II SA/Wr 539/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA - Andrzej Wawrzyniak Sędziowie: NSA - Jolanta Sikorska (spr.) Asesor WSA - Maria Tkacz-Rutkowska Protokolant: Agnieszka Figura po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi W. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W., na podstawie art. 32 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 ust. 4 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), zwanej dalej ustawą oraz art. 104 kpa udzielił W. W. pomocy w postaci zasiłku celowego na dofinansowanie do zakupu opału, środków higienicznych i leków w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy z pomocy społecznej. Na podstawie wywiadu środowiskowego i zebranej dokumentacji dotyczącej sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy ustalono, że faktyczny dochód skarżącego nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego. Sytuacja materialna, rodzinna i zawodowa uzasadnia przyznanie pomocy finansowej, której wysokość uzależniona jest od możliwości finansowych Ośrodka. Od decyzji tej odwołał się W. W. i wniósł o pełną opłatę czynszu w kwocie [...]zł za 6 miesięcy, tj. o [...]zł wraz z odsetkami, comiesięczną pomoc na żywność, leki, środki czystości itp., w wysokości minimum socjalnego, tj. [...]zł, za sześć miesięcy, pomniejszoną o udzieloną już pomoc, w łącznej kwocie [...]zł, środki na zakup 1 tony węgla oraz o wyrównanie szkód, strat i krzywd. Odwołujący się wskazał, że jest bezrobotny i nie posiada krewnych, którzy byliby zobowiązani do alimentowania go. Podniósł, że organ pomocy społecznej kilkakrotnie odmawiał przyjęcia listu poleconego z wnioskami o udzielenie pomocy. Ponieważ w tych listach wnosił o pomoc w [...] i [...]r, to brak pomocy w tych miesiącach spowodował, że środki przeznaczone na opłaty czynszowe musiał przeznaczyć na zakup żywności, przez co utracił płynność finansową budżetu domowego. Sytuacja ta zdaniem odwołującego się uzasadnia domaganie się odszkodowania. Odwołujący się zapowiedział, że będzie dochodził swoich praw do ochrony zdrowia i życia oraz do odszkodowania za spowodowanie uszczerbku na zdrowiu i za zagrożenie życia. Od [...]r. do [...]r. otrzymał bowiem tylko [...] zł z tytułu świadczeń. Poniósł nadto straty moralne, a także uległ stresowi wywołanemu przez realne zagrożenie bezdomnością. Zarzucił organowi pomocy społecznej zbędne angażowanie jego czasu i wyznaczył Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu termin do [...] r. na załatwienie sprawy i wypłatę żądanych odszkodowań. Po rozpatrzeniu powyższego odwołania, decyzją z [...]r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wydaną na podstawie art. 138 §1 pkt 1 kpa oraz art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 4 i art. 32 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazało, że W. W. ma [...] lata. Ukończył wyższe studia ekonomiczne. W dniu [...]r. utracił zatrudnienie, i jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Ciąży na nim obowiązek alimentacyjny wobec [...] syna, na którego od dwóch lat nie płaci alimentów. W odwołaniu żąda wysokiego szkodowania od organu pierwszej instancji. Żądanie to zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest niejasne co do przesłanek oraz niewłaściwie skierowane. Przykładowo, nie wiadomo na czym polegają straty moralne odwołującego się poniesione w wyniku przyznania mu zasiłków w łącznej kwocie [...] zł. Kolegium wyjaśniło, że w polskim systemie prawnym odszkodowania zasądzają sądy powszechne, a nie samorządowe kolegia odwoławcze. Z uwagi na to, że z odwołania wynika, iż strona jest niezadowolona z decyzji, stąd Kolegium rozpatrzyło sprawę w trybie odwoławczym. W dalszej części uzasadnienia Kolegium wskazało, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może osobie lub rodzinie zostać przyznany zasiłek celowy (art. 32 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Zgodnie z wyrażoną w art. 1 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasadą subsydiarności, organy pomocy społecznej nie mają za zadanie zastępować podopiecznych w zaspokajaniu ich potrzeb lecz jedynie zapewniać wsparcie umożliwiające przezwyciężenie trudnej sytuacji. Oczekiwanie, że organ pomocy społecznej przejmie całkowicie zaspokajanie potrzeb bytowych, nie znajduje oparcia w przepisach. Kolegium wskazało dalej, że na rozmiar przyznanej pomocy wpływają także możliwości organu, który ma jej udzielić (art. 2 ust. 4). W ocenie Kolegium przyznany odwołującemu się zasiłek celowy w kwocie [...] zł należy uznać za wysoki, jak na tego typu świadczenie. Zdaniem Kolegium, organowi pierwszej instancji należy jednak postawić zarzut przyjęcia pewnych okoliczności jako zaistniałych, bez ich należytego wyjaśnienia. Zaskarżoną decyzją udzielono zasiłku między innymi na zakup leków. Oparto się w tym przypadku zapewne na zaświadczeniu lekarskim z dnia [...]r., w którym odnotowano, że odwołujący "leczy się z powodu dolegliwości przewlekłych, wymaga stałej farmakoterapii". Nie ustalono jednak jakie są koszty tej farmakoterapii i czy może ona być prowadzona lekami bezpłatnymi lub przysługującymi jedynie po wniesieniu opłaty ryczałtowej. Część chorób przewlekłych daje bowiem prawo do korzystania z podstawowych leków bezpłatnie do granicy limitu przewidzianego dla danego leku. Ponieważ uchybienie to okazało się korzystne dla strony z tego względu, że przyjęto dostarczone zaświadczenie lekarskie jako dowód potwierdzający konieczność przyznania pomocy na leki, Kolegium podało, że nie mogło w tej sytuacji podważyć decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji w związku z czym orzekło jak w sentencji. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego W. W. uznał decyzję Kolegium za akt prześladowania go z powodu urodzenia i innych przyczyn. Według dostępnego mu podręcznika takie prześladowanie Europejska Konwencja Praw Człowieka nazywa dyskryminacją. Skarżący uznał, że decyzja Kolegium narusza również ustawy i chyba także, w sposób pośredni, Konstytucję. Niniejsza skarga, ma zdaniem skarżącego, stanowić także drogę do przedstawienia jego sprawy na forum Trybunału w Strasburgu. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z powodów podanych w uzasadnieniu decyzji ostatecznej. Zdaniem organu odwoławczego W. W. nie uzasadnił, że decyzja Kolegium stanowiła akt "prześladowania skarżącego z powodu urodzenia i innych przyczyn". Skarżący nie podał także, które przepisy Konstytucji i ustaw zostały zaskarżoną decyzją naruszone. Jego twierdzenia zdaniem Kolegium są całkowicie gołosłowne. Kolegium wyjaśniło, że nie mogło przyznać W. K. żądanego w odwołaniu odszkodowania, gdyż pomijając wątpliwe podstawy prawne i merytoryczne zgłoszonego w tym przedmiocie żądania, w polskim systemie prawnym odszkodowanie zasądzają sądy powszechne, a nie samorządowe kolegia odwoławcze. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Zgodnie z art. 97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) do rozpoznania skargi wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu przed dniem l stycznia 2004 r. właściwy obecnie jest Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu. Według zaś art. 3 i art. 145 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed Sądami Administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 póz. 1270) sądy administracyjne powołane zostały do badania legalności decyzji, niektórych postanowień i innych aktów organów administracyjnych. W związku z tym kontrolą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi objęta jest zgodność zaskarżonych aktów administracyjnych z prawem materialnym, a także badanie zgodności tych aktów z przepisami procedury administracyjnej. W razie stwierdzenia, że zaskarżony akt został wydany z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, bądź z naruszeniem prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, Sąd uchyla zaskarżony akt w całości lub w części. Rozpatrując skargę, Sąd nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa o jakim mowa wyżej. Skarga zatem nie mogła być uwzględniona. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 414 ze zm.). Według art. 1 ust.1 ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Zgodnie zaś z art. 2 ust. 4 potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. W celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy z pomocy społecznej (art. 32 ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia, remontu mieszkania, opału i odzieży, pobytu dziecka w żłobku lub przedszkolu, a także kosztów pogrzebu (art. 32 ust. 2). Zważyć należy, że decyzja oparta na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy jest decyzją uznaniową. Organ orzekający nie jest w takim przypadku związany normą prawa materialnego z tym, że argumentacja organu co do rozmiaru udzielonej pomocy musi odpowiadać regule art. 7 kpa. W myśl tego przepisu prawa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stanowisko organu orzekającego w tym zakresie powinno znaleźć – stosownie do art. 107 kpa – wyraz w uzasadnieniu decyzji administracyjnej. Zdaniem Sądu organy rozpoznające niniejszą sprawę w niczym powyższym przepisom prawa nie uchybiły. Organ I instancji przyznając skarżącemu zasiłek celowy powołał się na jego trudną sytuację materialną i rodzinną uzasadniając wysokość przyznanej pomocy ograniczonymi możliwościami finansowymi Ośrodka. Konieczność zaspokojenia potrzeb nie tylko skarżącego, ale i innych osób objętych pomocą społeczną, przy istniejących środkach – niewystarczających, by zrealizować wszystkie oczekiwania – wymaga wyboru nie tylko co do sposobu załatwienia wniosków o przyznanie pomocy społecznej (przyznać pomoc albo jej odmówić) ale także co do rozmiaru przyznanej pomocy. Organy orzekające w sprawie ten wybór należycie uzasadniły. Dodać należy, że świadczenia przyznawane w ramach zasiłku celowego nie mają charakteru roszczeniowego. Uznaniowy charakter decyzji wydawanych na podstawie omawianego przepisu prawa sprawia, że dokonywana przez sąd administracyjny kontrola owych decyzji jest znacznie ograniczona. Sprowadza się ona zasadniczo do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. W szczególności sąd kontroluje, czy w toku postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Czy zatem zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia, bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz, czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, to jest, czy nie nosi cech dowolności ( por. wyrok NSA sygn. akt SA/Kr 1543/95, Biul. Skarb. 1997/2/29). Stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie organy decyzyjne nie uchybiły powyższym zasadom, a wydane przez nie decyzje w niczym nie naruszają zarówno prawa materialnego, będącego podstawą rozstrzygnięcia wniosku, jak również przepisów procedury administracyjnej. Organy w sposób prawidłowy wyjaśniły stan faktyczny sprawy i trafnie oceniły sytuację prawną skarżącego, a w wydanych w sprawie decyzjach wyczerpująco uzasadniły wybór rozstrzygnięcia sprawy. Dodać należy, że zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej: "Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia." Z powyższego wynika, że zadaniem organów pomocy społecznej nie jest zastępowanie podopiecznych w zaspokajaniu ich potrzeb lecz jedynie zapewnienie wsparcia umożliwiającego przezwyciężenie trudnej sytuacji w jakiej znaleźli się oni wskutek różnych okoliczności życiowych. W wyroku z dnia 03.04.1998r., sygn. akt I SA 1660/97 (LEX 45725) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "Podstawową zasadą wynikającą z ustawy z 1990 r. o pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Pomoc społeczna winna doprowadzić do życiowego usamodzielnienia osób lub rodzin. Spełnianiu tych celów służą świadczenia przewidziane w ustawie, które, zgodnie z art. 1 ust. 3, powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy." Inne żądania skarżącego jako nie będące sprawami z zakresu postępowania administracyjnego rozstrzyganymi w oparciu o przepisy ustawy o pomocy społecznej nie mogły zostać uwzględnione przez organy decyzyjne. Ustosunkowanie się do twierdzeń podniesionych w skardze jest utrudnione albowiem skarżący nie podaje jakie ustawy, czy przepisy Konstytucji RP w jego ocenie zostały naruszone przez organy orzekające w sprawie. Zdaniem Sądu wydane w sprawie decyzje nie naruszają prawa w stopniu skutkującym konieczność ich uchylenia. W tej sytuacji skargę uznać należało za niezasadną. Podlegała ona zatem oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 151 powołanej wyżej ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.