II SA/Wr 490/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia NSA - Andrzej Wawrzyniak Sędzia WSA - Anna Siedlecka/sprawozdawca/ Asesor WSA - Alicja Palus Protokolant - Katarzyna Grott po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi E. K. na postanowienie D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. z dnia 25 czerwca 2004r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wydania uwierzytelnionych kserokopii określonych pism znajdujących się w aktach sprawy dotyczącej samowolnej rozbudowy wewnętrznej instalacji gazowej do celów grzewczych w lokalu przy ulicy B. 60 w S. I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. z dnia 13 kwietnia 2004r. Nr [...]; II. orzeka, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane; III. zasądza od D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. na rzecz skarżącego kwotę 100,00 zł (słownie: sto) tytułem kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2004r. Nr [...], podjętym na podstawie art. 74 § 2 w związku z art. 73 § 2 Kpa, Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w S. odmówił skarżącemu E. K. wydania uwierzytelnionych kserokopii następujących pism znajdujących się w aktach sprawy nr [...] dotyczącej samowolnej rozbudowy wewnętrznej instalacji gazowej do celów grzewczych w lokalu mieszkalnym nr 1 przy ul. B. nr 60 w S.: poz. Nr 33 według wykazu akt sprawy – pismo Sądu Rejonowego w S. II Wydział Karny z dnia 20 września 2002r. zwracające się o nadesłanie przez Inspektorat oryginałów wszystkich protokołów pokontrolnych, dokonanych w okresie od 2000r. do 2002r. w mieszkaniu oskarżonego E. K. z uwagi na rozbudowę instalacji gazowej; poz. Nr 50 według wykazu akt sprawy – pismo Komendy Powiatowej Policji w S. z dnia 6 października 2003r., znak [...] w sprawie przesłania do Komendy Powiatowej Policji kopii "postępowania" prowadzonego w sprawie instalacji gazowej w mieszkaniu E. K. i D. J.; poz. Nr 51 według wykazu akt sprawy – pismo PINB w S. znak [...] przekazujące do Komendy Powiatowej Policji w S. kopie akt w postępowaniach administracyjnych prowadzonych w sprawie wewnętrznej instalacji gazowej w lokalu mieszkalnym nr 1 należącym do E. K., oraz w sprawie wewnętrznej instalacji gazowej w lokalu mieszkalnym nr 2 D. J. (oraz wykaz przesłanych akt). Na powyższe postanowienie E. K. złożył zażalenie, zarzucając temu postanowieniu podważenie zasadności posiadania przez niego ważnego interesu w żądaniu dokumentów, które są związane bezpośrednio z postępowaniem administracyjnym prowadzonym z jego wniosku. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w S. odmówił w dniu 2 lutego 2004r. przejrzenia akt, uzasadniając to tym, że nie posiada żadnych akt, bowiem znajdują się w Sądzie, co następnie okazało się , że nie jest prawdą. Zdaniem skarżącego jego ważny interes wyraża się w tym, że żądane dokumenty mają posłużyć w szczególności w prowadzonych postępowaniach cywilnym i karnym, bowiem jak twierdzi, "nie znalazł całości akt, ani w Prokuraturze, ani w Sądzie, nawet w archiwum, są jedynie dwa albo trzy oryginały, reszta to kopie". Żądane kserokopie są potwierdzeniem, iż PINB w S. wysłał niektóre tylko wybrane akta i to wyłącznie kserokopie, które są "dowodem" do złożonej przez skarżącego skargi o utrudnianie stronie nawet przeglądania akt. W tej sytuacji żądanie wydania kserokopii ww. dokumentów jest zasadne i niezbędne do wyjaśnienia jego sprawy. Postanowieniem z dnia 25 czerwca2004 r. Nr [...] D. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego we W., po rozpatrzeniu tego zażalenia, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, a przytoczone w nim argumenty nie znajdują uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa, materiale dowodowym oraz ustaleniach poczynionych w toku postępowania. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego podniósł, iż zgodnie z dyspozycją art. 28 kpa strona jest każdy, czyjego interesu lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes prawny należy odróżnić od interesu faktycznego, tzn. stanu, w którym konkretny podmiot jest wprawdzie zainteresowany określonym sposobem załatwiania sprawy, ale nie może tego zainteresowania wesprzeć poprzez odwołanie się do przepisów prawa materialnego. Status strony wynika zatem z przepisów prawa materialnego, a nie uznania organu administracji publicznej. Uregulowania prawne zawarte w przepisach art. 73 i 74 kpa ustanawiają zasadę względnej jawności akt sprawy administracyjnej, ponieważ prawo ich przeglądania służy stronie. Jest to jedna z zasad postępowania, która trzeba rozpatrywać łącznie z zasadami ogólnymi statuowanymi w art. 8 i 10 kpa. Strona może wykonywać prawo wglądu do akt sprawy w każdym stadium postępowania prowadzonego w trybie zwykłym lub w trybach nadzwyczajnych, a więc od jego wszczęcia w zasadzie do jego zakończenia. Przepis art. 73 § 1 kpa obliguje organ do umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy oraz sporządzania z nich notatek i odpisów. W prawie do przeglądania akt mieści się zapoznawanie z treścią wszystkich dokumentów, przejrzenie map, planów, notatek urzędowych, jak również utrwalenie na własny użytek wiadomości zawartych w aktach przez ich notowanie lub wykonywanie odpisów. W tym zakresie nie ma żadnych ograniczeń w przepisie art. 73 § 2 kpa. Uzyskiwanie natomiast uwierzytelnionych odpisów, a uwzględniając nowe techniki – potwierdzonych kopii kserograficznych – pozostaje poza kontrolą organu administracyjnego, ponieważ powstają nowe dokumenty, które mogą być wykorzystane poza prowadzonym postępowaniem. Od uznania organu zależy zatem wydanie stronie uwierzytelnionych odpisów lub uwierzytelnienia sporządzonych przez stronę odpisów z akt sprawy ( art. 73 § 2 kpa). Tych ostatnich dokumentów strona może żądać, o ile jest to uzasadnione jej ważnym interesem, co jednak podlega ocenie organu ( art. 74 § 2 kpa). W aktach rozpatrywanej sprawy znajduje się wezwanie z dnia 14 kwietnia 2004r. do odbioru uwierzytelnionej kserokopii dokumentu objętego wnioskiem E. K. z dnia 24 marca 2004r. oraz z dnia 13 kwietnia 2004r., które wnioskodawca odebrał osobiście. Jak wskazano powyżej od uznania organu zależy wydanie stronie uwierzytelnionych odpisów lub uwierzytelnienia sporządzonych przez stronę odpisów z akt sprawy ( art. 73 § 2 kpa). Tych ostatnich dokumentów strona może żądać, o ile jest to uzasadnione jej ważnym interesem, co podlega jednak ocenie organu ( art. 74 § 2 kpa). Organ odwoławczy stwierdził zatem, że organ I instancji dokonał oceny posiadania przez wnioskodawcę "ważnego interesu" w kontekście żądanych dokumentów. Po dokonaniu tejże oceny wydał uwierzytelnione kserokopie niektórych dokumentów. Natomiast w odniesieniu do żądanych dokumentów stwierdził, że strona nie wykazała ważnego interesu. Zgodnie z art. 74 § 2 kpa odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt, sporządzania z nich notatek i odpisów, uwierzytelniania takich odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Przepis ten winien mieć zastosowanie również do wtedy, gdy organ administracyjny odmawia wydania odpisu z akt administracyjnych, dlatego, że nie uznaje wnioskodawcy za stronę postępowania lub strona nie wykazała ważnego interesu w sprawie. Odnosząc się do argumentów zawartych w treści zażalenia organ odwoławczy stwierdził, że pozostają one bez wpływu na treść podjętego rozstrzygnięcia. Dotyczą one bowiem zastrzeżeń co do zgodności z prawem przyjętego przez Starostę S. zgłoszenia wykonania robót budowlanych przy ul. B. 60 w S. Na powyższe postanowienie E. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zarzucając naruszenie art. 7, art. 75 oraz art. 106 kpa poprzez arbitralne potraktowanie strony oraz brak uzasadnienia, co jest ważnym interesem posiadania uwierzytelnionych kserokopii. Wywodząc, iż objęte jego wnioskiem dokumenty są mu potrzebne dla potrzeb prowadzonego postępowania, zarzucił, że zaskarżone postanowienie jest arbitralne i organ nie uznaje go za stronę postępowania, czym narusza elementarna zasadę równości obywatela wobec prawa i przepisy art. 6,7,8 i 9 kpa. Zdaniem skarżącego wprawdzie art. 74 kpa stanowi podstawę odmowy wydania odpisu, jednakże ze względu na możliwość zapewnienia obywatelowi prawa do sądu winien być on interpretowany w sposób rozszerzający. Nadto nie wydanie dokumentu przez organ daje możliwość manipulacji przez zastąpienie go innym dokumentem. Pozbawia to stronę uczestnictwa w rzetelnym postępowaniu, co stanowi naruszenie art. 7 i art. 10 kpa, oraz możliwość weryfikacji autentyczności dokumentu przez sąd czy prokuratora w innym postępowaniu mającym na celu dobro postępowania. Powołując się na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 1995r. i z dnia 8 kwietnia 1998r. skarżący zarzucił, że odmowa wydania kserokopii wnioskowanych dokumentów została dokonana z naruszeniem art. 73 § 1 kpa. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując zaskarżone postanowienie i argumenty zawarte w jego uzasadnieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne właściwe są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Akt administracyjny jest zgodny z prawem, jeżeli jest zgodny z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej (postanowienia), względnie stwierdzenie jej (jego) nieważności przez sąd, następuje tylko w przypadku istnienia wad istotnych w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy ( art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia występują. Skarga zatem zasługiwała na uwzględnienie. W rozpatrywanej sprawie skarżący domagał się wydania mu uwierzytelnionych kserokopii określonych dokumentów z akt sprawy, w której był strona postępowania. Zdaniem skarżącego jego ważny interes w uzasadnieniu wnioskowanych kserokopii wyraża się tym, że żądane dokumenty są mu potrzebne w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S., a także maja posłużyć w szczególności do doprowadzenia robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem oraz oczyszczenia się z fałszywych oskarżeń przed sądem. Powodem odmowy wydania żądanych odpisów przez organy administracyjne było – w ocenie organów – nie wykazanie przez skarżącego ważnego interesu uzasadniającego jego wniosek. Przepis art. 73 § 1 kpa stanowi, iż w każdym stadium postępowania organ administracji publicznej obowiązany jest umożliwić stronie przeglądanie akt sprawy oraz sporządzanie z nich notatek i odpisów. W myśl § 2 tego artykułu, strona może żądać uwierzytelnienia sporządzonych przez siebie odpisów lub wydania jej z akt uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. Stosownie do art. 74 § 1 kpa przepisu art. 73 nie stosuje się do akt sprawy, objętych ochroną tajemnicy państwowej, a także do innych akt, które organ administracji publicznej wyłączy ze względu na ważny interes państwowy. Zgodnie z § 2 art. 74 kpa odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek i odpisów, uwierzytelnienia takich odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Powyższe przepisy regulują problematykę udostępniania akt określając zarówno zakres prawa strony wglądu do akt, jak również ograniczenia tego wglądu. W realiach niniejszej sprawy stwierdzić należy, ze skarżący jest stroną zarówno w postępowaniu, w którego aktach administracyjnych znajdują się dokumenty, których uwierzytelnione chciał uzyskać, jak i w postępowaniu, w którym miał zamiar wykorzystać żądane odpisy (uwierzytelnione kserokopie), a zatem już z tego względu miał ważny interes w uzyskaniu tych odpisów. Jak bowiem podkreślano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ważnym interesem strony, o którym mowa w art. 73 § 2 kpa, może być posiadanie uwierzytelnionych odpisów poszczególnych dokumentów z akt administracyjnych tak dla potrzeb prowadzonego postępowania w sprawie, jak i w celu ich wykorzystania w innych postępowaniach prawnych ( por. wyrok NSA z dnia 23 stycznia 1998r. sygn. SA/Łd 770/96 –LEX nr 31771). Nie jest istotne i pozostaje poza oceną zarówno organów administracyjnych, jak i Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę, czy żądane odpisy (uwierzytelnione kserokopie) mogą być w rzeczywistości przydatne do wykorzystania lub przedstawienia określonych okoliczności, uzasadnienia swojego stanowiska lub też poparcia przedstawionych argumentów. Ocena taka może mieć miejsce jedynie w postępowaniu, w którym skarżący ma zamiar posłużyć się przedmiotowymi odpisami. Podkreślić trzeba, iż przepis art. 73 § 2 kpa wymaga istnienia ważnego interesu strony, a nie jej interesu prawnego. Rozróżnienie zatem przez organ administracyjny interesu prawnego i interesu faktycznego dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie ma znaczenia, gdyż ważnym interesem strony w rozumieniu art. 73 § 2 kpa może być zarówno interes prawny, jak i interes faktyczny. Konieczne jest tylko, by był to interes ważny, a takim niewątpliwie jest możliwość posłużenia się dokumentem (jego uwierzytelniona kserokopią) w postępowaniu prawnym. Uznając za błędne stanowisko organów odmawiające wydania skarżącemu wnioskowanych uwierzytelnionych kserokopii dokumentów z akt administracyjnych sprawy, w której jest on ( lub był ) stroną postępowania, zauważyć wypada, że art. 74 kpa wyraźnie określa ograniczenia wglądu do akt sprawy oraz możliwości uzyskania z nich odpisów i nie ma podstaw do rozszerzającego interpretowania ograniczeń w tym zakresie, w szczególności poprzez rygorystyczną wykładnię zawartego w art. 7 3 § 2 kpa unormowania dotyczącego ważnego interesu strony. Zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji zostały zatem wydane z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 73 § 2 kpa, przy czym naruszenie to niewątpliwie miało wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy – zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzeczono jak w sentencji.