II SA/Wr 580/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale II wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego od decyzji udzielającej zezwolenia na usunięcie drzew postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący A.B. złożył w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu wskazał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, ich dochodami jest emerytura skarżącego i jego żony w kwocie odpowiednio 3.400 zł i 1.400 zł i są właścicielami mieszkania o powierzchni 50 m², działki o powierzchni 0,6623 ha, na którym posadowiony jest budynek gospodarczy o powierzchni około 100 m² i stodoła o powierzchni około 50 m² oraz dwóch innych działek. Na ich rachunku bankowym znajduje się kwota 20.000 zł oszczędności, natomiast na rachunku maklerskim posiadają akcje o wartości 30.000 zł. Wraz z synem są współwłaścicielami samochodu osobowego marki Peugeot 307 z roku 2005 r. Z dokumentów przesłanych na wezwanie wynika, ponad dane wskazane we wniosku, że miesięczne wydatki gospodarstwa domowego skarżącego wynoszą 4.872,73 zł, w tym ponoszone z tytułu eksploatacji trzech samochodów osobowych. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przechodząc do rozważań na zasadnością przyznania stronie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata, należało stwierdzić, że wyżej powołane unormowanie winno być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia tych kosztów stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi i sposobu dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów postępowania sądowego można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich ponoszenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów postępowania sądowego jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Z regulacji prawnych dotyczących zastępstwa procesowego wykonywanego na zasadach prawa pomocy można wysnuć wniosek, że istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu adwokata jest nieodpłatne korzystanie strony z profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez budżet Państwa ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona skarżąca - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów postępowania sądowego (kosztów usług adwokata) oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wykazaniu niemożności ponoszenia przez wnioskodawcę pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad oraz reguł logicznego myślenia i doświadczenia życiowego referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, iż w jego sytuacji materialnej i rodzinnej zaistniała przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. Istotny dla oceny argumentacji strony w zakresie uzasadnienia rozpoznawanego wniosku pozostaje fakt, iż gospodarstwo domowe skarżącego dysponuje miesięcznie dochodem w łącznej kwocie 4.800 zł, która bilansuje się z kosztami jego utrzymania, w tym utrzymania trzech samochodów osobowych, których nie można uznać za konieczne koszty tego gospodarstwa. Skarżący zachowuje jednocześnie stan posiadanych oszczędności, przechowywanych na koncie bankowym oraz na rachunku maklerskim o łącznej wartości 50.000 zł. Ponieważ skarżący nie wskazał powodów, dla których nie może swobodnie dysponować tą kwotą, należało przyjąć, że pozwala ona na zapłatę jednorazową odpowiedniej kwoty celem zapłaty w sprawie kosztów zastępstwa prawnego wykonywanego przez adwokata z wyboru. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy, działając na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.