II SA/Wr 49/04

W IMIENIU RZYCZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 stycznia 2006r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym : Przewodniczący: Sędzia NSA Sędzia WSA Sędzia WSA Protokolant Andrzej Wawrzyniak Mieczysław Górkiewicz Anna Siedłecka /sprawozdawca/ Patrycja Kikosicka-Jędrzejczak po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2006r. na rozprawie sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia przez J. M. własności nieruchomości oznaczonej nr [...] położonej w D. oraz odmawiającej wydania aktu nadania oraz orzeczenia o wykonaniu aktu nadania na rzecz spadkobierców oddala skargę Sygn. akt II SA/Wr 49/04 1 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...]r. Nr [...], podjętą na podstawie art. 25 i art. 31 dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym o osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr 49, poz. 279 ze zm.), art. 2 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340 ze zm.), Burmistrz Miasta i Gminy S. stwierdził, że J. M. nie nabył własności nieruchomości położonej w miejscowości D., gmina S., oznaczonej wg ewidencji gruntów jako działka nr [...] a.m. 2 o pow. 3000 m2 oraz odmówiono wydania aktu nadania i orzeczenia o wykonaniu aktu nadania przedmiotowej nieruchomości na rzecz spadkobierców J. M . Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, iż w wyniku analizy dokumentów znajdujących się w aktach osadnika oraz przekazanych przez strony postępowania ustalono, iż w dniu [...]r. Powiatowa Komisja Osadnicza Rolnego w S. wydała akt nadania nr [...], w którym J. M. został ustalony nabywcą działki nr [...], w gromadzie D. obejmującą 1 ha użytków rolnych oraz dom mieszkalny i szopę. W dniu [...]r. akt ten został anulowany w związku z pismem. Referatu Osiedleńczego z dnia [...]r. dot. zamiaru przekazania przedmiotowej nieruchomości na rzecz Dyrekcji Poczty i Telegrafu. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. przekazało nieruchomość na rzecz Agencji Pocztowej w D . Zatem, jak wskazał organ pierwszej instancji, J. M. nie nabył własności nieruchomości na podstawie dekretu z dnia [...]r. o ustroju rolnym o osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska, bowiem, akt nadania nie jest dokumentem stwierdzającym prawo własności. Zgodnie z art. 25 i 26 tego dekretu akt nadania był dokumentem wyznaczającym nabywcę nieruchomości, upoważniającym do objęcia w posiadanie nieruchomości i. bezpłatne pobieranie z niej pożytków. Prawa wynikające z aktu nadania były niezbywalne i niedziedziczne. Przeniesienie własności nadanego gospodarstwa następowało w drodze odrębnego orzeczenia o wykonaniu aktu nadania, które stanowiło jednocześnie podstawę ujawnienia prawa własności w księdze wieczystej. Ponadto organ 1 instancji wskazał, iż dekret z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych w art. 2 ust. 1 stwierdza, że osoby, które posiadają gospodarstwa rolne i prowadzą je osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia. wejścia w życie niniejszego dekretu nie nabyły ich własności, stają się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw. Nadto z dokumentów meldunkowych wynika, że J. M. wymeldował się z miejscowości D. do S. Sygn. akt II SA/Wr 49/04 2 N. (obręb S. D.), gmina D. K. w dniu [...]r., a w dniu [...]r. zameldował się w miejscowości S. D . Również w aktach archiwalnych Szkoły Podstawowej w D. znajduje się wzmianka, że córka J. M. w związku z wyprowadzką rodziców podjęła naukę w innej szkole w dniu [...]r. Postępowanie dowodowe polegające na przesłuchaniu świadków wskazanych przez stronę, także nie potwierdziło faktu zamieszkiwania rodziny M. w dniu [...]r. w budynku znajdującym się na przedmiotowej nieruchomości. W tym stanie rzeczy Burmistrz Miasta i Gminy S. orzekł jak wyżej. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła M. S. zarzucając jej rażące naruszenie prawa poprzez naruszenie przysługującego J. M. prawa własności, które uzyskałby otrzymując orzeczenie o wykonaniu aktu nadania nr [...], gdyby nie przymusowe wymeldowanie w dniu [...]r. Utrata posiadania nieruchomości na podstawie decyzji Powiatowej Komisji Osadnictwa Rolnego z dnia [...] r. w kilka dni przed wejściem w życie dekretu z dnia [...] r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, była faktycznie represją polityczną za udział J. M. w walkach w oddziałach Armii Krajowej. Ponadto odwołująca się podniosła, iż decyzja opiera się na błędnie ustalonym stanie faktycznym polegającym na przyjęciu, iż J. M. wymeldował się ze spornej nieruchomości dobrowolnie. W rzeczywistości był to przymus po uprzednim aresztowaniu. Wskazując na powyższe strona wniosła o zmianę kwestionowanej decyzji poprzez wydanie orzeczenia o wykonaniu aktu nadania nr [...] na działkę nr [...] w D. oraz stwierdzenie, że spadkobiercy J. M. nabyli tę nieruchomość na własność. W dniu [...]r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wydało na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa decyzję Nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy stwierdził, iż zgodnie z przepisem art. 14 ust. 1 dekretu o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska, nabywcami gospodarstw (działek) w trybie tego dekretu mogą być obywatele polscy, którzy przybyli na obszar Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska w ramach akcji osiedleńczej, kierowanej przez władze państwowe, bądź posiadają grunty rolne za zgodą władz państwowych. Wyznaczenie nabywcy gospodarstwa (działki) następuje w drodze orzeczenia właściwej władzy (art. 25 ust. 1 dekretu). Osoba, która otrzyma akt nadania gospodarstwa (działki) fizycznie wydzielonego, ma prawo do objęcia tego gospodarstwa w posiadanie celem korzystania i pobierania z niego bezpłatnie pożytków (art. 26 ust. 1 dekretu). Ostateczne jednak uregulowanie statusu prawnego osadnika następowało dopiero poprzez wydanie orzeczenia o wykonaniu aktu nadania. Zgodnie bowiem z przepisem art. 31 ust. 1 powołanego dekretu przeniesienie prawa własności nadanego Sygn. akt II SA/Wr 49/04 3 gospodarstwa (działki) na nabywcę następuje w drodze orzeczenia o wykonaniu aktu nadania. Dopiero to orzeczenie (mające charakter ostateczny) powodowało nabycie prawa własności nieruchomości nadawanej w trybie omawianego dekretu. Jak wskazuje organ odwoławczy, orzeczenie o wykonaniu aktu nadania nie zostało wydane i nie mogło być wydane w rozpatrywanej sprawie, gdyż akt nadania nr [...] z [...]r. został anulowany w dniu [...]r. W takiej sytuacji należało rozważyć kwestię, czy istniała inna podstawa normatywna do uzyskania tytułu własności do przedmiotowej nieruchomości. Hipotetycznie taką możliwość dawał dekret o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, który dotyczy gospodarstw rolnych, nadanych, w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych (art. 1 dekretu). W przepisie art. 2 ust. 1 określono przesłanki nabycia własności gospodarstw rolnych, zgodnie z którym osoby, które posiadają gospodarstwa rolne i prowadzą je osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie niniejszego dekretu nie nabyły ich własności, stają się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw. Nabycie własności gospodarstwa rolnego w trybie omawianego przepisu następowało ex legę, ale w celu poświadczenia własności gospodarstwa rolnego i jego przynależności starosta wydaje z urzędu akty nadania, które zawierają określenie osób uprawnionych oraz powierzchni gruntów i innych składników gospodarstwa rolnego (art. 5 ust. 1 dekretu). Z możliwości uwłaszczenia w trybie omawianego dekretu nie mógł skorzystać J. M. (a pośrednio odwołująca się - jako jego spadkobierczyni) wobec niespełnienia podstawowej przesłanki do nabycia z mocy prawa własności przedmiotowego gospodarstwa rolnego - jaką było posiadanie gospodarstwa rolnego i jego prowadzenie osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nimi. we wspólności gospodarczej. Fakt nie zamieszkiwania we wspomnianym gospodarstwie w dniu [...]r., potwierdziło postępowanie dowodowe organu, pierwszej instancji i faktu, tego w zasadzie nie kwestionuje również odwołująca się, aczkolwiek wskazuje, iż opuszczenie owego gospodarstwa nie nastąpiło dobrowolnie. Ta ostatnia okoliczność, jak wskazał organ odwoławczy, nie ma w istocie żadnego znaczenia dla oceny poprawności rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Ustawodawca uzależnia bowiem uwłaszczenie w trybie dekretu z 1951 r. od posiadania i prowadzenia gospodarstwa rolnego, natomiast nie zajmuje się przyczynami, które doprowadziły do utraty posiadania. Nie jest przy tym rzeczą Kolegium ocenianie takich uregulowań normatywnych z punktu widzenia zasad sprawiedliwości, czy zgodności z Konstytucją., gdyż takich kompetencji Kolegium nie posiada. Stąd orzeczono jak na wstępie. Skargę na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego OZ we Wrocławiu wniosła M. S. zarzucając rażące naruszenie prawa i interesu prawnego strony polegającego na naruszeniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 19, 21, 32 i 64 Konstytucji RP. Wydana decyzja, zdaniem, strony Sygn. akt II SA/Wr 49/04 4 skarżącej, jest nieważna, gdyż rażąco narusza prawa poprzez pozbawienie przysługującego J. M. prawa własności na mocy decyzji o pozbawieniu praw własności uchyleniu aktu nadania z dnia [...]r., od której nie miał możliwości złożyć odwołania w stosownym czasie. Ponadto skarżona decyzja podjęta została na podstawie błędnych ustaleniach faktycznych polegających na przyjęciu, iż J. M. wymeldował się ze spornej nieruchomości dobrowolnie, a w rzeczywistości był to przymus po uprzednim aresztowaniu. Zupełnie pominięto również dokumentację z akt osiedleńczych, mających decydujący wpływ na nieważność zaskarżonej decyzji, w szczególności pisma Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. -Powiatowy Zarząd Rolnictwa Nr [...] dotyczącego zwrotu nieruchomości, z treści którego wynika, że Powiatowy Zarząd Rolnictwa utrzymuje w mocy decyzję o pozbawieniu prawa własności i uchyleniu aktu nadania nr [...] jednocześnie pouczając J. M. o możliwości odwołania od tego pisma. Nigdy J. M. nie została doręczona żadna decyzja o pozbawieniu własności i uchyleniu aktu nadania nr [...] z dnia [...]r., o d której mógłby się odwołać. Wskazując na powyższe strona skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonych decyzji poprzez stwierdzenie nabycia przez J. M. własności nieruchomości zabudowanej oznaczonej jako działka nr [...] AM-2 o pow. [...] m2 położonej w D . oraz stwierdzenie, że spadkobiercy nabyli tę nieruchomość na własność. Ponadto wskazano, iż działania i dążenia spadkobierców J. M. mają również dodatkowe uzasadnienie w postaci tymczasowości charakteru oddania przedmiotowej nieruchomości we władanie Poczty Polskiej i to na podstawie uchwały Prezydium Rządu z dnia 27 września 1950 r. w sprawie rozdysponowania mienia nierolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu wniosło o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Sądowa kontrola decyzji administracyjnych polega na badaniu ich zgodności z prawem, a więc zgodności z przepisami prawa materialnego, jak i przepisami prawa procesowego. Sąd nie jest zatem władny dokonywać kontroli działalności administracji publicznej pod względem słuszności, czy też celowości zapadłych rozstrzygnięć. Oznacza to, że sąd administracyjny na skutek zaskarżenia działania (zaniechania) organu nie przejmuje sprawy administracyjnej jako takiej do prowadzenia i końcowego jej załatwienia, lecz ma jedynie skontrolować (ocenić) działanie tego organu. A zatem sąd administracyjny nie może zastępować organu i wydać merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie, jak tego żąda w skardze pełnomocnik skarżącej, gdyż przekroczyłby tym samym konstytucyjnie określone granice kontroli administracji publicznej. Z istoty sądowej kontroli decyzji administracyjnych wynika, że sąd orzeka wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania Sygn.akt II SA/Wr 49/04 5 A zatem przedmiotem rozpoznania sądu administracyjnego jest, w zasadzie, zaskarżone rozstrzygnięcie i postępowanie, w którym zostało ono wydane. Wychodząc z tak zakreślonych granic kognicji, Sąd stwierdził, ze zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. nie narusza prawa. Podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 25 i art. 31 dekretu z dnia 6 września 1946r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz.U. Nr 49, poz. 279 ze zm.) oraz art. 2 dekretu z dnia 6 września 195 Ir. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz.U. Nr 46, poz. 340 ze zm.). Z akt sprawy wynika, że dnia [...]r. Państwowa Komisja Osadnictwa Rolnego w S. unieważniła akt nadania Nr [...] wystawiony w dniu [...]r. na J. M., zgodnie z pismem Ref. Osiedleńczgo z dnia [...]r. Nr Osiedl. [...]. Z akt administracyjnych wynika również, że J. M. wymeldował się ze spornej nieruchomości (miejscowość D.) w dniu [...]r. i zameldował się w dniu [...]r. w miejscowości S. D . Wymienione zdarzenia stanowią istotne fakty, które rzutowały na odmowę ustalenia prawa własności do przedmiotowej nieruchomości. Wskazać należy, że organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedstawił w sposób prawidłowy stan faktyczny sprawy oraz dokonał dokładnego i poprawnego omówienia i wyjaśnienia treści przepisów na podstawie, których zapadły decyzje obu instancji. Nie ma zatem potrzeby przytaczania przez Sąd owych przepisów ponownie. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela w całości stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego zawarte w kwestionowanej decyzji, podkreślając iż nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy sposób opuszczenia tego gospodarstwa przez jego posiadacza - jak twierdzi skarżąca opuszczenie gospodarstwa przez J. M.(ojca skarżącej) nastąpiło w warunkach zastosowania przymusu ówczesnych organów służby bezpieczeństwa Twierdzenia skarżącej w powyższym zakresie, gdyby nawet były poparte określonymi dowodami to i tak me mogłyby mieć wpływu na treść zapadłego rozstrzygnięcia, gdyż normodawca w art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 195 Ir. o ochronie własności i uregulowaniu osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, uzależnia tzw. "uwłaszczenie" osób fizycznych od jednoczesnego posiadania i prowadzenia osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nimi we wspólności gospodarczej przedmiotowego gospodarstwa rolnego. Dekret ten wszedł w życie z dniem 7 września 195 Ir. Jak wynika z akt administracyjny cli sprawy w dacie wejścia w życie dekretu J. M. nie posiadał i me prowadził (osobiście lub przez Sygn. akt II SA/Wr 49/04 6 członków rodziny) spornej nieruchomości, tak więc nie mógł stać się właścicielem z mocy prawa przedmiotowego gospodarstwa rolnego. Odnosząc się natomiast do tych zarzutów zawartych w skardze, które wskazują na rażące naruszenie art. 19, art. 21, art. 31 i art. 64 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej wskazać należy, że zgodnie z art. 8 Konstytucji RP przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej. Problem bezpośredniego stosowania przez sądy Konstytucji znalazł przede wszystkim wyjaśnienie w licznym orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego. W tym przedmiocie została już ustalona i utrwalona linia orzecznicza, która znalazła wyraz w orzeczeniach Trybunału wydanych w sprawach oznaczonych sygnaturami P 12/98, P 8/99, P 8/00, U 4/97, Sk 19/99 i w wyroku pełnego składu TK z dnia 31.01.2000r. P 4/99. Stwierdzono tam, że w żadnym przypadku podstawą odmowy zastosowania przez sąd przepisów ustawowych nie może być zasada bezpośredniego stosowania Konstytucji. To podstawowe stwierdzenie TK oznacza przede wszystkim, że bezpośredniość stosowania Konstytucji nie oznacza kompetencji do kontroli konstytucyjności obowiązującego ustawodawstwa przez sądy i inne organy powołane do stosowania prawa. Tryb tej kontroli został bowiem wyraźnie i jednoznacznie ukształtowany przez samą Konstytucję. Przepis art. 188 Konstytucji zastrzega orzekanie w tych sprawach do wyłącznej kompetencji Trybunału Konstytucyjnego. Domniemanie zgodności ustawy z Konstytucją może być obalone jedynie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, a związanie sędziego ustawą, przewidziane w art. 178 ust. 1 Konstytucji, obowiązuje dopóty, dopóki ustawie tej przysługuje moc obowiązująca ( patrz: wyrok SN V CKN 1456/00 , LEX 50/2005). W niniejszej sprawie jest poza dyskusją, że nie istnieje orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, w którym stwierdzono by niezgodność z Konstytucją przepisów, na podstawie których organy administracji publicznej wydały skarżone decyzje administracyjne. Oznacza to, że przepisy obu wymienionych wyżej dekretów z 1946r. i z 195Ir. nadal obowiązują i wiążą zarówno organy administracyjne jak i sądy orzekające w takich sprawach. Tak więc przepisy te musiały stanowić podstawę materialnoprawną zapadłych rozstrzygnięć administracyjnych. W skazać przy tym należy, że na podstawie art. 8 ust. 2 Konstytucji RP bezpośrednio stosowane są postanowienia ustawy zasadniczej przede wszystkim te, które odnoszą się do tych kwestii, które konkretny przepis ustawy zasadniczej wyraźnie nie uzależnia od uregulowania przez parlament w drodze stosownej ustawy. Problematyka niniejszej sprawy do nich nie należy. Mając powyższe na uwadze, Sąd nie dopatrzył się uchybień w zapadłych rozstrzygnięciach ani w procedurze poprzedzającej wydanie zaskarżonej Sygn. akt II SA/Wr 49/04 7 decyzji, wobec tego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.