II SA/Wr 500/13

Wiesław Jakubiec – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 10 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia ... w przedmiocie odmowy nieodpłatnego nadania własności działek postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie o uiszczenie wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł, skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia go od kosztów sądowych i ustanowienia mu radcy prawnego wskazując w uzasadnieniu, że ma 87 lat, jest schorowanym (częściowo niepełnosprawnym) emerytem (otrzymuje świadczenie w wysokości 2.900 zł), gospodarstwo domowe prowadzi z dorosłymi synem i córką. Wśród posiadanych składników majątkowych wymienił: mieszkanie o pow. 71, 5 m2 oraz dom o pow. 112 m2 zaznaczając przy tym, że dom ten otrzymał w spadku po żonie (a ona po swoich rodzicach), jest on stary i popękany, niezamieszkały na stałe. W piśmie z dnia 5 września 2013 r. wnioskodawca wyjaśnił, że syn i córka mimo wspólnego zamieszkania nie prowadzą z nim wspólnego gospodarstwa domowego i tylko w "sytuacjach kryzysowych" wspierają go finansowo. Dodał, że jego wydatki wynoszą ok. 2.500 zł i jeśli jest to konieczne, to może on ponieść wpis sądowy w możliwie minimalnej wysokości. Z załączonych do pisma wyciągów z rachunku bankowego wynika, że skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 2.969, 69 zł, a ponosi co dwa miesiące następujące wydatki: opłata za energię elektryczną- 47, 83 zł; za garaż- 203, 65 zł; czynsz za mieszkanie- 408, 16 zł. Nadto z wyciągu wynika, że skarżący dokonuje systematycznie (co miesiąc) przelewów na dwa konta w kwotach: 750 zł i 1000 zł. Prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - zwanej dalej p.p.s.a. (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270 ze zm.). W ocenie Sądu wnioskodawca nie dopełnił ww. obowiązku. Skarżący nie wykazał bowiem, że konieczność poniesienia przez niego wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł (jedynego na tym etapie kosztu sądowego) mogłoby spowodować uszczerbek dla jego koniecznego utrzymania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy i okoliczności te -na żądanie Sądu- winny być należycie wyjaśnione i udokumentowane (art. 255 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie wnioskodawca nie przedstawił sytuacji finansowej i majątkowej swoich dorosłych, zamieszkałych z nim dzieci, twierdząc, że nie prowadzą z nim gospodarstwa domowego (pomimo że w pierwotnym wniosku oświadczył co innego). Nie wyjaśnił przy tym dlaczego zamieszkałe z nim dzieci niepartycypują w kosztach utrzymania mieszkania. Skarżący nie wykazał, że jego niezbędne miesięczne wydatki wynoszą - jak twierdził- ok. 2.500 zł. Z załączonego wyciągu bankowego wynika jedynie, że jego wydatki na utrzymanie mieszkania (i to co drugi miesiąc) wynoszą nie więcej jak 659, 64 zł. Skarżący nie wyjaśnił i z wyciągu też nie wynika na czyją rzecz i za co skarżący przelewa co miesiąc na dwa rachunki łącznie kwotę 1.750 zł zatytułowane "wpłata własna", co może sugerować, że są to np. rachunki oszczędnościowe. Przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa (czyli jest to dodatkowe obciążenie innych obywateli) i dlatego winno być udzielane wyjątkowo. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Do oceny możliwości uiszczenia przez skarżącego kosztów sądowych nie jest istotne źródło, z którego czerpie on środki na koszty swego utrzymania (może to być m.in. wsparcie finansowe najbliższej rodziny czy pożyczka od osób trzecich), w szczególności, że skarżący przyznał, że w "sytuacjach kryzysowych" może liczyć na wsparcie finansowe swoich dzieci. Zaznaczyć należy, iż dochody skarżącego (nie mającego nikogo na utrzymaniu) są jak na warunki polskie wyższe niż przeciętne i mają charakter stały, co pozwalało i pozwala na planowanie wydatków- celem zabezpieczenia, choćby w części, kosztów sądowych. W orzecznictwie podkreśla się wykluczenie możliwości zwolnienia od kosztów sądowych osoby, która dysponuje jakimkolwiek majątkiem, a szczególnie nieruchomym, który może przynosić pożytki, być zabezpieczeniem pożyczki lub podlegać obrotowi. Tym samym również szeroko wywiedziona argumentacja skarżącego mająca przemawiać przeciwko sprzedaży odziedziczonej po żonie nieruchomości nie można uznać za trafną. Ustosunkowując się do wniosku o ustanowienie radcy prawnego podkreślić należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 p.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącego zarzutów czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadane pod względem jego zgodności z prawem. Sąd podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy wnioskodawcy przysługuje prawo pomocy w żądanym przez niego zakresie. Niekorzystne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie jest spowodowane brakiem jego należytej inicjatywy przy ustaleniu czy kwalifikuje się on do grona osób legitymowanych do uzyskania takiej pomocy ze strony Państwa. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.