II SA/Wr 578/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński /sprawozdawca/, Sędzia NSA Jolanta Sikorska, Asesor WSA Lidia Serwiniowska, Protokolant Aleksandra Rygielska, po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi R. Z. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnienia wdowy po kombatancie oddala skargę Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. Nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 20 ust. 3 i art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. z 1997r. Nr 142, poz. 950 z późn. zmianami/ po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek R. Z. utrzymano w mocy decyzję własną z dnia [...]r. Nr [...]o pozbawieniu uprawnień wdowy po kombatancie. W motywach podano, że R. Z. wystąpiła do Kierownika Urzędu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej pozbawienia uprawnień wdowy po kombatancie, zmarłym mężu A. Z. Decyzję uznała za niesłuszną. Podniosła, że mąż w [...]-[...], przez okres 2 lat i 5 miesięcy służył w wojsku /WOP/, a z opowiadań jego wiadomo skarżącej, że wyjeżdżał często na akcje przeciwko bandom ukraińskim i niemieckim. Nie posiada jednak na tę okoliczność żadnych dokumentów. Decyzję tę uznała za krzywdzącą ze względu na swoją sytuację materialną duże wydatki na utrzymanie i leki z powodu złego stanu zdrowia. Kierownik Urzędu rozpatrując ponownie sprawę ustalił, że R. Z. uzyskała w ZBoWiD uprawnienia wdowy po kombatancie, zmarłym mężu A. Z. na podstawie zaświadczenia WKU O. z dn. [...] r. o pełnieniu przez w/w służby wojskowej w latach [...]-[...] i udziale w akcjach przeciwko bandom. Wg pisma ASG z dn. [...]r. w/w podczas służby wojskowej nie uczestniczył w walkach z oddziałami UPA i grupami Wehrwolfu. Wobec powyższego Kierownik Urzędu stwierdził, że R. Z. otrzymała uprawnienia wdowy po kombatancie wyłącznie z tytułu działalności zmarłego męża w charakterze uczestnika walk o utrwalenie władzy ludowej. Zgodnie z art.25 ust. 2 pkt 2 cyt.ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uzyskały uprawnienia na mocy dotychczasowych przepisów wyłącznie z tytułu działalności w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Podniesiono, że w uzasadnieniu uchwały z dnia 25.01.1996 r., sygn. akt AZP 32/95 Sąd Najwyższy stwierdził, że uprawnienia wdów po kombatantach nie mają charakteru pierwotnego Są to uprawnienia pochodne, a więc zależą od istnienia uprawnień pierwotnych i braku przesłanek do pozbawienia tychże uprawnień pierwotnych. Należy więc uznać, że jeżeli osoba, od której wywodzi się uprawnienia pochodne byłaby pozbawiona uprawnień pierwotnych, to także istnieją przesłanki do pozbawienia uprawnień osobę powołującą się jedynie na uprawnienia pochodne. Okoliczności podniesione przez R. Z. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczące służby wojskowej A. Z., wobec powyższych ustaleń nie mają wpływu na wynik sprawy. W skardze na tę decyzję do sądu administracyjnego R. Z. wniosła o przywrócenie jej uprawnień kombatanckich, zarzucając, iż decyzje nie uzyskały prawomocności. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi, powtarzając swoją wcześniejszą argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, art. 2 oraz w art. 4 obecnie obowiązującej ustawy o kombatantach. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w obecnie obowiązującej ustawie o kombatantach oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Kierownik Urzędu prawidłowo orzekł, że w przypadku skarżącej spełnione zostały przesłanki uzasadniające pozbawienie jej uprawnień kombatanckich, gdyż na mocy dotychczasowych przepisów uzyskała ona te uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności męża w latach [...]-[...] w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Uprawnień kombatanckich uzyskanych z tego tytułu mąż skarżącej nie mógł zachować z racji pełnienia służby w Wojsku Polskim w okresie od 14 maja 1949r. do 17 października 1951r., gdyż służbę tę pełnił po okresie, o którym mowa w powołanym przepisie /[...]-[...]/, jak również nie mógł uzyskać uprawnień z tytułu uczestniczenia w walkach w jednostkach Wojska Polskiego z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu, gdyż - zgodnie z informacją Archiwum Straży Granicznej z [...]r., w zasobie aktowym tego Archiwum brak jest dokumentów stwierdzających, że A. Z. w okresie pełnienia służby brał udział w walkach z oddziałami UPA i grupami Wehrwolfu. Również, w aktach sprawy, jak i w pismach skarżących brak jest okoliczności, z których by wynikało, że inna działalność wymieniona w ustawie z 1991r., niż podana wyżej uzasadniała przyznanie uprawnień kombatanckich. Tytułem takim nie może być podnoszony przez skarżącą fakt trudnej sytuacji materialnej, znacznych wydatków, stanu zdrowia, itp. gdyż ustawa nie wymienia tych okoliczności wśród tytułów do nabycia uprawnień kombatanckich. Prawidłowo również organ kombatancki powołał się na orzecznictwo sądowe podkreślające, że uprawnienia wdów po kombatantach nie mają pierwotnego, charakteru. Są to uprawnienia pochodne, a więc zależą od istnienia uprawnień pierwotnych i braku przesłanek do pozbawienia tychże uprawnień pierwotnych. Z istoty praw pochodnych wynika, że nie mogą one istnieć bez uprawnień pierwotnych, przy czym należy to rozumieć nie tylko w tym znaczeniu, że samo prawo pierwotne istnieje, ale także w ten sposób, że nie może istnieć prawo pochodne, jeżeli istnieją przesłanki do pozbawienia prawa pierwotnego. Należy więc uznać, że jeżeli osoba, od której wywodzi się uprawnienia pochodne byłaby pozbawiona uprawnień pierwotnych, to także istnieją przesłanki do pozbawienia uprawnień osoby powołującej się jedynie na uprawnienie pochodne. Tym samym przepis art. 25 ust. 2 pkt ustawy o kombatantach należy rozumieć nie tylko wprost, tzn. w ten sposób, że stanowi on podstawę pozbawienia uprawnień samego kombatanta, ale także w ten sposób, że daje on podstawę do pozbawienia uprawnień osób, które wywodzą swoje prawa wyłącznie z istnienia jego uprawnień. Istnienie stanu, w którym sam kombatant byłby pozbawiony uprawnień ze względu na to, że wyłączną podstawą ich nabycia było "uczestniczenie w walkach o utrwalenie władzy ludowej" , daje więc także podstawę do pozbawienia uprawnień wdowy po takim kombatancie, jako korzystającej z prawa pochodnego /uchwała SN z 25 stycznia 1996r., AZP 32/95, OSNIAPiUS 1996, nr 15, poz. 206/. Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1270/ w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1271 ze zm./, orzeczono jak w sentencji.