAT w kwocie 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Z. decyzją z dnia [...] r. (Nr[...]) nakazał Gminie W. oraz J. i J. K. usunięcie nieprawidłowości, określonych oceną stanu technicznego budynku P. [...] gmina W., położonego na działce nr [...] AM-[...] , obręb R., a mianowicie: - wymianę pokrycia połaci dachowej wraz z wymianą ok. 35% krokwi oraz częściowym wzmocnieniem, - wymianę wszystkich obróbek blacharskich - rynien, rur spustowych, obróbek kominów i pasów nadrynnowych, - przemurowanie wszystkich kominów, - montaż okienek wyłazowych i law kominiarskich, - wykonanie docieplenia dachu, - wymianę zawilgoconych tynków klatki schodowej i przemalowanie, - wymianę deskowania podbitki okapu - konieczność wykonania izolacji pionowej budynku w terminie do 30 czerwca 2009 r. W głównych motywach podjętego rozstrzygnięcia wskazano, że w dniu 28 stycznia 2009 r. do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Z. wpłynęło pismo Zarządcy Wspólnoty Mieszkaniowej P. [...], J. K. , zawiadamiające o złym stanie technicznym budynku nr [...] P. W związku z powyższym w dniu 29 stycznia 2009 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Z. wszczął postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie, a w dniu 2 marca 2009 r. inspektorzy nadzoru budowlanego dokonali oględzin tegoż obiektu, w trakcie których stwierdzono, że pokrycie papowe dachu jest w wielu miejscach uszkodzone, niektóre krokwie załamane, na ścianach i sufitach w mieszkaniu jednego z lokatorów oraz na klatce schodowej występują liczne zacieki. Skutkiem powyższego Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Z. nałożył na współwłaścicieli budynku obowiązek przedłożenia w Powiatowym Inspektoracie Nadzoru Budowlanego w Z., w terminie 30 dni od dnia otrzymania niniejszego postanowienia, oceny technicznej budynku przy ul. P. [...], sporządzonej przez osobę posiadającą stosowne uprawnienia budowlane oraz należącą do odpowiedniej Izby Zawodowej. Z uwagi na fakt, iż właściciele obiektu budowlanego wywiązali się z nałożonego obowiązku – w ocenie organ I instancji – zasadnym było podjęcie niniejszego rozstrzygnięcia. W imieniu Wspólnoty Mieszkaniowej P. [...] odwołanie od powyższej decyzji złożył J. K.- wnosząc o jej uchylenie. W ocenie strony skarżącej w roku 2009 r. nie została wykonana żadna ekspertyza budynku przy ul. P. [...], zaś w dniu [...] r. inspektorzy organu nadzoru budowlanego dokonali oględzin, wyniku, których stwierdzono zacieki na poddaszu, na korytarzu i w mieszkaniu jednego z lokatorów. Nadto wskazano, iż pismem z dnia [...] r. organ I instancji został powiadomiony o złym stanie niniejszego budynku. W dalszej części uzasadnienia wyjaśniono, iż Nadleśnictwo R., będące poprzednim właścicielem, tegoż obiektu wykonało w 1996 r. kapitalny remont dachu, który jednakże pokryty papą nie był poddawany konserwacji. Wskazano przy tym, że zarówno wszystkie przewody kominowe znajdujące się na niniejszym budynku jak i dojścia do nich są w dobrym stanie technicznym. W końcowej części uzasadnienia strona skarżąca podniosła, że Wspólnota Mieszkaniowa P. [...] powstała w dniu [...] r., a technik budowlany J.T. w [...]r. oszacował remont na kwotę 25.138 zł. Nadto odwołujący się podkreślił, że pełnomocnik Gminy W., będącej współwłaścicielem, był przeciwny ustanowieniu funduszu remontowego. Obecnie zaś obowiązuje, wprowadzony od [...] r., plan 5-cio letni (2009 – 2014) remontów niniejszego budynku. D. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego we W. decyzją z dnia [...] r. (Nr[...]) uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej terminu wykonania obowiązku i wyznaczył nowy termin do dnia 31 października 2009 r., w pozostałej części utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu wskazano, że w związku z wnioskiem Wspólnoty Mieszkaniowej P. [...] w R. z dnia [...] r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Z. wszczął postępowanie administracyjne w sprawie złego stanu technicznego budynku mieszkalnego zlokalizowanego na działce nr [...] AM-[...] , obręb R., gm. W. Na okoliczność powyższego w dniu [...] r. organ stopnia powiatowego przeprowadził na ww. nieruchomości dowód z oględzin. W toku kontroli stwierdzono załamanie krokwi więźby dachowej, liczne uszkodzenia rynien oraz pokrywającej dach papy, zacieki na ścianach i sufitach klatki schodowej i jednego z lokali mieszkalnych oraz brak instalacji odgromowej. W związku z powyższym organ I instancji postanowieniem z dnia [...] r. ([...] ) nałożył na współwłaścicieli przedmiotowego budynku, tj. Gminę W. oraz J. i J. K., obowiązek przedłożenia oceny technicznej obiektu. Jak dalej wskazał organ odwoławczy w dniu 16 kwietnia 2009 r. do Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w Z. wpłynęło pismo Wspólnoty Mieszkaniową P. [...] z wnioskiem o przedłużenie, ze względów finansowych, terminu wykonania ww. obowiązku, zaś w dniu 7 kwietnia 2009 r. do inspektoratu wpłynęło pismo Zakładu Usług Komunalnych przekazujące w załączeniu kopię protokołu z okresowej kontroli przewodów kominowych w przedmiotowym budynku z dnia [...] r. (Nr[...]), potwierdzające dobry stan techniczny przewodów kominowych i ich zdatność do dalszej bezpiecznej eksploatacji oraz kopię protokołu okresowego przeglądu obiektu nr [...] z dnia [...] r. (wskazującego znaczny stopień zniszczenia budynku i konieczność przeprowadzenia bieżącego remontu, w szczególności w zakresie klatki schodowej oraz konserwacji rynien i rur deszczowych). Natomiast według oceny stanu technicznego przedmiotowego budynku z dnia [...] r., sporządzonej przez W. J., legitymującego się stosownymi uprawnieniami w zakresie budownictwa, w konsekwencji wieloletniego zaniechania wykonywania remontów w stanie technicznym obiektu wystąpiły liczne uszkodzenia, m. in. pokrywającej dach papy, obróbek blacharskich, klatki schodowej, zwłaszcza zaś dachu, którego stopień uszkodzenia stwarza bezpośrednie zagrożenie dla mieszkańców budynku, w związku z czym konieczna jest natychmiastowa interwencja remontowa. W dalszej części uzasadnienia wskazano, że zgodnie z przepisami rozdziału 6 ustawy Prawo Budowlane, obiekty budowlane winny być utrzymywane zgodnie z przeznaczeniem i wymaganiami ochrony środowiska oraz w należytym stanie technicznym i estetycznym. "Użytkowanie obiektu budowlanego zgodnie z przeznaczeniem" oznacza zaś użytkowanie w sposób określony w pozwoleniu na budowę i w zatwierdzonym projekcie budowlanym, który powinien również spełniać podstawowe wymagania z zakresu ochrony środowiska, określone w przepisach techniczno - budowlanych oraz przepisach ochrony środowiska. Przez "należyty stan techniczny" należy natomiast rozumieć stan pełnej sprawności obiektu budowlanego lub jego części, brak jakichkolwiek uszkodzeń, zwłaszcza takich, które mogą zagrażać bezpieczeństwu użytkowania obiektu lub jego części. W celu zaś skorygowania zaistniałych nieprawidłowości w zakresie utrzymania obiektów budowlanych, w zależności od ustalonych potrzeb, organ nadzoru budowlanego może nakazać wykonanie stosownych robót budowlanych mających na celu usunięcie stwierdzonych usterek, przywrócenie poprzedniego sposobu użytkowania obiektu, wyposażenie obiektu w urządzenia techniczne, dokonanie okresowej kontroli bądź rozbiórkę obiektu. W związku z powyższym oraz po zapoznaniu się z protokołem z oględzin z dnia [...] r, jak również z powołaną powyżej opinią techniczną, organ odwoławczy uznał, iż wymienione w nich nieprawidłowości jednoznacznie wskazują na niezgodny z przepisami prawa stan techniczny ww. obiektu w szerokim zakresie, nie tylko więźby i pokrycia dachu, ale również obróbek blacharskich, kominów, klatki schodowej oraz izolacji pionowej. Nadto podniesiono, iż w myśl art. 66 ust. 1 pkt 3 ustawy - Prawo budowlane, będącego podstawą zaskarżonej decyzji, w przypadku ustalenia, że obiekt budowlany jest w nieodpowiednim stanie technicznym, właściwy organ nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości, określając termin wykonania obowiązków. Obowiązki w tym zakresie spoczywają na właścicielu lub zarządcy obiektu budowlanego. Zgodnie bowiem z przepisami Prawa budowlanego, adresatem zaskarżonej decyzji może być wyłącznie właściciel lub zarządca, na których to spoczywa obowiązek utrzymania i użytkowania obiektu zgodnie z zasadami określonymi w art. 5 ust 2 ustawy - Prawo Budowlane. Takie rozstrzygnięcie, w zakresie kręgu podmiotowego adresatów przedmiotowej decyzji, wynika z normy prawnej wyrażonej w art. 61 ustawy - Prawo budowlane. Podkreślono również, że organ nadzoru budowlanego może stwierdzić nieodpowiedni stan techniczny wówczas, gdy ujawniony stan obiektu narusza wymagania wynikające z obowiązujących przepisów i tylko w takim przypadku organ nadzoru budowlanego jest władny nałożyć obowiązki usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości. Dlatego też uznano za w pełni właściwe postępowanie organu I instancji, który po dokonaniu oględzin oraz zapoznaniu się ze stosownym opracowaniem dotyczącym przedmiotowego obiektu budowlanego, sporządzonym przez osobę do tego kompetentną, nałożył określone decyzją obowiązki w celu usunięcia zaistniałych nieprawidłowości. Opracowanie to jednoznacznie bowiem stwierdza liczne uchybienia stanu technicznego przedmiotowego budynku, w tym stwarzające bezpośrednie zagrożenie bezpieczeństwa jego mieszkańców. W końcowej części skargi organ odwoławczy wyjaśnił, że w rozpatrywanej sprawie niewątpliwie ustalono, na podstawie wypisu z rejestru gruntów, iż przedmiotowa nieruchomość stanowi współwłasność Gminy W. oraz J. i J.K. Powyższe zaś jednoznacznie wskazuje zobowiązanego w świetle regulacji Prawa budowlanego do utrzymywania obiektu budowlanego w należytym stanie sprawności technicznej odpowiadającym jego funkcjom. Odnosząc się natomiast do kwestii finansowych podkreślono, iż organy nadzoru budowlanego działają wyłącznie na podstawie i w granicach prawa. Nie są tym samym kompetentne do orzekania o kosztach związanych z przywróceniem kondycji przedmiotowego budynku do stanu technicznego zgodnego z przepisami, jak również o zobowiązaniach innych podmiotów, wynikających z wszelkich porozumień i umów, względem właściciela (współwłaścicieli). Wszelkie roszczenia i spory w tej materii winny być dochodzone na drodze postępowania cywilnego. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu - w imieniu Wspólnoty Mieszkaniowej P. [...] - złożył J.K., podtrzymując swoje zarzuty i argumentację zawartą uprzednio w odwołaniu. W ocenie strony skarżącej kwestionowana decyzja opiera się na nienależycie przeprowadzonej w dniu [...] r. kontroli oraz wadliwie sporządzonej przez W. J. ocenie technicznej niniejszego obiektu. Wskazano także, że strona skarżąca nie neguje uszkodzeń dachu, rynien czy też instalacji odgromnikowej, jednakże nie jest możliwe wykonanie prac mających na celu usunięcie tychże nieprawidłowości z uwagi na znaczne koszty jakie są z tym związane. Podniesiono przy tym, że w 2010 r. skarżąca strona będzie ubiegać się o przyznanie kredytu, który zostanie przeznaczony na sfinansowanie remontu budynku P. [...], co oznacza, iż rozpoczęcie remontu będzie możliwe dopiero około [...] r. W odpowiedzi na skargę D. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego we W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację i wywody prawne zawarte w kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne właściwe są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje w szczególności orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne, postanowienia, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie lub rozstrzygające sprawę co do istoty (art. 3 § 1 w związku § 2 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a także na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Zgodnie z art. 151 powyższej ustawy, w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala. Mając na uwadze powyżej wskazane kryterium legalności Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał, iż zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja nie mogą być kwestionowane i z tego też względu skarga nie może być uwzględniona. W rozpoznawanej sprawie kontroli Sądu podlegała prawidłowość nałożenia, na Gminę W. oraz J. i J. K. obowiązku usunięcia nieprawidłowości, określonych oceną stanu technicznego budynku P.[...], położonego na działce nr [...] AM –[...] obręb R., którego podstawę prawną stanowił art. 66 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (tj. Dz.U.z 2000r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). Stosownie do art. 66 ust. 1 ustawy Prawo budowlane - w przypadku stwierdzenia, że obiekt budowlany: 1) może zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia bądź środowiska albo 2) jest użytkowany w sposób zagrażający życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia lub środowisku, albo 3) jest w nieodpowiednim stanie technicznym, albo 4) powoduje swym wyglądem oszpecenie otoczenia - właściwy organ nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości, określając termin wykonania tego obowiązku. Z przytoczonej wyżej regulacji normatywnej, zamieszczonej w rozdziale szóstym Prawa budowlanego, poświeconym utrzymaniu obiektów budowlanych ustawodawca określił przesłanki, które nie tylko uprawniają, ale i obligują organ właściwy do podjęcia decyzji w przedmiocie nakazania usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości. Literalne brzmienie powyższego przepisu wskazuje, iż wymienione w nim przesłanki stanowią katalog zamknięty, przy czym każda z nich ma charakter autonomiczny. Oznacza to więc, iż wystąpienie chociażby jednej z czterech wymienionych tam przesłanek zobowiązuje organ do wydania decyzji nakazującej usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości. Jak bowiem wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 stycznia 2009 r (sygn. akt IIOSK 1721/07), podzielonym przez Sąd rozpoznający niniejszą sprawę – przepis art. 66 Prawa budowlanego ma na celu utrzymanie substancji budowlanej w należytym stanie, odpowiadającym jej funkcjom. Adresowany do organów nadzoru budowlanego stanowi materialną podstawę do podejmowania decyzji w przypadkach wymienionych w punktach od 1 do 4. Co istotne w niniejszej sprawie, w orzecznictwie przyjmuje się, iż nieodpowiedni stan techniczny obiektu budowlanego, o którym mowa w art. 66 ust. 1 pkt 3 cytowanej ustawy stanowi z reguły wynik zużycia technicznego obiektu budowlanego lub nagłych zdarzeń mających miejsce po oddaniu obiektu do użytkowania (por. niepubl. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego dnia 22 stycznia 2009 r., sygn. akt II OSK 104/08). W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, ustalony w sprawie stan faktyczny potwierdza, iż budynek zlokalizowany przy ul. P. [...] w R. znajduje się w nieodpowiednim stanie technicznym, na skutek normalnego zużycia technicznego obiektu. Ze zgromadzonego bowiem w niniejszej sprawie materiału dowodowego, a dokładniej z protokołu przeprowadzonych w dniu [...] r. oględzin, w których udział brał także J. K., wynika, że dach budynku zlokalizowanego przy ul. P. [...] pokryty jest papą, która w wielu miejscach jest uszkodzona i dziurawa, brak jest instalacji odgromnikowej, rynny są uszkodzone, a krokiew więźby dachowej jest załamana. Nadto stwierdzono zacieki na sufitach i ścianach. Także w sporządzonej dla potrzeb niniejszego postępowania ocenie stanu technicznego domu mieszkalnego położonego przy ul. P. [...] w R. wskazano na liczne ubytki i uszkodzenia dachu papowego, liczne zawilgocenia klatki schodowej i pomieszczeń stropodachu podnosząc, iż uszkodzenie konstrukcji dachu oraz odeskowania stwarza bezpośrednie zagrożenie dla mieszkańców budynku i wyjaśniając, że konieczna jest natychmiastowa interwencja remontowa dla zapewnienia bezpieczeństwa mieszkańcom. Nadto ze znajdującego się w aktach sprawy protokołu okresowego przeglądu obiektu budowlanego nr [...] przeprowadzonego dnia [...] r. wynika, że po przeprowadzeniu bezpośrednich i szczegółowych oględzin poszczególnych elementów budynku i do niego przynależnych urządzeń, stwierdzono, iż na skutek normalnego zużycia i wieku oraz innych czynników - takich jak: warunki pracy, błędy technologiczne i wykonawcze – niniejszy budynek uległ zniszczeniu w 45% i kwalifikuje się do remontu bieżącego. Co więcej, również w złożonej do tutejszego Sądu skardze J. K., działający w imieniu Wspólnoty Mieszkaniowej P.[...], podniósł, iż nie neguje uszkodzeń dachu, rynien oraz braku instalacji odgromnikowej. Oznacza to więc, iż nakazanie wykonania wyszczególnionych decyzją organu I instancji robót budowlanych celem usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości jest uzasadnione z uwagi na nieodpowiedni stan techniczny niniejszego budynku, a zatem wypełnia dyspozycję z przepisu art. 66 ust. 1 pkt 3 ustawy - Prawo budowlane. Efekty przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego jednoznacznie bowiem przesądzają, iż wykonanie wskazanych prac ma swoje uzasadnienie przede wszystkim na potrzebę ochrony takich wartości jak: życie, zdrowie i mienie ludzi przed zagrożeniami związanymi z istnieniem obiektów budowlanych w nieodpowiednim stanie technicznym. Odnosząc się zaś do argumentu, iż wykonanie nakazanych robót, jest związane z znacznymi kosztami, wyjaśnić należy, iż przed nałożeniem na jakikolwiek podmiot obowiązków, których realizacja z pewnością wiąże się z poniesieniem znacznych nakładów finansowych, organ winien w sposób wyczerpujący zebrać i wszechstronnie rozpatrzyć materiał dowodowy i dopiero na tej podstawie ustalić stan faktyczny sprawy. W rozpoznawanej sprawie Sąd nie miał wątpliwości, iż organ nadzoru budowlanego stopnia powiatowego, podjęte rozstrzygnięcie oparł na należycie i wyczerpująco zebranym materiale dowodowym, który został powyżej wskazany. Zważyć jednakże należy, iż skutki finansowe wykonania decyzji mają znaczenie drugorzędne w stosunku do ochrony takich wartości jak życie czy zdrowie. Do podstawowych zaś obowiązków organów administracji architektoniczno-budowlanej i nadzoru budowlanego należy nadzór i kontrola nad przestrzeganiem przepisów prawa budowlanego, a w szczególności warunków bezpieczeństwa ludzi i mienia nie tylko w rozwiązaniach przyjętych w projektach budowlanych czy wykonywaniu robot budowlanych, ale także przy utrzymywaniu obiektów budowlanych (art. 81 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego). Konkludując, uznać należy, iż w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynika sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy też innego naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tylko takie uchybienia uprawniają sąd administracyjny do wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwego aktu administracyjnego. Biorąc zatem powyższe pod uwagę Sąd - na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - oddalił skargę. O kosztach należnych pełnomocnikowi strony skarżącej, Sąd orzekł, mając na uwadze zakres wykonanej pracy oraz fakt, że koszty te nie zostały przez stronę uiszczone w żadnej części, stosownie do art. 250 ustawy p.p.s.a. w zw. z § 2 ust. 3, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348).