II SA/Wr 481/09

Wiesław Jakubiec – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie fontanny postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie o uzupełnienie braku skargi poprzez uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 500 zł, skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienia adwokata wskazując w uzasadnieniu, że gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i dwoma córkami, a łączny ich dochód w wysokości 6.500 zł przeznaczają na elementarne potrzeby egzystencjonalne. Dodał, że przez okres trwania postępowania poniósł już liczne koszty finansowe, a samo postępowanie "czynione" jest w interesie społecznym. Poinformował, że posiada mieszkanie o pow. 74, 80 m2. W odpowiedzi na wezwanie Sądu o sprecyzowanie oraz udokumentowanie swojej sytuacji finansowej i majątkowej (doręczone skarżącemu w dniu 23 października 2009 r.) wnioskodawca oświadczył, że nie wykonana ww. obowiązku, bowiem skarga oraz pozytywny wynik jej rozpatrzenia nie dotyczy statusu materialnego jego rodziny. Według wnioskodawcy skarga jest sprawą w interesie publicznym i powinna być rozpatrywana trybem przewidzianym dla Rzecznika Praw Obywatelskich oraz prokuratora. Prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - zwanej dalej u.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)). Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu wnioskodawca nie wykazał bowiem, iż konieczność poniesienia przez niego wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł (jedynego na tym etapie kosztu sądowego) mogłoby spowodować uszczerbek w jego koniecznym utrzymaniu. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy i okoliczności te -na żądanie Sądu- winny być należycie udokumentowane (art. 255 u.p.s.a.). W ocenie Sądu wnioskodawca – mimo wezwania - nie wyjaśnił i nie udokumentował wielu istotnych okoliczności, które mogą kształtować jego sytuację finansową np. nie przedłożył zaświadczenia o wysokości dochodu uzyskiwanego przez siebie i innych członków rodziny; nie wskazał czy jego rodzina korzysta z pomocy finansowej osób trzecich lub opieki społecznej; nie przedłożył wyciągów z posiadanych rachunków bankowych; nie złożył deklaracji podatkowych za rok 2008 i nie określił wartości posiadanych przez siebie ruchomości; nie wyjaśnił czy ma zdolność kredytową; nadto nie sprecyzował oraz nie udokumentował wysokości swoich niezbędnych, miesięcznych wydatków. Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 u.p.s.a., zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa (czyli jest to dodatkowe obciążenie innych obywateli). W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł dochodu, bezrobotnym, bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Skarżący jako osoba która brała udział w tworzeniu prawa (jako poseł na Sejm IV kadencji) powinien wiedzieć, że organy Państwa (w tym Sąd) mogą działać jedynie na podstawie obowiązujących przepisów i w sytuacji gdy konkretna procedura przewiduje, że o zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy decyduje jedynie obiektywna ocena możliwości finansowych (w szczególności wysokość osiąganego dochodu i wysokość posiadanych oszczędności) oraz możliwości majątkowych wnioskodawcy przy uwzględnieniu niezbędnych (obiektywnie) dla utrzymania wnioskodawcy wydatków, to zupełnie bezsensowne jest powoływanie się na innego rodzaju argumentację odwołującą się np. do charakteru sprawy, występowania w interesie społecznym czy przywoływanie zasług (jako posła) lub wskazywanie na swoje dobre cechy osobowościowe. W ten sposób skarżący w sposób nieuprawniony żąda by traktować go lepiej niż innych skarżących. Przyjęcie zresztą ww. subiektywnego kryterium zaprezentowanego przez wnioskodawcę spowodowałoby, iż niemal wszyscy wnoszący skargę do Sądu musieliby być zwalniani z kosztów sądowych, bowiem każda z takich osób właśnie dlatego wnosi skargę, gdyż jest przekonana, że została bezpodstawnie "skrzywdzona" działaniem (decyzją, postanowieniem) czy bezczynnością organu administracyjnego. Ze statystyk rozstrzygnięć sądowych wynika jednak, iż przekonanie to w większości wypadków okazuje się nieuzasadnione. Zaznaczyć należy, iż dochody rodziny skarżącego mają charakter stały i są jak na warunki polskie znaczące (ok. 6.500 zł), a wydatki nie zostały przez niego określone i udokumentowane. Sąd rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek badać nie tylko stan majątkowy i sytuację materialną strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ale także wszystkich osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie. Ustosunkowując się do wniosku o ustanowienie adwokata podkreślić należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 u u.p.s.a.). Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 u.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącego zarzutów czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadane pod względem jego zgodności z prawem (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1134/04). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 u.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.