II SA/Wr 491/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J.K. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 października 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J.K. na postanowienie Wojewody D. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na przewlekłość postępowania egzekucyjnego postanawia: zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy. Postanowieniem z dnia 16 października 2017 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia podano, że skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca wspólne gospodarstwo prowadzi z żoną, z którą pozostaje w separacji i jest właścicielem nieukończonego pawilonu o powierzchni 88,80 m2. Na wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego skarżącego i jego żony, wnioskodawca wyjaśnił, że kserokopii swojego zeznania podatkowego nie może przesłać, gdyż stanowi ona tajemnicę skarbową. Natomiast kserokopii zeznania podatkowego żony nie może nadesłać, bo jest z żoną w separacji i nie zamieszkuje u niej. Skarżący przedstawił wydruk wyciągu z rachunku bankowego z dnia 8 września 2017 r., z którego wynika, że w czerwcu, lipcu i sierpniu 2017 r. jedyną operacją przeprowadzoną na tym rachunku było jego obciążanie z tytułu prowizji na obsługę rachunku. Mając na uwadze powyższe, w ocenie referendarza sądowego, przedmiotowy wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Referendarz zauważył, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Wszelkie wyjaśnienia powinny być przy tym logiczne i wiarygodne. Tymczasem na urzędowym formularzu wniosku skarżący nie podał nawet źródła własnego utrzymania. Nie jest zatem wiadome, z czego wnioskodawca się utrzymuje. Jeżeli zaś jest na utrzymaniu żony, tym bardziej było zasadne żądanie informacji o jej sytuacji finansowej. Mając zatem na uwadze powyższe, wniosek skarżącego referendarz ocenił jako nieuzasadniony i w związku z tym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy. J.K. pismem z dnia 9 listopada 2017 r. wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 października 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie, co skutkuje utrzymaniem w mocy orzeczenia referendarza sądowego. Stosownie do art. 259 § 1 p.p.s.a., od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. Tym samym od orzeczenia sądu w przedmiocie zmiany bądź utrzymania w mocy orzeczenia referendarza sądowego nie przysługuje stronie środek zaskarżenia. W świetle powyższych regulacji Sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2) cyt. wyżej przepisu). Odwołując się do utrwalonego i podzielanego przez Sąd rozpoznający niniejszą sprawę poglądu prezentowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych, że na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt I FZ 429/12, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Trafnie więc zwrócono uwagę w zaskarżonym postanowieniu, że w interesie strony leży przedstawienie odpowiednich argumentów i dowodów, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. To ona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zastosowanie wobec niej prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwia referendarzowi sądowemu rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, to jest spójny, niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej skorzystanie z instytucji przewidzianej w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Ta zasada wprost wynika z brzmienia wskazanego przepisu, który wyraźnie nakłada na stronę obowiązek wykazania faktu niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Z uwzględnieniem powyższego Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego, że wnioskodawca nie wykazał spełnienia przesłanek upoważniających do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego, zwłaszcza mając na względzie fakt uchylenia się przez skarżącego od obowiązku przedłożenia dokumentów i dodatkowych informacji mających uzasadniać przyznanie mu wnioskowanego prawa. Skarżący nie wskazał uzyskiwanych przez siebie dochodów, źródeł utrzymania, ponoszonych wydatków i kosztów. Nie wykazał ich wysokości lub okoliczności wskazujących na brak dochodów, zwłaszcza wobec przyznania, że nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Nadto nie przedstawił żadnej wiarygodnej informacji o dochodach uzyskanych w roku 2016, co pozwalałoby na dokonanie oceny czy faktycznie nie może on ponieść kosztów sądowych. Wątpliwości Sądu budzi także, czy rachunek bankowy, którego wyciąg kilkukrotnie przedstawił skarżący, jest jedynym posiadanym przez niego rachunkiem bankowym. Przemawia za tym zwłaszcza fakt, że skarżący ponosi miesięczne koszty jego stałej obsługi, co wobec twierdzeń o braku środków finansowych nie znajduje racjonalnego uzasadnienia. Nadto niejasnym pozostaje czy skarżący pozostaje z żoną we wspólnym gospodarstwie domowym, czy też nie. W przypadku zaś, gdy skarżący wraz z żoną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, winien on wykazać również sytuację majątkową i dochody wszystkich osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, ponieważ zwolnienie od kosztów sądowych jest uzasadnione wówczas, gdy ich poniesienie powoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. W tak zakreślonej sytuacji oraz na tle wysokości wpisu od zażalenia w niniejszej sprawie, nie można uznać, by skarżący spełniał przesłanki umożliwiające przyznanie mu prawa pomocy. Powyższej oceny skarżący skutecznie nie podważył w sprzeciwie. Zdaniem Sądu stan faktyczny sprawy został poprawnie oceniony i ustalony przez referendarza sądowego. To, że strona nie zgadza się z tą oceną stanu faktycznego i prawnego nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, że to wnioskodawca winien wskazać okoliczności uzasadniające jego żądanie. Nie jest zadaniem sądu wyręczać stronę w pozyskiwaniu dowodów uzasadniających zasadność wniosku i wobec gołosłownych – niepopartych stosownymi dokumentami – twierdzeń o niemożliwości opłacenia kosztów sądowych przyznać prawo pomocy wbrew obowiązkowi wykazania przez stronę okoliczności to uzasadniających. Ostatecznie należy podkreślić wbrew twierdzeniom skarżącego, którym dał wyraz w treści sprzeciwu, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Z uwzględnieniem wskazanych powyżej okoliczności faktycznych i prawnych, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczenie referendarza sądowego utrzymano w mocy.