II SA/Wr 603/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Henryk Ożóg Sędziowie NSA - Tadeusz Kuczyński NSA - Jolanta Sikorska (spraw.) Protokolant Anna Onyśków po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2004 r. przy udziale --- sprawy ze skargi J. G. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz J. G. kwotę 10 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym; III. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji. J. G. urodz. [...]r. wystąpił do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego za pracę przymusową w miejscowości W.-B. na terenie III Rzeszy w okresie od [...]r. do [...]r. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. odmówił przyznania wnioskodawcy uprawienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie. W uzasadnieniu podał, że J. G. złożył wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego określonego w przepisach powołanej wyżej ustawy. Organ decyzyjny wskazał, że w niniejszej sprawie ma zastosowanie art. 4 ust. 1 i art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996r ., które stanowią, że uprawnienie do świadczenia jest przyznawane na podstawie wniosku zainteresowanej osoby i dokumentów oraz dowodów potwierdzających rodzaj i okres represji. Represją w rozumieniu ustawy jest osadzenie w obozach pracy przymusowej lub deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej. Zebrany w sprawie materiał dowodowy stwierdza jedynie fakt pobytu strony we wnioskowanym miejscu i czasie, nie potwierdzając wykonywania pracy przymusowej. W świetle powyższego zdaniem organu strona nie przedstawiła wymaganych dokumentów potwierdzających represje. Organ podał dalej, że należy także wykluczyć, ze względu na wiek strony, wywiezienie strony w charakterze robotnika przymusowego. W świetle wyżej powołanych przepisów praw, tylko taki charakter represji daje podstawę do przyznania uprawnienia do świadczenia. Mając powyższe na uwadze organ orzekł jak w wydanej decyzji. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. G. podał, że decyzja jest dla niego krzywdząca. Wyjaśnił, że w [...]r. został wraz z rodzicami wywieziony do Niemiec. Rodzice pracowali jako robotnicy rolni. On razem z mamą wychodził do pracy i przebywał tam, gdzie ona. Kiedy był większy pasł gęsi, a także wykonywał niektóre prace polowe, np. zbierał ziemniaki, buraki, zamiatał podwórze. Kiedy front zbliżył się do Odry, został razem z innymi Polakami przewieziony do lagru, a następnie w głąb Niemiec. W dniu [...] lub [...] został wyzwolony przez wojska radzieckie. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...]r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 2 pkt 2 lit. a i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r. W uzasadnieniu wyjaśnił, że pojęcie represji wyrażone w art. 2 powołanej wyżej ustawy dookreśla art. 3 ust. l tej ustawy, z którego wynika, że świadczenie pieniężne "przysługuje (...) za każdy pełny miesiąc trwania pracy , o której mowa w art.2 ...", tj. na deportacji lub w obozie pracy. Przepis ten jest w tym względzie jednoznaczny i określa, że deportacja powinna być związana z pracą. Zdaniem organu z uwagi na wiek strony nie można przyjąć, by pracowała w rozumieniu powyższej ustawy. Towarzyszenie matce w pracach na gospodarstwie rolnym, wykonywanie niektórych obowiązków związanych z doglądaniem zwierząt, w ocenie organu nie mieści się w szeroko pojętym wykonywaniu pracy nie tylko w rozumieniu przepisów powołanej ustawy, ale także w jej znaczeniu potocznym. Wiek odwołującego się w czasie pobytu na deportacji w Niemczech, [...]-[...] lat, wyklucza zdaniem organu możliwość wykonywania przez niego pracy w rozumieniu ustawy. W tej sytuacji organ ten orzekł jak w decyzji. W skardze na powyższą decyzję J. G. podtrzymał twierdzenia zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ wniósł o oddalenie skargi, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Administracyjny zważył, co następuje. Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Sąd uznał, że wydane decyzje naruszają prawo w stopniu skutkującym konieczność ich uchylenia. Materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395). Z przepisu art. 1 ust. 1 powołanej ustawy wynika, że świadczenie pieniężne przysługuje z mocy tej ustawy osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis ten zatem przewiduje prawo do świadczenia pieniężnego dla osób, które podlegały represjom określonym w ustawie. Ustawa nie przewiduje jednak objęcia świadczeniem wszystkich osób, które doznały represji okresu wojennego i powojennego. Nie dotyczy wszystkich rodzajów i form represji jakim w tym okresie poddani byli obywatele polscy. Rodzaje represji, których doznanie z zastrzeżeniem wymagań art. 1 ustawy uprawnia do ubiegania się o przyznanie świadczenia pieniężnego wymienione zostały w sposób enumeratywny w art. 2 ustawy. Obejmują one: 1. osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych oraz 2. deportację do przymusowej pracy na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939r. na terytorium: a) III Rzeszy i terytoriów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, b) Związku Radzieckiego i terenów przez niego okupowanych w okresie od 17 września 1939r. do dnia 5 lutego 1946r. oraz po tym okresie do końca 1948r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Z unormowania określonego w art. 2 pkt 2 lit. a ustawy, wbrew odmiennemu w tym względzie stanowisku organu, nie wynika, by niemożność wykonywania pracy przez osobę deportowaną, np. z powodu wieku wykluczała uznanie, iż wywiezienia dokonano w celu wykonywania pracy przymusowej przez okres co najmniej 6 miesięcy. Kwestia czy skarżący wykonywał pracę osobiście podczas deportacji na terytorium III Rzeszy nie ma decydującego znaczenia dla sposobu rozstrzygnięcia sprawy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęte bowiem zostało stanowisko, w myśl którego omawiana ustawa z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym określa, stosownie do jej tytułu, warunki przyznawania świadczenia pieniężnego dla dwóch kategorii osób, a mianowicie dla osób "deportowanych do pracy przymusowej" oraz dla osób "osadzonych w obozach pracy" przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Potwierdza to również dyspozycja art. 2 tej ustawy, wedle którego represją w rozumieniu ustawy jest zarówno "osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych" (art. 2 pkt l ustawy o świadczeniu pieniężnym), jak i "deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia l września 1939 r. (...)" (art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym). Oznacza to, że osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia pieniężnego na podstawie przepisów powyższej ustawy powinna wykazać, iż spełnia tak określone przesłanki prawne uzasadniające zaliczenie jej do jednej z dwóch wymienionych w art. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym kategorii osób represjonowanych, nie jest natomiast obowiązana wykazywać, czy w tym czasie faktycznie wykonywała pracę przymusową. Jeżeli więc w art. 3 ust. l powyższej ustawy, w którym określone zostały wyłącznie przesłanki prawne dotyczące sposobu obliczania wysokości należnego świadczenia pieniężnego, mowa jest o tym, że świadczenie takie przysługuje "za każdy pełny miesiąc trwania pracy", to należy stanąć na stanowisku, że wynika stąd jedynie obowiązek ustalenia faktycznego czasu trwania pobytu określonej osoby w obozie pracy lub na deportacji, natomiast nie wynika obowiązek wykazania przez tę osobę, czy w czasie pobytu w obozie pracy przymusowej, w którym została osadzona lub podczas deportacji, faktycznie wykonywała pracę przymusową (por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 13 stycznia 2000r., sygn.akt III RN 112/99, OSN i AP Nr 20 z 2000r., poz. 736; z dnia 6 kwietnia 2000r., sygn.akt III RN 143/99, "Wokanda" 2000, Nr 9, str.31). Sąd w obecnym składzie w pełni podziela to stanowisko. We wniosku wszczynającym postępowanie w sprawie skarżący twierdził, że w okresie od [...]r. do [...]r. przebywał wraz z rodzicami w miejscowości W.-B. na terenie III Rzeszy. Dla udowodnienia powyższych okoliczności do wniosku dołączył określone dokumenty, których jednak, wobec wyżej przedstawionego stanowiska organu odnośnie nie przysługiwania skarżącemu uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie, organ nie ocenił. W świetle tego, co powiedziano wyżej odnośnie meritum, wydane w sprawie decyzje zaskarżonej treści jako naruszające wskazane przepisy prawa materialnego podlegały uchyleniu, co orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), mającej zastosowanie do rozpoznania niniejszej sprawy w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271). O kosztach postępowania przed Sądem orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zaś orzeczenie zawarte w pkt III wyroku oparto na przepisie art. 152 owej ustawy, a to w związku z treścią wydanych w sprawie decyzji.