II SA/Wr 535/07

Wiesław Jakubiec – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 16 października 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. i S. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji organu I instancji w sprawie nakazania rozbiórki rozbudowanej części budynku mieszkalnego jednorodzinnego w zabudowie bliźniaczej, zlokalizowanego przy ul. [...] we W. i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej kwotę 150 (sto pięćdziesiąt) zł; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie o uzupełnienie braku skargi poprzez uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 500 zł, skarżący złożyli na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych wskazując w uzasadnieniu, iż łączny ich dochód brutto wynosi 3.062, 48 zł, a ich wydatki kształtują się następująco: opłata za gaz (2 m-ce)- 267, 41 zł; za energię elektryczną- 308, 09 zł; za wodę i ścieki- 264, 77zł; za wywóz śmieci- 48, 69 zł; opał (sezon)- 1500 zł; koszty lekarstw i rehabilitacji - ok. 300 zł; opłata RTv- 34 zł; za telefon- 46, 14 zł; podatek od nieruchomości (rocznie)- 239 zł. Wśród posiadanych składników majątkowych skarżący wymienili dom o pow. 170 m2. Prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - zwanej dalej u.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)). Podniesione przez skarżących w toku postępowania okoliczności wskazują na zasadność uwzględnienia wniosku w części. Konieczność partycypowania przez nich w kosztach sądowych (choćby w niewielkim zakresie) znajduje uzasadnienie w posiadanej przez niego sytuacji materialnej. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu i na danym etapie postępowania (aktualnie jest to wpis od skargi), z drugiej strony jej możliwości finansowych. Podkreślić również należy, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowym stanowiskiem dla uznania wniosku za uzasadniony nie jest istotna wyłącznie aktualna sytuacja majątkowa strony, ale także istnienie możności zgromadzenia (choćby po parę złotych miesięcznie) środków na koszty w dłuższym okresie (stosownie do czasu trwania postępowania w sprawie), bądź pozyskanie ich w drodze kredytu lub pożyczki. Podkreślić przy tym należy, iż spłata rat kredytu czy pożyczek nie stanowi wydatku niezbędnego, który mógłby mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Zaznaczyć należy, iż dochody skarżących są jak na warunki polskie wyższe niż przeciętne i mają charakter stały, co pozwalało i pozwala na planowanie wydatków- celem zabezpieczenia, choćby w części, dalszych kosztów sądowych. W orzecznictwie podkreśla się wykluczenie możliwości zwolnienia od kosztów sądowych osoby, które dysponują jakimkolwiek majątkiem, a szczególnie nieruchomym, który może przynosić pożytki (np. jego część może być przedmiotem najmu), być zabezpieczeniem pożyczki lub podlegać obrotowi. Za odmową uwzględnienia wniosku w całości przemawia również fakt, iż skarżący byli w stanie m.in. pokryć koszty wynagrodzenia osoby, która sporządziła im skargę. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 3 i § 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 u.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.