II SA/Wr 557/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 13 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale II wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego wC. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki nadbudowanej części garażu postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący A.B., reprezentowany w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu przez adwokata z wyboru, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu tego żądania wskazał, że łączne koszty utrzymania, niezależnie od posiadanych oszczędności, nie pozwalają wnioskodawcy na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, dwiema córkami, synem i dwiema wnuczkami. Jest właścicielem lokalu mieszkalnego o powierzchni 125 m² i wartości około 100.000 zł oraz współwłaścicielem (obok żony) lokalu mieszkalnego o powierzchni 96m² i wartości około 70.000 zł. Podał, że posiada oszczędności w gotówce w kwoce 9.000 zł oraz że dochodem jego gospodarstwa domowego jest wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia żony, syna i córki w kwocie odpowiednio około 1.700 zł, 1.530 zł i 1.530 zł, alimenty wypłacane na wnuczki w kwocie łącznie 1.300 zł oraz świadczenia "500+". Sam skarżący oraz jedna z jego córek są bezrobotni. Do swoich zobowiązań i stałych wydatków zaliczył czynsz za dwa mieszkania w łącznej kwocie 155 zł, składkę na ich ubezpieczenie w kwocie 300 zł, podatek od nieruchomości w kwocie 850 zł oraz składkę na ubezpieczenie samochodu w kwocie 590 zł. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki sądowej w dniu 3 września 2018 r. osobie upoważnionej do odbioru poczty kierowanej do pełnomocnika procesowego skarżącego doręczono wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego. Z akt sprawy wynika, że skarżący nie zareagował na to wezwanie w sposób w nim wskazany. Natomiast w dniu 7 września 2018 r. uiścił kwotę 200 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowa-niu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2) cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art.199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia tych kosztów stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi i sposobu dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów postępowania sądowego można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów postępowania sądowego jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawców od kosztów postępowania sądowego oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wykazane przez wnioskodawcę, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wykazaniu niemożności ponoszenia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywi-stego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, do-datkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu mająt-kowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, że to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie strona skarżąca w sposób lakoniczny umotywowała swoje żądanie, a nadto nie dostarczyła, mimo wezwania, dokumentów wskazanych przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawiła innych dokumentów, których treść świadczyłaby o wykazaniu, iż jej aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Dlatego przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych przez skarżącą oświadczeń. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Złożone przez stronę skarżącą oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera danych koniecznych do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku skarżący ograniczył się jedynie do oświadczenia o swojej trudnej sytuacji życiowej, niskim wynagrodzeniu za pracę żony, córki i syna, pozostawaniu przez siebie i córkę bez pracy, oraz o składnikach majątku. Uchylił się natomiast od wykazania, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi tych danych w jakikolwiek sposób, w tym w sposób określony w doręczonym wezwaniu. Wykazanie to i uzupełnienie informacji miało dać podstawy do oceny wykazania w zakresie dochodów i wydatków gospodarstwa domowego skarżącego, jego statusu majątkowego i sytuacji życiowej, wymaganego przepisem prawa dla oceny, z kolei, spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Nadto wskazania wymaga, że uiszczenie przez skarżącego kwoty 500 zł tytułem wpisu sądowego od skargi świadczyć może o tym, że wbrew swoim oświadczeniom posiada zdolność ponoszenia takich kosztów sądowych mimo trudnej sytuacji rodzinnej i życiowej. Stan taki sugeruje przyznane przez wnioskodawcę posiadanie oszczędności w kwocie 9.000 zł. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie po-stępowania w sprawie strona skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania A. B. prawa pomocy.