II SA/Wr 51/08

Wiesław Jakubiec – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. i S. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania do ponownego rozpoznania sprawy umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie wykonania robót budowlanych postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w części dotyczącej zwolnienia z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w zakresie przekraczającym kwotę 50 zł (pięćdziesiąt złotych); 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie o uzupełnienie braku skargi poprzez uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 500 zł, skarżący wystąpili o zwolnienie ich z tej opłaty wskazując w uzasadnieniu, że oboje są emerytami, mającymi 77 lat (skarżący) i 70 lat (skarżąca). Poinformowali, że skarżąca cierpi na cukrzycę, choroby serca oraz tarczycę i znaczna część dochodu przeznaczają na leczenie i lekarstwa We wniosku złożonym w dniu 25 lutego 2008 r. na urzędowym formularzu skarżący wystąpili o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych oświadczając, iż z uzyskiwanego dochodu w łącznej wysokości 2.435,44 zł zobowiązani są ponosić następujące wydatki: opłata za gaz- 45 zł; za energię elektryczną (za 2 m-ce)- 340 zł; za wodę- 80 zł; za wywóz śmieci- 15 zł; koszt lekarstw i leczenia- 400 zł; podatek (rocznie)- 2000(?) zł; koszt opału- 3000 zł. Dodali, iż posiadają dom o pow. 105 m2 i nieruchomość rolną o pow. 1 ha. Poinformowali, że mają zdolność kredytową. Prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - zwanej dalej u.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)). Podniesione przez skarżącego w toku postępowania okoliczności wskazują na zasadność uwzględnienia wniosku w części. Konieczność partycypowania przez skarżących w kosztach sądowych (choćby w niewielkim zakresie) znajduje uzasadnienie w posiadanej przez nich sytuacji materialnej, w szczególności w wysokości uzyskiwanego dochodu oraz w fakcie posiadania zdolności kredytowej. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu i na danym etapie postępowania, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Podkreślić również należy, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Dla uznania wniosku za uzasadniony nie jest istotna wyłącznie aktualna sytuacja majątkowa strony, ale także istnienie możności zgromadzenia (choćby po parę złotych miesięcznie) środków na koszty w dłuższym okresie (stosownie do czasu trwania postępowania w sprawie), bądź pozyskanie ich w drodze kredytu lub pożyczki. W orzecznictwie podkreśla się wykluczenie możliwości zwolnienia od kosztów sądowych osoby, która dysponuje jakimkolwiek majątkiem, a szczególnie nieruchomym, który może przynosić pożytki, być zabezpieczeniem pożyczki lub podlegać obrotowi. Istotnym w niniejszej sprawie jest również fakt, że skarżący wskazali, iż posiadają nieruchomości rolną o pow. 1 ha, jednak nie wyjaśnili dlaczego nie wykazują dochodu jaki powinni z tej nieruchomości uzyskiwać (np. choćby w postaci czynszu dzierżawnego) i dlaczego płacą taki wysoki podatek od nieruchomości (2000 (?) zł). Zauważyć należy, iż dla oceny wniosku istotne są aktualne, miesięczne wydatki wnioskodawcy, gdy tymczasem przedstawione we wniosku wysokości poszczególnych wydatków dotyczą okresów dłuższych niż miesiąc, często nie wiadomo zresztą jak długich, gdyż nie zostały należycie udokumentowane. Argumentację skarżących tego rodzaju, iż należy im się zwolnienie, bowiem wcześniej w niniejszej sprawie ponieśli już różne koszty (np. "geodezyjne, budowlane, odbioru instalacji elektrycznej") w świetle przepisów regulujących instytucję prawa pomocy uznać należy za nie trafną. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 3 i § 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 u.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.