II SA/Wr 590/25
WyrokWSA we Wrocławiu2026-05-05
Skład orzekający: Władysław Kulon, Adam Habuda, Marta Pawłowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy umorzenie postępowania w sprawie samowolnej budowy garażu, który częściowo przekracza granicę sąsiedniej działki, jest zasadne, jeśli budowa i rozbudowa obiektu zakończyły się przed wejściem w życie ustawy Prawo budowlane z 1994 r. i obiekt ten nie stwarza zagrożenia dla ludzi lub mienia?Ratio decidendi
Umorzenie postępowania w sprawie samowolnej budowy garażu jest zasadne, jeśli budowa i rozbudowa obiektu zakończyły się przed 1 stycznia 1995 r. i obiekt ten jest zgodny z przepisami o planowaniu przestrzennym oraz nie stwarza zagrożenia dla ludzi lub mienia. W takim przypadku stosuje się przepisy Prawa budowlanego z 1974 r., które nie nakładają na organy obowiązku badania prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, a kwestie przekroczenia granicy działki mają charakter cywilnoprawny i powinny być rozstrzygane przed sądem powszechnym.Stan faktyczny
Skarżący T. J. wniósł skargę na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego utrzymującą w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego o umorzeniu postępowania w sprawie samowolnej budowy garażu. Organ I instancji umorzył postępowanie, uznając je za bezprzedmiotowe, ponieważ budowa i rozbudowa garażu zakończyły się przed 1 stycznia 1995 r., a obiekt jest zgodny z planami zagospodarowania przestrzennego i nie stwarza zagrożenia. Skarżący zarzucił pominięcie dowodów wskazujących na inny stan faktyczny oraz brak badania prawa do dysponowania nieruchomością. Organ II instancji utrzymał decyzję w mocy, podzielając argumentację organu I instancji.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę w całości.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Władysław Kulon (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Adam Habuda Sędzia WSA Marta Pawłowska po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 maja 2026 r. sprawy ze skargi T. J. na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 27 maja 2025 r. nr 607/2025 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie budowy garażu oddala skargę w całości.
T. J., (dalej - skarżący) wywiódł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej – DWINB, organ II instancji) w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie samowolnej budowy garażu. Z przedłożonych przez organ akt administracyjnych wynika, że zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca zapadły w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Ś. (dalej: PINB, organ I instancji) w dniu 16 stycznia 2025 r. wydał decyzję nr 2/2025, którą przyjmując w podstawie prawnej art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U z 2024 r., poz. 572, dalej - k.p.a.) umorzył postępowanie w sprawie budowy garażu w J. przy ul. [...] nr [...] na działce nr [...] z zajęciem części nieruchomości w J. przy ul. [...] nr [...] na działce nr [...], bez wymaganego pozwolenia na budowę. Organ I instancji podał, że w dniu 10 grudnia 2019 r. wszczął postępowanie w sprawie budowy garażu w J. przy ul. [...] nr [...] na działce nr [...] z zajęciem części nieruchomości w J. przy ul. [...] nr [...] na działce nr [...], bez wymaganego pozwolenia na budowę. W motywach decyzji podano, że organ zażądał od współwłaścicieli działki [...] przy ul. [...] w J. dokumentacji budowy i dokumentacji powykonawczej oraz zwrócił się do Starosty Ś. o przekazanie akt związanych z przedmiotową sprawą. Inwestorzy nie przedłożyli żądanej dokumentacji i wskazali na wybudowanie budynku w 1985 r. i jego wydłużenie około 1994 r. Inwestorzy wskazali, że garaż został wybudowany w granicach ogrodzenia ich działki, którego przebieg i położenie nie było zmieniane, wobec czego zawsze stał po ich stronie ogrodzenia. Na żądanie organu przedłożono geodezyjną aktualizację ewidencji gruntów i budynków z bazy danych obiektów topograficznych, geodezyjnej ewidencji sieci uzbrojenia terenu. Z opracowania wynika, że garaż zlokalizowany na działce nr [...] przy ul. [...] nr [...] w J. przekracza granicę z działką nr [...] o 28-31 cm. Z kolei Starosta Ś. udzielił informacji, że nie prowadził postępowania administracyjnego w sprawie budowy przedmiotowego garażu.
W dniu 25 sierpnia 2020 r. przeprowadzono oględziny, w trakcie których stwierdzono, iż na terenie posesji nr [...] przy ul. [...] w J. bezpośrednio przy ogrodzeniu posesji nr [...] jest wybudowany garaż dwustanowiskowy. Jest to obiekt parterowy murowany z dachem jednospadowym w kierunku tyłu posesji, z wrotami dwuskrzydłowymi otwieranymi na zewnątrz. Wymiary wewnątrz to 3,03m x 9,93m, wysokość przy wjeździe wynosi 2,34m. Do garażu możliwe jest wejście drzwiami w ścianie od strony budynku mieszkalnego. Wymiary drzwi to 80cm x 180cm, otwierane na zewnątrz. Wymiary okna w ścianie od tyłu posesji wynoszą 120cm x 48cm. W ścianie od strony posesji nr [...] nie ma żadnych okien ani drzwi. Garaż wyposażony jest w instalację elektryczną. Budynek jest otynkowany z warstwą docieplenia. Wymiary budynku z zewnątrz to 10,38m x 3,33m, wysokość od frontu to 2,64m, od tyłu - 2,23m. Wody opadowe odprowadzane są na teren posesji nr [...] przy pomocy rynny i rury spustowej. Odległość garażu od bramy wjazdowej posesji nr [...] to 27,80m. Odległość garażu od budynku mieszkalnego nr [...] (od ściany z kamienia poziomu piwnicy) wynosi 2,10m.
Inwestorzy przedłożyli oświadczenia świadków potwierdzające rozbudowę garażu w 1994 r. Co do wybudowania garażu częściowo na działce nr [...] podali, iż został on wybudowany w całości w granicach ogrodzenia ich działki, a przebieg i położenie ogrodzenia z tej strony nie było zmieniane. Garaż zawsze stał po ich stronie ogrodzenia. Przedłożyli mapę geodezyjną z 1991 r., która potwierdza, że granica wyznaczona płotem przebiega między budynkiem garażu a nieistniejącą już komórką. Taki przebieg granicy od czasu objęcia działek w posiadanie nie był nigdy kwestionowany do czasu przeprowadzenia prac geodezyjnych.
Postanowieniem z dnia 10 września 2020 r., nr 213/2020 PINB zawiesił postępowanie wskazując, iż rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, tj. ustalenia prawnego właściciela nieruchomości, na której zlokalizowany jest przedmiotowy garaż. Zwrócono się też do Urzędu Miejskiego w J. o udzielenie informacji, czy w latach 80 i 90 XX wieku na obszarze objętym postępowaniem uchwalony był miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego lub też czy dla wskazanych działek wydawane były decyzje o ustaleniu warunków zabudowy i zagospodarowania terenu oraz, w przypadku odpowiedzi twierdzącej, o przekazanie kserokopii rzeczonych dokumentów. Uzyskano odpowiedź, że zgodnie z uchwałą Rady Gminy nr [...] z dnia [...] czerwca 1991 r., którą przyjęto plan ogólny zagospodarowania przestrzennego, wymienione działki, oznaczone na rysunku planu symbolem B[...]MN, przeznaczone były pod tereny mieszkalnictwa rodzinnego o niskiej intensywności. Dla terenu oznaczonego symbolem B[...]MN w planie nie zakazano budowy budynków garażowych. Zgodnie z treścią aktualnie obowiązującej uchwały nr [...] Rady Miejskiej w J. z dnia [...] kwietnia 2018 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta J. nieruchomość oznaczona numerem posesji [...] przy ul. [...] w J. zlokalizowana jest na obszarze oznaczonym symbolem - [...].MN - przeznaczonym pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną. Z zapisów uchwały wynika, iż na terenie tym możliwe jest lokalizowanie zieleni urządzonej, obiektów małej architektury, garaży, budynków gospodarczych, urządzeń budowlanych, budowli.
Do organu złożono też decyzję Burmistrza J. z dnia 23 kwietnia 2009 r., nr 14/09 dotyczącą podziału działki nr [...], którą to z działki nr [...] utworzono działki o nr: [...], [...], [...]. Przedmiotowy garaż na projekcie tym zaznaczony był przy granicy działki nr [...], a jego wielkość nie odpowiadała obecnej. Do decyzji załączono protokół z czynności przyjęcia granic nieruchomości nr [...], w którym wskazano, iż "Granice nieruchomości przyjęto na podstawie KW [...], szkic polowy nr [...];[...], szkic polowy nr [...], szkic polowy [...]". Zgodnie z opisem zawartym w protokole granica działki nr [...] od strony działki nr [...], tj. części działki nr [...] objętej podziałem, to linia prosta biegnąca po ogrodzeniu z siatki od słupka do słupka.
W związku z brakiem powiadomienia organu o wystąpieniu do sądu o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego, pismem z dnia 18 stycznia 2021 r. ponownie wezwano A. i A.(1) G. do uczynienia powyższego. Pismem z dnia 26 stycznia 2021 r. A. G. zawiadomiła, że w dniu 21 stycznia 2021 r. został złożony w Sądzie Rejonowym w Ś. wniosek o stwierdzenie nabycia prawa własności nieruchomości w drodze zasiedzenia.
Ze względu na śmierć strony postępowania postanowieniem z dnia 17 lutego 2021 r., nr 37/2021 PINB zawiesił postępowanie. Po złożeniu w organie notarialnego poświadczenia dziedziczenia po zmarłej stronie postępowania postanowieniem z dnia 25 marca 2021 r., nr 67/2021 podjęto postępowanie.
Na tym etapie postępowania do organu wpływały zarówno dokumenty składane przez strony jak też wnioski dotyczące przeprowadzenia wskazanych dowodów, na co organ reagował wydając postanowienia dotyczące konkretnych wniosków. Prowadzono także dowody z przesłuchania świadków, co dokumentowano w aktach administracyjnych.
Oceniając zebrane dowody organ przyjął, że ze szkicu sporządzonego w 1991 r. wynika, iż na terenie nieruchomości przy ul. [...] w J. we wskazanej dacie istniał garaż prawdopodobnie o wymiarach ok. 3,22m x 6,46m. W tym czasie również na terenie posesji nr [...] wybudowany był garaż. Powyższe potwierdza również mapa z projektu podziału nieruchomości z 1996 r., zgodnie z którą budynki te sąsiadowały ze sobą przy granicy nieruchomości. Wskazano też na zeznania świadków złożone pod odpowiedzialnością karną przez M. O., K. K., M. L., M. L.(1) oraz M. S. z zaznaczeniem, że zgodnie z zeznaniami wszystkich wymienionych osób rozbudowa garażu, będącego przedmiotem postępowania wykonana została w okresie od wiosny do jesieni 1994 r. Zeznania świadków wskazanych przez skarżącego nie zawierały informacji o przedmiotowym garażu.
Według PINB dokumenty dostarczone przez organy nie zawierają informacji odnoszącej się do daty budowy lub rozbudowy garażu, wobec czego dokumentów tych nie sposób uznać za dowód istnienia bądź nieistnienia tego garażu w czasie sporządzania poszczególnych dokumentów. Z przedłożonej decyzji nr 11/63 Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Ś. z dnia 21 listopada 1963 r. w sprawie oddania w wieczyste użytkowanie działki przydomowej oraz sprzedaży znajdującego się na niej domu, położonego w J. przy ul. [...], wynika jedynie, iż przedmiotem sprzedaży był dom jednorodzinny wraz z zabudowaniami gospodarczymi. Z zaznaczonego przez T. J. fragmentu pisma A. G.(1) z dnia 11 lipca 2021 r., wynika jedynie, iż w 2010-2011 r. garaż był docieplany i układana była wokół niego kostka brukowa.
Do pisma z dnia 15 maja 2024 r. A. G.(1) przedłożył natomiast kserokopię zdjęcia wskazując, iż wykonane zostało w dniu ślubu M. L., tj. w dniu 7 lipca 1990 r. Na zdjęciu tym widoczny jest fragment garażu i w ocenie organu dowód ten jest wystarczający do uznania, iż przedmiotowy garaż istniał co najmniej od wskazanej daty.
Zgodnie z archiwalnymi mapami topograficznymi z lat 1981-88 i 1994-98, na terenie posesji przy ul. [...] w J. we wskazanych latach poza budynkiem mieszkalnym przy granicy z posesją nr [...] zlokalizowany był również mniejszy budynek o innej funkcji. Ponadto za rozbudową przedmiotowego garażu jeszcze przed 2011 r., który to rok wskazuje T. J. w swoich pismach, przemawia archiwalna ortofotomapa z lutego 2010 r., na której widać również budynek za garażem, który według zeznań świadków powstał w tym samym roku co garaż. Ponadto oba budynki widoczne są na ortofotomapie z 2005 r., pomimo bardzo słabej jakości tej mapy dostępnej w serwisie.
Zgodnie ze spójnymi zeznaniami świadków oraz oświadczeniami stron postępowania A. G.(1), A. G. i A. G.(1), którym to zeznaniom i oświadczeniom organ dał wiarę, rozbudowa garażu została zakończona jesienią 1994 r. Żaden z pozostałych dokumentów stanowiących materiał dowodowy w sprawie, w tym mapy, na których przedmiotowy garaż posiada wymiary przed rozbudową oraz znajduje się wyłącznie na terenie działki nr [...], w ocenie organu nie jest dowodem wystarczającym do zakwestionowania wskazanych zeznań i oświadczeń. Z punktu widzenia postępowania legalizacyjnego prowadzonego przez organ nadzoru budowlanego istotna jest data zakończenia samowolnej budowy, a następnie rozbudowy obiektu budowlanego, a nie jego ujawnienia na mapach.
W oparciu o analizowane dowody organ przyjął, że do budowy obiektu jak i jego części wykonanej przed dniem 1 stycznia 1995 r. stosuje się przepisy ustawy Prawo budowlane z 1974 r. Zgodnie z przepisem § 44 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo budowlane z dnia 24 października 1974 r. pozwolenia na budowę wymagało wykonanie i rozbudowa stałych i tymczasowych budynków. Natomiast zgodnie z przepisem § 44 ust. 2 pkt 3 ustawy właściwy organ mógł zwolnić z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę położonego na obszarze budynku gospodarczego lub inwentarskiego, wznoszonego według projektu typowego lub powtarzalnego na terenie istniejącej zagrody z zachowaniem warunków określonych w § 46 ust. 1 pkt 4, jeżeli budynek ten nie stwarzałby naruszenia warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane, a zwłaszcza na odległość od granic sąsiednich nieruchomości nie będzie naruszał zasad zagospodarowania terenu, wymagań ochrony środowiska i bezpieczeństwa ludzi lub mienia.
Zgodnie z art. 103 ust. 2 ustawy Prawo budowlane z dnia 7 lipca 1994 r. przepisu art. 48 tej ustawy nie stosuje się do obiektów, których budowa (w niniejszym przypadku budowa wraz z rozbudową) została zakończona przed dniem wejścia w życie ustawy lub w stosunku do których przed tym dniem zostało wszczęte postępowanie administracyjne. Do takich obiektów stosuje się przepisy dotychczasowe, tj. przepisy ustawy Prawo budowlane z 1974 r.
Ponieważ w toku postępowania ustalono, że przedmiotowy obiekt został wybudowany przed dniem wejścia w życie ustawy Prawo budowlane z 1994 r, tj. przed dniem 1 stycznia 1995 r., w odniesieniu do tego obiektu należało stosować przepisy ustawy Prawo budowlane z 1974 r. W związku z niezastosowaniem w przedmiotowej sprawie art. 48 ustawy Prawo budowlane z dnia 7 lipca 1994 r., a co za tym idzie przepisu art. 49 tej ustawy, przedmiotowa inwestycja nie jest obarczona opłatą legalizacyjną.
W rezultacie ustalenia zgodności samowolnie wybudowanego garażu z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, w szczególności z ustaleniami ogólnego planu zagospodarowania przestrzennego przyjętego uchwałą Rady Gminy nr [...] z dnia [...] czerwca 1991 r., opublikowanego w Dzienniku Urzędowym Województwa Wałbrzyskiego nr [...] z dnia [...] lipca 1991 r., zasadne stało się nałożenie na obecnych współwłaścicieli działki nr [...], na której obiekt ten był budowany i rozbudowany, tj. A. G. i Pana A. G.(1), obowiązku złożenia ekspertyzy technicznej przedmiotowej budowy i rozbudowy, który to dokument dopiero może stanowić podstawę dla wyboru merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. W dniu 25 czerwca 2024 r. wydano postanowienie nr 194/2024, w którym wskazano, iż żądana ekspertyza powinna zawierać inwentaryzację budowy garażu zlokalizowanego w J. przy ul. [...] nr [...] bez wymaganego pozwolenia na budowę i wskazać, czy przedmiotowy obiekt spełnia wymagania przepisów budowlanych z okresu jego budowy, w szczególności rozporządzenia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki (Dz.U. Nr 17 poz, 62 z późn. zm.) oraz ewentualnie wskazać, jakie roboty należy wykonać, aby wymagania przepisów były spełnione. Ekspertyza winna stwierdzać czy przedmiotowy budynek powoduje niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia. Ekspertyza winna być sporządzona przez osobę posiadającą odpowiednie uprawnienia budowlane w branży konstrukcyjno-budowlanej, elektrycznej i sanitarnej spełniające wymagania art. 12 ust. 7 ustawy Prawo budowlane z dnia 7 lipca 1994 r.
W dniu 9 października 2024 r. do PINB w Ś. wpłynęła ekspertyza techniczna garażu murowanego zlokalizowanego przy ul. [...] w J. sporządzona w dniu 2 października 2024 r. przez osobę posiadającą uprawnienia budowlane do projektowania i do kierowania robotami budowlanymi bez ograniczeń w specjalności konstrukcyjno-budowlanej, w której wskazano:
Przeznaczenie i układ funkcjonalno-przestrzenny budynku.
Przedmiotowy obiekt zlokalizowany w J. przy ul. [...]. Wg wskazań mapy sytuacyjno-wysokościowej obiekt posadowiony głównie na działce nr [...] oraz częściowo na działce [...]. W sąsiedztwie zabudowy budynku gospodarczego od strony elewacji tylnej (około 94cm) i budynku mieszkalnego, jednorodzinnego (około 2,10m).
Forma budynku
Budynek jednokondygnacyjny, niski. Zbudowany na bazie prostokąta, z dachem jednospadowym.
Układ konstrukcyjny
Konstrukcja obiektu jednorodna. Ściany murowane z materiałów drobnowymiarowych, stropodach płytowy - żelbetowy. Układ konstrukcyjny poprzeczny.
(...) Garaż murowany w I etapie zbudowany wg ustaleń z inwestorem około 1985r., rozbudowa garażu w głąb działki zostało wykonane w 1994 r. (...) Stan techniczny konstrukcji budynku ocenia się jako średni. Stopień zużycia i wyeksploatowania elementów budynku wynika z naturalnej eksploatacji budynku w okresie trwania budynku." W klasyfikacji stanu technicznego głównych elementów budynku wskazano:
Fundament, posadowienie - Wg ustaleń obiekt posadowiony na ławach betonowych. Nie wykonywano odkrywek. Po rozpoznaniu zachowania ścian nadziemia można stwierdzić brak osiadania obiektu. Ogólnie stan techniczny posadowienia obiektu wg przyjętego kryterium oceny jest zadowalający.
Ściany obiektu - ściany murowane z elementów drobnowymiarowych stężone masywnymi filarami stanowiącymi oparcie bramy garażowej i środkowej części obiektu. Konstrukcja obiektu nie wykazuje nadmiernych ugięć i zarysowań. Jedynie w części połączenia starej części z nową częścią rozbudowy garażu pojawia się zarysowanie pionowe widoczne jedynie wewnątrz obiektu (po drugiej stronie muru na elewacji brak zarysowania). Ogólnie stan techniczny elementów konstrukcyjnych, murowanych wg przyjętego kryterium oceny jest zadowalający.
Dach - Stropodach płaski, pulpitowy i nie wielkim kącie nachylenia. Konstrukcja płytowa - żelbetowa, dach kryty papą termozgrzewalną. Wody opadowe odprowadzane poprzez system rynnowy do beczki na teren właściciela. Ogólnie stan techniczny dachu wg przyjętego kryterium oceny jest zadowalający.
Posadzki - Posadzka betonowa, ułożona w spadku zgodnie ze spadkiem terenu. Posadzka wykazuje liczne ubytki plackowate i spękania. Posadzka pomimo wad jest stabilna i bezpieczna w użytkowaniu. Ogólnie stan techniczny posadzek wg przyjętego kryterium oceny jest mierny.
Elewacja - Elewacja na trzech elewacjach ocieplona styropianem gr. 5cm, wykończona tynkiem cienkowarstwowym, od strony sąsiada elewacja pomalowana w kolor. Cokół wykończony tynkiem mozaikowym - żywicznym. Elewacja nie uszkodzona, bez zarysowań i spękań. Ogólnie stan techniczny elewacji wg przyjętego kryterium oceny jest zadowalający.
Instalacje - Budynek wyposażony w instalacje elektryczną. Ogólnie stan techniczny instalacji wg przyjętego kryterium oceny jest średni."
W części ekspertyzy dotyczącej ustaleń końcowych wskazano, iż: "Opiniowany garaż jest w stanie zachowania średnim/zadowalającym. Wyroby budowlane zastosowane przy wzniesieniu budynku są materiałami budowlanymi o powszechnym stosowaniu w budownictwie na lokalnym rynku budowlanym. Należy stwierdzić, że: Stan techniczny obiektu budowlanego nie stwarza zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi oraz pozwala na bezpieczne użytkowanie obiektu budowlanego zgodnie z dotychczasowym sposobem użytkowania. Przedmiotowa budowa nie powoduje niebezpieczeństwa dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalnie nie pogarsza warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia ". Do ekspertyzy dołączony został protokół [...] z przeglądu instalacji elektrycznej garażu wolnostojącego w J. sporządzony w dniu 24 września 2024 r. przez osobę posiadającą uprawnienia do nadzorowania i kontrolowania budów w zakresie sieci i instalacji elektrycznych. W protokole tym wskazano, iż rezystancja izolacji obwodów elektrycznych jest w normie, a ochrona przeciwporażeniowa jest skuteczna. Instalacja elektryczna wykonana jest poprawnie i zgodnie z obowiązującymi przepisami oraz normami, nadaje się do eksploatacji, nie zagraża życiu i zdrowiu oraz bezpieczeństwu mienia.
W dniu 26 listopada 2024 r. do organu wpłynęła odpowiedź autora ekspertyzy, w której wskazał: "W związku z przeprowadzoną wizją lokalna i oględzinami obiektu wydano zalecenie ustne o wykonaniu otworu wentylacyjnego, co zostało wykonane w trybie pilnym. Efekt końcowy został wykazany w ekspertyzie technicznej. Wykonany otwór nie wpływa w żaden sposób na pogorszenie właściwości konstrukcji obiektu."
Dalej organ wyjaśnił, że inwestorami budowy i rozbudowy garażu w J. przy ul. [...] nr [...] byli A. i A.(1) G. Przedmiotowe roboty, prowadzone w warunkach samowoli budowlanej, rozpoczęte zostały w latach 80. XX wieku i zakończone zostały w 1994 r. Tym samym zasadnym było zastosowanie w niniejszym postępowaniu przepisów ustawy Prawo budowlane z 1974 r. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustalono, iż budowa i rozbudowa przedmiotowego garażu jest zgodna z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym i nie narusza warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane, oraz nie powoduje niebezpieczeństwa dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalnego pogorszenia warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia. Jednocześnie zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym żaden z przepisów art. 37 oraz art. 40 i 42 Prawa budowlanego z 1974 r. nie nakłada na organy obowiązku badania prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, ani też nie uzależnia wydania decyzji na podstawie art. 37 lub art. 40 Prawa budowlanego z 1974 r. od tego, czy obiekt został usytuowany w całości albo z przekroczeniem granicy działki stanowiącej własność inwestora. Nie można więc domniemać takiego obowiązku, skoro nie wynika wprost z przepisów prawa. Niezależnie od powyższego w niniejszej sprawie zachodzi sytuacja szczególna, gdyż ujawnienie przekroczenia granicy działki nr [...] przez garaż i ogrodzenie tej działki nastąpiło prawdopodobnie dopiero w 2014 r. tj. ok. 30 lat po jego wybudowaniu, a 20 lat po zakończeniu jego rozbudowy, i dopiero na wniosek z 2019 r. samowolna budowa tego garażu stała się przedmiotem postępowania administracyjnego. Fakt, że garaż istniał przez tak znaczny okres czasu i długo nie wzbudzał wątpliwości właścicieli nieruchomości, zarówno działki nr [...], na której został wybudowany w tracie obowiązywania prawa użytkowania wieczystego, jak i działki sąsiedniej, której granice przekroczył, sugeruje, iż stan ten był przez nich akceptowany. Ponadto T. J. w piśmie z dnia 5 stycznia 2020 r. wskazał: "(...) W tym wypadku, zalegalizowanie samowolnie wzniesionych budynków nie może zostać przeprowadzone przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ś.. Ja nie wyrażam zgody na dysponowanie moim gruntem do celów budowlanych przez Pana G.(1) Jest możliwość odstąpienia od niszczenia sąsiadowi tych budynków. Powierzchnia pod budynkami, którą zajął mój sąsiad - ma zostać mi zwrócona, z części gdzie znajduje się nielegalnie zainstalowany śmietnik Pana G.(1) Jeżeli geodezyjnie zwrócona zostanie mi taka sama część, z mojej strony nie będzie problemu z wyrażeniem zgody na taką zamianę. (...)" Powyższe oznacza, iż T. J. pod pewnymi warunkami wyraziłby zgodę na legalizację obiektu objętego niniejszym postępowaniem, niemniej jednak wszelkie kwestie dotyczące zarzutów i roszczeń na wskazanym tle rozpatrywane mogą być wyłącznie w trybie przepisów prawa cywilnego przed sądem powszechnym. W tym stanie rzeczy wskazując na art. 105 § 1 k.p.a. umorzono postępowanie jako bezprzedmiotowe.
W instancyjnym środku zaskarżenia skarżący kwestionował prawidłowość zapadłego rozstrzygnięcia. Zarzucił w szczególności pominięcie przez organ szeregu dowodów wskazujących na inny od ustalonego stan faktyczny co do daty wybudowania garażu. Podał także, że poza ekspertyzą organ powinien zażądać oświadczenia o prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. W odwołaniu zawarł też oświadczenie, że od samego początku sporu nie zgadzał się na dysponowanie jego gruntem przez A. i A.(1) G. Przez 5 lat nie podjęli oni próby polubownego załatwienia sprawy, tylko oczerniają go w pismach do organów i sądu. W tej sytuacji, nie zgodzi się on na żadne polubowne załatwienie tej sprawy. Oczekuje on wydania nakazu rozbiórki garażu wchodzącego na jego część przez PINB w Ś..
Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 27 maja 20225 r., nr 607/2025 DWINB utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Po zrelacjonowaniu stanu sprawy oraz treści rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego organ II instancji omówił przesłankę bezprzedmiotowości warunkującą jego umorzenie.
W ramach własnych rozważań DWINB podał, że z akt sprawy wynika, iż przedmiotowe roboty w postaci budowy garażu przy ul. [...] w J. z późniejszą jego rozbudową, prowadzone w warunkach samowoli budowlanej, rozpoczęte zostały w latach 80. XX wieku i zakończone zostały w 1994 r. (tj. przed 1 stycznia 1995 r. - data wejścia w życie aktualnie obowiązującej ustawy Prawo budowlane), czyli w okresie obowiązywania ustawy Prawo budowlane z 1974 r., a ww. ustawa nie nakładała na inwestorów obowiązku przechowywania dokumentacji wykonanych robót budowlanych, czy też obiektu budowlanego. Kwestia powstania przedmiotowego budynku w warunkach samowoli budowlanej jest bezsprzeczna, co potwierdzają sami inwestorzy i z tego też powodu wszczęte zostało postępowanie administracyjne w sprawie budowy garażu w J. przy ul. [...] nr [...] na działce nr [...] z zajęciem części nieruchomości w J. przy ul. [...] nr [...] na działce nr [...], bez wymaganego pozwolenia na budowę bądź zgłoszenia, o czym PINB zawiadomił strony postępowania pismem z dnia 10 grudnia 2019 r.
Tryb postępowania w stosunku do samowolnie wzniesionych obiektów budowlanych zależy od daty ich powstania. Jeżeli budowa obiektów wzniesionych bez wymaganego pozwolenia na budowę została zakończona przed dniem 1 stycznia 1995 r. lub przed tym dniem zostało wszczęte w stosunku do nich postępowanie administracyjne, to na mocy art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane zastosowanie mają przepisy ustawy Prawo budowlane z dnia 24 października 1974 r. Odesłanie w art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego z 1994 r. do przepisów poprzednio obowiązujących ma ten skutek, że w stosunku do obiektów, których budowa została zakończona przed wejściem w życie tej ustawy, to jest przed 1 stycznia 1995 r., co ma miejsce w kontrolowanej sprawie, skutki samowoli budowlanej należy likwidować z użyciem środków prawnych przewidzianych w ustawie z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane, równocześnie zmieniane w tym okresie Prawo budowlane w żadnym momencie nie wyłączyło stosowania tych przepisów dla budowy dotyczącej obiektu wykonanego przed 1 stycznia 1995 r. Stosowanie przepisów dotychczasowych, to jest przepisów Prawa budowlanego z 1974 r., oznacza stosowanie ich w takim zakresie, jaki jest niezbędny do realizacji zastrzeżenia wynikającego z art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego. W przypadkach określonych w tym przepisie zatem zastosowanie mają art. 37, 38, 39, 40 i 42 Prawa budowlanego z 1974 r. (Prawo budowlane. Komentarz, pod red. A. Glinieckiego, Warszawa 2012, s. 738).
Zdaniem DWINB materiał dowodowy zgromadzony w sprawie m.in. odpowiedzi na wezwania do złożenia zeznań w charakterze świadka złożone pod odpowiedzialnością karną przez M. O., K. K., M. L., M. L.(1) i M. S., a także analiza licznych pozyskanych i wskazanych w decyzji PINB dokumentów wskazuje, iż rozbudowa garażu, wykonana została w okresie od wiosny do jesieni 1994 r. Powyższe potwierdza analiza archiwalnych map topograficznych z lat 1981-88 i, 1994-98, gdzie na terenie posesji przy ul. [...] w J. we wskazanych latach poza budynkiem mieszkalnym przy granicy z posesją nr [...] zlokalizowany był również mniejszy budynek o innej funkcji tj. przedmiotowy garaż. Odnośnie daty rozbudowy przedmiotowego garażu jeszcze przed 2011 r., który to rok wskazuje skarżący, przemawia dostępna archiwalna ortofotomapa np. z 2005 r. i z 2010 r.
Po przytoczeniu art. 37 ustawy Prawo budowlane z 1974 r. organ odwołał się do orzecznictwa, z którego wyprowadził pogląd o konieczności stosowania przepisów o planowaniu przestrzennym obowiązujących w dacie orzekania i wyjątkowym uwzględnianiu przeznaczenia terenu w całym okresie trwania samowoli od momentu jej powstania, jeżeli wymaga tego ochrona zaufania jednostki do państwa i porządku prawnego. Z akt organ wywiódł, iż w dniu 25 września 2020 r. do PINB wpłynęło pismo z Urzędu Miejskiego w J., do którego dołączone zostały fragmenty obowiązujących od 1991 r. aktów prawa miejscowego dla działek nr [...] oraz [...]. W piśmie tym wskazano, iż zgodnie z uchwałą Rady Gminy nr [...] z dnia [...] czerwca 1991 r., którą przyjęto plan ogólny zagospodarowania przestrzennego, wymienione działki, oznaczone na rysunku planu symbolem B[...]MN, przeznaczone były pod tereny mieszkalnictwa rodzinnego o niskiej intensywności. Dla terenu oznaczonego symbolem B[...]MN w planie nie zakazano budowy budynków garażowych. Natomiast zgodnie z treścią aktualnie obowiązującej uchwały nr [...] Rady Miejskiej w J. z dnia [...] kwietnia 2018 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta J. nieruchomość oznaczona numerem posesji [...] przy ul. [...] w J. zlokalizowana jest na obszarze oznaczonym symbolem - [...].MN - przeznaczonym pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną. Z zapisów uchwały wynika, iż na terenie tym możliwe jest lokalizowanie zieleni urządzonej, obiektów małej architektury, garaży, budynków gospodarczych, urządzeń budowlanych, budowli.
Zdaniem organu przeznaczenie terenu w każdym momencie istnienia budynku garażowego, umożliwiało wykonanie takiego obiektu na działce nr [...] przy ul. [...] w J. tj. przedmiotowa inwestycja jest zgodna z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.
Omawiając przesłanki wyłączające możliwość nakazania przymusowej rozbiórki, o których mowa w art. 37 ust. 1 ustawy Prawo budowlane z 1974 r., organ przyjął, że długość istnienia rozbudowanego obiektu, dokonywane oględziny w sprawie, oraz zgromadzona dokumentacja techniczna potwierdzają, że przedmiotowa samowola budowlana nie powoduje niebezpieczeństwa dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalnego pogorszenia warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia.
Przedłożona ekspertyza techniczna konstrukcji budynku wskazuje, iż "stan techniczny obiektu budowlanego nie stwarza zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi oraz pozwala na bezpieczne użytkowanie obiektu budowlanego zgodnie z dotychczasowym sposobem użytkowania. Przedmiotowa budowa nie powoduje niebezpieczeństwa dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalnie nie pogarsza warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia". Zebrany materiał dowodowy wykluczał możliwość zastosowania przez organ I instancji art. 37 Prawa budowlanego z 1974 r.
Organ II instancji w uzasadnieniu decyzji odniósł się też do twierdzeń zgłaszanych przez inicjatora postępowania. Co do zarzutu, że obiekt ze względu na częściową lokalizację na jego nieruchomości nie może zostać uznany za legalny oceniał, że zagadnienie to nie ma znaczenia na gruncie przepisów Prawa budowlanego z 1974 r. Kwestia dysponowania nieruchomością na cele budowlane nie jest kluczowa dla możliwości zastosowania, któregoś z przepisów ustawy Prawo budowlane z 1974 r. Stanowisko oparto na orzecznictwie sądowoadministracyjnym, z którego zaczerpnięto m.in poglądy, że ,,(...), przepisy art. 37, 40 i 42 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane (Dz.U. Nr 38, poz. 229 ze zm.) w związku z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane nie uzależniają wydania rozstrzygnięć na ich podstawie od tego, czy inwestor obiektu budowlanego, wzniesionego bez wymaganego pozwolenia na budowę, posiadał w czasie budowy prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, czy też takiego prawa nie posiadał (zob. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2016 r. sygn. akt II OSK 2330/14, Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 września 2015 r. sygn. akt II OSK 112/14). Ustawa z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane nie przewidywała - odmienne niż aktualnie ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (art. 48) - badania w procesie legalizacyjnym prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane (zob. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2018 r. sygn. akt II OSK 2877/16). Przepis art. 37 ustawy - Prawo budowlane z 1974 r. nie ustanowił przesłanki rozbiórki samowolnie wzniesionego obiektu powiązanej z niepotwierdzeniem prawa własności nieruchomości, na której obiekt ten wybudowano, czy też niepotwierdzeniem prawa do dysponowania tą nieruchomością na cele budowlane. Takiego obowiązku nie można również domniemywać, ponieważ nie wynika on wprost z przepisów prawa materialnego ówcześnie obowiązującego (por. wyrok NSA z 21 listopada 2018 r. sygn. II OSK 2877/16; wyrok NSA z 15 grudnia 2017 r. sygn. II OSK 570/17; wyrok NSA z 8 grudnia 2017 r. sygn. II OSK 620/16; wyrok NSA z 7 listopada 2017 r. sygn. II OSK 2811/16; wyrok NSA z 10 marca 2017 r. sygn. II OSK 1753/15; wyrok NSA z 13 maja 2016 r. sygn. II OSK 2330/14, ONSAiWSA 2017/6/107; wyrok NSA z 11 września 2015 r. sygn. II OSK 112/14; wyrok NSA z 18 lutego 2014 r. sygn. II OSK 2231/14; wyrok NSA z 19 listopada 2013 r. sygn. II OSK 1389/12).
Należy uznać, że zajęcie części nieruchomości sąsiedniej, w zakresie przekroczenia granicy działki przez garaż będący przedmiotem niniejszego postępowania (PINB ustalił iż fakt ten został uwzględniony na mapach prawdopodobnie dopiero w 2014 r.), nie ma wpływu na rozstrzygnięcie wydawane na podstawie art. 37 Prawa budowlanego z 1974 r., lecz stanowi zagadnienie o charakterze cywilnym i może stanowić wyłącznie przedmiot roszczeń natury prywatnoprawnej dochodzonych na drodze powództwa cywilnego (zob. wyr. NSA z 18 lutego 2014 r., II OSK 2231/12, wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 21 grudnia 2017 r., II SA/Go 973/17, LEX nr 2420498). Podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 grudnia 2017 r" II OSK 570/17, LEX nr 2480821 z tezą: "Brak prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane nie może skutkować nakazaniem rozbiórki obiektu budowlanego w trybie art. 37 ust. 1 prawa budowlanego z 1974 r. Przepis ten formułując okoliczności w jakich legalizacja budowy nie może mieć miejsca nie wymienia wśród nich przesłanki dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Likwidacja tego rodzaju bezprawia może zostać dokonana wyłącznie przed sądem powszechnym na podstawie Kodeksu cywilnego. Natomiast decyzja nakazująca rozbiórkę musi opierać się wyłącznie na przesłankach prawnomaterialnych wynikających z powołanego Prawa budowlanego. Jeżeli brak jest takich przesłanek, organ administracji winien zalegalizować budowę". W wyroku z 12 kwietnia 2018 r. sygn. II OSK 2533/17 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił także uwagę na to, że dokonywana ocena zachowania inwestora powinna uwzględniać również okoliczności, które miały miejsce po zrealizowaniu samowolnych robót budowlanych. To, że w okresie kilkunastu lub kilkudziesięciu lat istnienia samowolnej zabudowy nieruchomości stan ten jest aprobowany przez właścicieli działek sąsiednich którzy nie występowali do organu nadzoru budowlanego z zawiadomieniem o wykonaniu robót budowlanych bez ich zgody jest okolicznością istotną z punktu widzenia stosowania nakazu rozbiórki (tak też wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 maja 2019 r. sygn. akt VII SA/Wa 2109/18).
Względem twierdzeń zamieszczonych w odwołaniu tj. pomijania przez PINB wielu dokumentów urzędowych DWINB wyjaśnił że, materiał zebrany w sprawie wskazuje, iż każdy wniosek dowodowy przedstawiony przez skarżącego został przez PINB w Ś. opisany w decyzji nr 2/2025 z dnia 16 stycznia 2025 r., a także została wyjaśniona przez PINB kwestia ich przyjęcia czy też nie. Fakt ujawnienia przedmiotowego obiektu w obecnym kształcie nawet dopiero w 2020 r. (analiza materiału dowodowego wskazuje, iż nastąpiło to w 2014 r.), nie oznacza, iż obiekt ten w tym właśnie miejscu i w tych wymiarach nie był wybudowany wcześniej, nawet jeżeli na mapach z lat wcześniejszych jest usytuowany inaczej, ma inne wymiary, bądź nie ma go wcale. Prawidłowość ustalenia daty powstania spornego garażu, a co za tym idzie jego istnienie, wskazują archiwalne mapy topograficzne z lat 1981-88 i 1994-98 z których wynika, że iż na terenie posesji przy ul. [...] w J. we wskazanych latach poza budynkiem mieszkalnym przy granicy z posesją nr [...] zlokalizowany był sporny garaż.
Co do żądania wydania nakazu rozbiórki garażu organ podał, że jeśli w wyniku przeprowadzonego w sprawie postępowania ustalone zostanie, że dany obiekt wybudowany został niezgodnie z przepisami oraz znajduje się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę albo przeznaczony jest pod innego rodzaju zabudowę lub powoduje niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia, organ wydaje decyzję o nakazie rozbiórki - nie ulega wątpliwości iż taka sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie.
Nie podzielono także zarzutów związanych z badaniem przez organ bezpieczeństwa użytkowania i stanu technicznego legalizowanego obiektu, uznając, że organ I instancji był do tego zobowiązany w myśl art. 37 ustawy Prawo budowlane z 1974 r. Nadto według DWINB prawidłowo określono termin zakończenia samowolnej budowy z późniejszą rozbudową spornego garażu tj. przed 1 stycznia 1995 r. Z uwagi na datę zakończenia robót, nie można było zastosować art. 48 aktualnie obowiązującego Prawa budowlanego. Równocześnie nie można nakazać rozbiórki rozbudowanej części budynku na podstawie art. 37 Prawa budowlanego z 1974 r., tylko z tego powodu, że inwestor nie posiadał prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, nie jest to przesłanka nakazująca organom nadzoru budowlane orzeczenie nakazu rozbiórki i nie wynika ona z przepisów ustawy.
Końcowo wskazano na bezprzedmiotowość postępowania skutkującą koniecznością jego umorzenia.
W skardze wywiedzionej od wyżej opisanej decyzji zarzucono:
1. Naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 6, art. 7, art. 76 § 1 i § 2, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez niezebranie i nierozważenie całego materiału dowodowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało błędnym uznaniem przez organ, że przedmiotowa budowa garażu została zrealizowana w 1994 r. i legalizowana zgodnie z prawem budowlanym z 1974 r. jak próbuje dowodzić PINB I DWINB, pomijając dowody, które powinny zostać uwzględnione z urzędu i zaprzeczyć tym ustaleniom.
2. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 1, ust. 1a, ust. 2, art. 48 i art. 49, art. 93 pkt 4 Prawa budowlanego w stopniu rażącym poprzez wydanie zaskarżonej decyzji bez rozważenia dokumentacji niezbędnej na potrzeby legalizacji samowoli budowlanej, bez weryfikacji i ustalenia obszaru granic zamierzenia budowlanego oraz brakiem prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane.
3. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 39 Prawa geodezyjnego i kartograficznego poprzez odstąpienia przez inwestora od sprawdzenia i wznowienia zniszczonego podczas prac budowlanych znaku granicznego [...] pomiędzy działkami [...] i [...] zgodnie z ustalonymi współrzędnymi z odnowienia - modernizacji ewidencji gruntów i budynków w J. z 1992 r., poprzez odstąpienie organu nadzoru budowlanego od sprawdzenia stanu granic zamierzenia budowlanego i usytuowania wybudowanego budynku garażu podczas oględzin w dniu 25 sierpnia 2020 r. W chwili obecnej, wszystko wskazuje na to, że mogło dojść do celowego pominięcia dokumentacji geodezyjnej, poprzez odstąpienie od ujawnienia istotnych dokumentów geodezyjnych stwierdzających faktyczne położenie budynku garażu w danym przedziale czasowym oraz pominięcie dokumentów potwierdzających kilkukrotnie przerwanie zasiedzenia.
Skarżący wniósł o:
a) uchylenie zaskarżonej decyzji DWINB w całości,
b) przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów:
- wykazu dostępnych zdjęć lotniczych z lat 1974, 1994 oraz 2004, które są dostępne w Państwowym Zasobie Geodezyjnym, (karta 1)
- protokołu władania gruntami - modernizacji ewidencji gruntów i budynków z 1992 r. wraz z protokołem odbioru punktów granicznych oraz szkicem sytuacyjnym budynków na działce nr [...], (karta 2 (1-3 ),
- mapy podziału działki [...] na [...] i [...] potwierdzającej stan na gruncie w 1996 r., (karta 3),
- protokołu z 1997 r. podpisanego przez 5 urzędników, tj. o stanie działki którą skomunalizowano w 1991 r., a w 1997 r. poprawiono, ponieważ zapomniano o budynkach gospodarczych pomiędzy działkami [...] [...], (karta 4),
- strony 7 operatu uprawnionego geodety K. H., jako dowodu pomijania wcześniejszych dowodów - czynności urzędowych z dokumentów geodezyjnych z lat 1992 – 1998, (karta 5),
c) zasądzenie na rzecz skarżącego od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów, według norm przepisanych.
d) rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu pisma procesowego nie zgodzono się z ustaleniami dotyczącymi czasu wybudowania przedmiotowego budynku. Zdaniem skarżącego PINB w Ś. i DWINB próbują wmówić uczestnikowi postępowania, że budynek garażu został wybudowany w 1994 r. i to jeszcze przed wejściem w życie nowego Prawa budowlanego tj. przed 1 stycznia 1995 r. W jego odczuciu, jest to ogromna determinacja urzędników do stworzenia fikcji, w której znajomemu urzędników w Ś. przepchnie się bez opłat legalizacyjnych samowolę budowlaną wybudowaną i to jeszcze w części na działce sąsiada [...].
Organy nadzoru budowlanego nie są uprawnione do przekazywania gruntu, cudzej własności pod samowolami budowlanymi w decyzjach administracyjnych. Przedstawianie wersji na której oparto dotychczasowe decyzje posiadają dość duże niedokładności logiczne. Przykładem w którym PINB w Ś. posługuje się zdjęciem lotniczym z 1992 r. z wysokości przypuśćmy 1000m nad ziemią, wywodzi się położenie działki [...]. Dokładność zdjęcia lotniczego zapewne w oczach i rozumieniu PINB w Ś. jest bardziej wiarygodna niż dokumenty z odnowienia operatu geodezyjnego z 1992 r. ze szkicem i przyjęciem granic z dokładnością 0,01 m przez samych użytkowników wieczystych A. i A.(1) G. , które się pomija.
Kolejną kwestią logiczną są daty wykonania zdjęć J. przez samolot. Z wykazu dostępnych zdjęć z Państwowego Zasobu Geodezyjnego i Kartograficznego wynika, że przelot samolotu był w 1974 r i 1994 r., więc zdjęcie z dokumentacji sprawy podpisane pod zdjęciem 1992 r. jest faktycznie zdjęciem z 1974 r. Zdjęcie z 1994 r. po przybliżeniu wskazuje, że działka [...] nie ma na swoim terenie rozbudowanego garażu ani budynku gospodarczego, co starają się wmówić urzędnicy oraz świadkowie. Szkoda, że PINB ani DWINB nie dołączył do akt zdjęcia na którym widać jednoznacznie budynki których istnienie wmawia się uczestnikowi przedkładając np. oświadczenia świadków.
Co do dowodów z przesłuchań świadków skarżący także je kwestionował. Podał, że świadkowie którzy składali swoje oświadczenia co do faktu rozbudowy i istnienia budynku garażu w 1994 r. zapewne nie wiedzieli, że na zdjęciu lotniczym z 1994 r. nie widać ujawnionych przez nich budynków. Nie widać również ich na dokumentach urzędowych z 1992 r., 1996 r., 1997 r., 1998 r., więc należy się zapytać się Sądu, które dowody są bardziej wiarygodne? Oświadczenia świadków o roku powstania rozbudowanego garażu nie mają jakiejkolwiek wartości i wiarygodności po przedstawieniu dokumentów z 1992 r. tj. protokołu odnowienia władania gruntami, dokumentami z 1996 r. tj. podziału działki [...], decyzji komunalizacyjnej z 1997 r. wraz z podpisami pięciu urzędników. Zapewne ci urzędnicy w 1997 r. w oczach PINB w Ś. są mniej wiarygodni aniżeli świadkowie podpisani pod oświadczeniami po 20 latach od czasu przeprowadzenia czynności potwierdzających stan na działce [...]. Można tak długo wyliczać nieścisłości logiczne i dowolne dobieranie faktów przez urzędników PINB w Ś. i DWINB.
Zarzut braku rzetelności w ustaleniu stanu faktycznego motywowany był pominięciem faktu wnioskowania przez inwestorów o uwłaszczenie działki [...] i dokumentów dotyczących tego zdarzenia. PINB w Ś. nie zgromadził istotnego dokumentu potwierdzającego stan na gruncie w 1998 r. na działce [...]. Pomijanie skatalogowania co było na działce [...] świadczy o tym, że organ nie zebrał rzetelnie wszystkich dowodów w sprawie, a decyzję podjął na podstawie dobranych dowodów do swoich twierdzeń np. odmawiając uwzględnienia wniosków dowodowych wnoszonych do PINB w Ś..
Dalej wskazano też na celowe pominięcie dowodu z map i stanu działki 1998 r. ponieważ na tej podstawie będzie można potwierdzić brak rozbudowanego garażu. PINB w Ś. powinien uznać dowód z 1998 r., 1997 r. 1996 r, 1992 r, że rozbudowanego budynku garażu nie było. Wiec powinno się przeprowadzić procedurę legalizacji samowoli budowlanej z art. 48 Prawa budowlanego z 1994 r., ponieważ budynek powstał już po wejściu w życie ustawy z 1994 r. Prawo budowlane.
PINB w Ś. nie przeprowadził rzetelnie postępowania dowodowego, ponieważ ujawnienie prawdziwej daty wybudowania wiąże się z kosztami legalizacji samowoli budowlanej dla znajomego urzędników. Przedstawienie na bardzo wątpliwych dowodach faktu, że budynek powstał w 1994 r. powoduje, że urzędnicy odstępują od wdrożenia procedury legalizacyjne art. 48 i art. 49 Prawa budowlanego z 1994 r. Wiedząc o tym, że A. i A.(1) G. nie zgromadzą nigdy pełnej dokumentacji do legalizacji tej samowoli budowlanej, urzędnicy przedstawiają tylko wybrane fakty, które są im wygodne do potwierdzenia, że postępowanie w tej sprawie trzeba umorzyć na podstawie ustawy Prawo budowlane z 24 października 1974 r.
PINB w Ś. wie, że skarżący nigdy nie zgodzi się aby sąsiedzi wchodzili mu na działkę i zajmowali jego własność, więc prowadzi postępowanie na "swoich dowodach". Uchwała Rady Miejskiej dotycząca ogólnego planu zagospodarowania przestrzennego nie przyznaje A. i A.(1) G. prawa do budowania na cudzych działkach części swoich budynków. Kwestie własnościowe części działki powinny być rozstrzygnięte jeszcze przed wydaniem decyzji administracyjnej, ponieważ PINB w Ś. nie może przekraczając swoich kompetencje odbierać skarżącemu własności decyzją administracyjną. Z tego powodu A. i A.(1) G. nigdy nie przedstawią prawa do dysponowania jego częścią nieruchomości. Dlatego procedura umorzenia postępowania administracyjnego nakierowana była na przepisy Prawa budowlanego z 1974 r.
Pośród twierdzeń skargi kwestionowano również inwentaryzację geodezyjną uznając, że uprawniony geodeta nie ujawnił operatów geodezyjnych i innych dokumentów urzędowych mogących ujawnić budynki na działce [...] od 1992 r. do 1998 r. Dokumenty te potwierdzają w sprawach własności gruntu fakt, że doszło do przerwania zasiedzenia części działki [...]. Wskazano też na brak danych dotyczących punktu granicznego [...] wyznaczonego zgodnie ze współrzędnymi z 1992 r. oraz linii granicy pomiędzy działkami [...] z [...], na której powstał nowy budynek garażu. Według skarżącego PINB miał obowiązek dokładnie zbadać sprawę i istnienie wszystkich dowodów przydatnych w tej sprawie, korzystając z dostępnych środków dowodowych, zwłaszcza że w trakcie postępowania skarżący zwracał uwagę na pomijanie jego pism i wniosków dowodowych z wyjaśnieniem kwestii, które celowo są ukrywane.
Pomijanie materiału dowodowego jasno wskazuje stronniczość PINB w Ś.. Wzywając PINB w Ś. do odpowiedzi w celu wyjaśnienia istotnych kwestii dowodowych, pozostawia się je bez wyjaśnienia i pomija udział skarżącego w ustaleniu stanu faktycznego wydając postanowienia o odmowie uwzględnienia wniosków dowodowych. W ocenie skarżącego urzędnicy PINB w Ś. prawdopodobnie w ten sposób celowo manipulują dowodami w sprawie aby odstąpić od ukarania inwestora i zalegalizować za wszelką cenę budynek garażu bez ponoszenia kosztów legalizacji.
DWINB wydając decyzje nr 607/2025, posiadając wiedzę z zakresu prawa administracyjnego, prawa budowlanego, posiadając doświadczenie w orzekaniu w podobnych sprawach usankcjonował samowolę budowlaną, której dopuścił się zdaniem skarżącego inwestor i tym samym potwierdził brak zaufania obywateli do organów państwa oraz ogólnych zasad prowadzenia postępowania.
W udzielonej Sądowi odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie informując, że nie znaleziono podstaw do uchylenia własnego rozstrzygnięcia.
Skarżący działając przez ustanowionego pełnomocnika uzupełniał skargę, podobnie jak uczestnik postępowania, który także złożył pismo procesowe.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Na wstępie należy wyjaśnić, że w przepisie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024, poz. 1267) ustawodawca zastrzegł, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (jeżeli ustawy nie stanowią inaczej), formułując w ten sposób generalne kryterium wiążące sądy administracyjne w pełnym zakresie ich kognicji. Jednoznaczność tej zasady sprawia, że wojewódzki sąd administracyjny w toku podjętych czynności rozpoznawczych dokonuje oceny co do zgodności kontrolowanej decyzji, postanowienia (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb ich wydania lub tryb podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Wiążące są przy tym przepisy obowiązujące w dacie wydania zaskarżonego aktu. Jego uchylenie następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2026, poz. 143, ze zm., dalej: p.p.s.a.).
Mając na względzie wskazane kryterium legalności, Wojewódzki Sąd Administracyjny, po poddaniu ocenie ustalonych w sprawie w toku administracyjnego postępowania instancyjnego okoliczności faktycznych i istniejących wówczas okoliczności prawnych, nie znalazł podstaw dla stwierdzenia naruszenia prawa w rozpoznawanej sprawie w stopniu istotnym, mimo rozważenia w toku dokonywanych czynności przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a., z którego wynika, że Sąd przy rozstrzyganiu sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Kontroli tutejszego Sądu, podlegała decyzja DWINB z dnia 27 maja 2025 r., nr 607/2025, utrzymująca w mocy decyzję PINB w Ś. nr 2/2025 z dnia 16 stycznia 2025 r, którą umorzono w całości postępowanie administracyjne w sprawie budowy garażu w J. przy ul. [...] nr [...] na działce nr [...] z zajęciem części nieruchomości w J. przy ul. [...] nr [...] na działce nr [...], bez wymaganego pozwolenia na budowę.
Podstawę prawną wydanej decyzji stanowił art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym jeżeli postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym, jak i literaturze ugruntowany jest pogląd, według którego bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest konkretna sprawa administracyjna w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a., w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu albo stwierdzając w niej o niedopuszczalności takiego orzekania. Art. 105 § 1 k.p.a. ma zastosowanie w tych sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania, co powoduje, że umorzenie postępowania administracyjnego stanowi orzeczenie formalne, kończące postępowanie, bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia.
Bezprzedmiotowość postępowania może wynikać zarówno z przyczyn podmiotowych jak i przedmiotowych, jednakże umorzenie postępowania nie jest zależne ani od woli organu administracji, ani tym bardziej pozostawione do jego uznania. Organ zobowiązany jest do umorzenia postępowania w przypadku stwierdzenia jego bezprzedmiotowości, o ile zachodzą ku temu przesłanki, a swoje stanowisko w tej kwestii powinien należycie uzasadnić oraz poprzeć materiałem dowodowym (wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 3 października 2023 r., sygn. akt II SA/Wr 364/23, CBOSA). W ocenie Sądu w realiach badanej sprawy organ sprostał niniejszym wymaganiom.
Na wstępie zauważyć przyjdzie, że wszczęcie postępowania w niniejszej sprawie zdeterminowane było kierowaną do organu skargą, w której istotnym elementem była kwestia naruszenia granic nieruchomości. Stąd też organ I instancji w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania z dnia 10 grudnia 2019 r. przedmiot postępowania określił jako budowa garażu w J. przy ul. [...] nr [...] na działce nr [...] z zajęciem części nieruchomości w J. przy ul. [...] nr [...] na działce nr [...] bez wymaganego pozwolenia na budowę bądź zgłoszenia. Dla porządku zaznaczyć w tym miejscu trzeba, że istotnie kompetencje służb nadzoru budowlanego sprowadzają się do badania legalności budowy obiektu budowlanego, a tym bardziej jeżeli ma to miejsce bez pozwolenia na budowę czy zgłoszenia. Fakt zajęcia części nieruchomości może owszem stanowić okoliczność podlegającą weryfikacji w toku postępowania, niemniej jednak nie zawsze, a nieprawidłowe było takie określenie przedmiotu postępowania, którego elementem pozostawało zagadnienie cywilistyczne. W realiach badanej sprawy uchybienie to należy jednak uznać za mało istotne i nie mające znaczenie przy ocenie legalności wydanych aktów administracyjnych. Sąd zwraca jednak uwagę na tę okoliczność z tej przyczyny, że określenie przedmiotu postępowania spowodowało dalsze konsekwencje w postaci prowadzenia przez organ szeregu dowodów oraz inicjowania przez stronę postępowania dodatkowych czynności dowodowych i wnoszenia zastrzeżeń, właśnie dotyczących zagadnień cywilistycznych. Z całą pewnością wpłynęło to na czas prowadzenia postępowania zaś organ I instancji mimo szeroko zakrojonego postępowania dowodowego względem kwestii natury cywilistycznej, a nawet zawieszania postępowania ze względu na uznanie istnienia zagadnienia wstępnego, które władny był rozpoznać sąd powszechny i tak finalnie uznał, że sprawa tytułu prawnego do dysponowania częścią nieruchomości jest bez znaczenia w badanej sprawie ze względu na kształt przyjętych za podstawę decyzji przepisów prawa materialnego.
Jeżeli chodzi o bardzo istotny element jakim w niniejszej sprawie jawi się czas wzniesienia obiektu i jego rozbudowy trzeba mieć na uwadze rozbieżność stanowisk stron postępowania i to począwszy od wszczęcia postępowania po zarzuty zamieszczone w pismach procesowych kierowanych do Sądu. Ocena Sądu w tym zakresie musi sprowadzać się do poddania analizie czy orzekające w sprawie organy w sposób należyty przeprowadziły adekwatne postępowanie wyjaśniające i czy zajęte przez nie stanowisko znajduje odpowiednie potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Zdaniem Sądu w składzie orzekającym na obydwa postawione wyżej pytania należy udzielić odpowiedzi twierdzącej. W szczególności słuchani w sprawie świadkowie w sposób spójny i jednolity wskazali czas wybudowania garażu jak i jego rozbudowę. Nadto organ dysponował dowodem w postaci archiwalnych map topograficznych z lat 1981-88 i 1994-98, na których przedmiotowy obiekt jest widoczny. Dostarczone przez strony dowody w postaci zdjęć z okoliczności rodzinnych, których data była wiadoma, uwidaczniające garaż potwierdzają jego realizację przed 1995 r.
Strona skarżąca w sposób dość wyraźny prezentuje swoje poglądy wskazując na nieprawidłowości w ocenie dokonanej przez organ, podważając choćby wiarygodność zdjęć lotniczych wykonanych z pewnej wysokości lub zarzucając wmawianie świadkom istnienia budynków. Oczywistym pozostaje, że strony postępowania będą zajmować stanowiska co do materiału dowodowego adekwatne do oczekiwanego kierunku rozstrzygnięcia sprawy i z konkretnych dowodów będą wyprowadzać określone skutki prawne. Zdaniem Sądu dowody wskazywane przez skarżącego, w tym wnioskowane w toku postępowania sądowoadministracyjnego, nie stoją w sprzeczności z ustaleniami poczynionymi przez organy. Co najwyżej można mówić o innej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego proponowanej przez skarżącego, ale i taka zdaje się nie korelować z ustaleniami organu. Skarżący prezentuje szereg twierdzeń i poglądów dotyczących szeroko rozumianego sporu sąsiedzkiego z takimi elementami jak brak zgody na dysponowanie jego nieruchomością, brak prób polubownego załatwienia sprawy, brak sprawdzenia i wznowienia zniszczonego znaku granicznego. Niewątpliwie są to okoliczności ważne dla samego skarżącego lecz nie wszystkie one będą miały znaczenie w postępowaniu dotyczącym samowoli budowlanej.
Zdaniem Sądu organ I instancji prawidłowo przyjął w świetle materiału aktowego, że przedmiotowy garaż wybudowano w 1985 r., a jego rozbudowa miała miejsce w 1994 r. W tym stanie rzeczy zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 6, art. 7, art. 76 § 1 i § 2, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie w sposób wyczerpujący stanu faktycznego i dokonanie przez organ dowolnej jego oceny są chybione. Organy wyczerpująco zebrały materiał dowodowy, w tym dokumentację archiwalną oraz dokonały jego wszechstronnej oceny. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest obszerne, logiczne i odnosi się do wszystkich istotnych aspektów sprawy.
Ustalenie daty wybudowania garażu i jego rozbudowy będzie warunkować zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego. Skoro przedmiotowy obiekt wzniesiono i rozbudowano przed dniem 1 stycznia 1995 r. to organy nadzoru budowlanego prawidłowo przyjęły podstawę prawną rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane do obiektów, których budowa została zakończona przed dniem 1 stycznia 1995 r., stosuje się przepisy dotychczasowe, tj. przepisy ustawy z 24 października 1974 r. Prawo budowlane. Zatem zastosowanie przepisów ustawy z 1974 r. było zatem obligatoryjne.
Zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy Prawo budowlane z 1974 r., obiekty budowlane lub ich części, będące w budowie lub wybudowane niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie ich budowy, podlegają przymusowej rozbiórce albo przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, gdy terenowy organ administracji państwowej stopnia powiatowego stwierdzi, że obiekt budowlany lub jego część: 1) znajduje się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę albo przeznaczony jest pod innego rodzaju zabudowę, lub 2) powoduje bądź w razie wybudowania spowodowałby niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia.
Wobec powyższego w ramach postępowania legalizacyjnego rzeczą organów jest zbadanie inwestycji pod kątem jej zgodności z przepisami z zakresu planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz w aspekcie bezpieczeństwa dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalnego pogorszenia warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia. W tym drugim przypadku chodzi w istocie o ocenę zgodności z warunkami techniczno-budowlanymi. Jak bowiem wynika z art. 40 Prawa budowlanego, w wypadku wybudowania obiektu budowlanego niezgodnie z przepisami, jeżeli nie zachodzą okoliczności określone w art. 37, właściwy terenowy organ administracji państwowej wyda inwestorowi, właścicielowi lub zarządcy decyzję nakazującą wykonanie w oznaczonym terminie zmian lub przeróbek, niezbędnych do doprowadzenia obiektu budowlanego, terenu nieruchomości lub strefy ochronnej do stanu zgodnego z przepisami. W orzecznictwie wyrażano już trafne stanowisko, że w wypadku samowoli budowlanej norma art. 37 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego znajdzie zastosowanie wówczas, gdy brak jest możliwości legalizacji samowoli, poprzez nakazanie określonych zmian i przeróbek w samowolnie wniesionym obiekcie (por. wyrok NSA z 15 listopada 2007 r., sygn. akt II OSK 531/06, CBOSA).
W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości Sądu, że przeprowadzone postępowanie dowodowe pozwoliło w sposób jednoznaczny przyjąć, że samowolnie zrealizowana inwestycja spełnia warunki do legalizacji na gruncie ustawy Prawo budowane z 1974 r. Przedłożona do akt administracyjnych ekspertyza sporządzona przez osobę posiadającą stosowne uprawnienia zawodowe potwierdza poprawność techniczną obiektu budowlanego i jego zadawalający stan techniczny. Dokument ten jest jednoznaczny i potwierdza spełnienie ustawowej przesłanki legalizacyjnej. Nie został on podważony przez skarżącego mimo prowadzenia przez organ dodatkowego dowodu z wyjaśnień złożonego przez autora ekspertyzy.
Podobnie organ I instancji zbadał zgodność inwestycji z przepisami dotyczącymi zagospodarowania przestrzennego. Organ ustalił, że zgodnie z uchwałą Rady Gminy nr [...] z dnia [...] czerwca 1991 r., którą przyjęto plan ogólny zagospodarowania przestrzennego, zainwestowane działki, oznaczone na rysunku planu symbolem B[...]MN, przeznaczone były pod tereny mieszkalnictwa rodzinnego o niskiej intensywności. Dla terenu oznaczonego symbolem B[...]MN w planie nie zakazano budowy budynków garażowych. Zgodnie z treścią obowiązującej uchwały nr [...] Rady Miejskiej w J. z dnia [...] kwietnia 2018 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta J. nieruchomość oznaczona numerem posesji [...] przy ul. [...] w J. zlokalizowana jest na obszarze oznaczonym symbolem - [...].MN - przeznaczonym pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną. Z zapisów uchwały wynika, iż na terenie tym możliwe jest lokalizowanie zieleni urządzonej, obiektów małej architektury, garaży, budynków gospodarczych, urządzeń budowlanych, budowli.
Skoro spełnione zostały warunki zalegalizowania inwestycji na gruncie ustawy Prawo budowlane z 1974 r. należy odnieść się do twierdzeń zarówno odwołania jak i samej skargi dotyczących braku przedstawienia przez inwestora czy jego następców oświadczenia o prawnie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. W badanej sprawie organy obu instancji stanęły na stanowisku, zaczerpniętym zresztą z orzecznictwa sądowoadministracyjnego, że żaden z przepisów art. 37 oraz art. 40 i art. 42 Prawa budowlanego z 1974 r. nie nakłada na organy obowiązku badania prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Sądowi w składzie orzekającym znane jest obszerne orzecznictwo w tej materii, a także rozbieżności w tym względzie, w tym też poglądy, że odnośnie do kwestii posiadania przez inwestora tytułu prawnego do nieruchomości, z przepisów ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane nie wynika wprost obowiązek badania przez organy administracji posiadania przez inwestora tytułu prawnego do nieruchomości, na której zrealizowana została inwestycja podlegająca legalizacji. Obowiązek sprawdzenia, czy inwestor taki tytuł posiada może być wyprowadzona z art. 42 ww. ustawy, który to przepis stanowi podstawę prawną legalizacji inwestycji.
W tym stanie rzeczy trzeba zauważyć, że organy obu instancji mimo, że uznały za właściwe przyjęcie stanowiska o braku konieczności badania tytułu prawnego do zainwestowanej nieruchomości w sposób rzeczowy i logiczny odniosły się zarówno do długiego i niezakłóconego czasu istnienia zrealizowanego obiektu oraz wielkości samego przekroczenia granicy nieruchomości sięgającego 28-31cm. Dodatkowo nie prowadzono postępowania legalizacyjnego lecz umorzono postępowanie jako bezprzedmiotowe, stąd nie było podstaw do stosowania wskazanego wyżej art. 42 ustawy Prawo budowlane z 1974 r.
Istnieje też ewentualność, aby zagadnienie prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane badać przez pryzmat art. 37 ust. 2 Prawa budowlanego z 1974 r., tj. "innej ważnej przyczyny", którą należało rozważyć w kontekście konieczności zatwierdzenia samowoli. W niniejszej sprawie Sąd przyjął, że uznanie za ważną przyczynę braku tytułu prawnego do nieruchomości w zakresie 20-31cm od granicy byłoby nieuprawnione. Brak tytułu prawnego do nieruchomości jako "inna ważna przyczyna" rozbiórki musi być oceniany przy uwzględnieniu specyfiki postępowania legalizacyjnego opartego na ustawie z 1974 r. W przeciwieństwie do ustawy z 1994 r., Prawo budowlane z 1974 r. nie statuowało bezwzględnego wymogu legitymowania się prawem do dysponowania nieruchomością na cele budowlane jako warunku sine qua non odstąpienia od rozbiórki w każdym przypadku. Jakkolwiek ochrona prawa własności jest wartością konstytucyjną, to w sprawach dotyczących zaszłości sprzed kilkudziesięciu lat organy muszą wyważyć interesy stron oraz zasadę trwałości stanów faktycznych. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z budową i rozbudowaną garażu, który był eksploatowany w sposób niezakłócony przez kilkadziesiąt lat. Odnośnie nieruchomości miały miejsce też inne zdarzenia prawne jak chociażby podział nieruchomości. W toku postępowania podnoszona jest argumentacja związaną ze zniszczeniem znaków granicznych czy też zmiany przebiegu granicy. W takim stanie faktycznym, nakazanie rozbiórki wyłącznie z powodu braku wykazania formalnej zgody aktualnego właściciela części zainwestowanej nieruchomości sięgającej od 20 do 31cm, w sytuacji braku negowania inwestycji przez kilkadziesiąt lat, byłoby środkiem nieproporcjonalnym i naruszającym zasadę zaufania obywateli do państwa. Przyjdzie jednocześnie podkreślić, że spory dotyczące prawa własności mają charakter cywilnoprawny i powinny być rozstrzygane przez sądy powszechne, a nie w trybie administracyjnym, którego celem jest zapewnienie bezpieczeństwa i zgodności z przepisami techniczno-budowlanymi. Biorąc zatem powyższe pod uwagę nie można zgodzić się na wykorzystywanie przez skarżącego instytucji prawa administracyjnego do rozwiązywania kwestii właściwych prawu cywilnemu. Skarżący miał i ma możliwość dochodzenia swoich uprawnień właścicielskich przed sądem powszechnym, gdzie zapewne uwzględnione zostaną szersze aspekty jak tylko sprawność techniczna garażu i jego zgodność z zapisami planu miejscowego. Dochodzenie roszczeń wynikających z prawa własności do części zabudowanej nieruchomości jest możliwe, jednakże nie w postępowaniu administracyjnym lecz w postępowaniu cywilnym przed sądami powszechnymi. Fakt, że postępowanie przed organami nadzoru budowlanego nie doprowadziło do wydania postulowanego przez skarżącego nakazu rozbiórki przedmiotowego garażu nie stoi na przeszkodzie w dochodzeniu roszczeń z tytułu ochrony przysługującego skarżącym prawa własności.
Wobec braku podstaw dla uznania zasadności zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, jak też przepisów procesowych. Zgromadzony materiał aktowy pozwalał na wydanie zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia PINB w Ś., ze względu na bezprzedmiotowość postępowania, czemu dano wyraz w uzasadnieniach decyzji. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę w całości.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło