II SA/Wr 627/07

Wiesław Jakubiec – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. F. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia postanowienia organu I instancji i umorzenia postępowania w sprawie przekazania pisma Prokuratury Okręgowej w L. do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w G. celem rozpatrzenia zgodnie z właściwością postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w części dotyczącej zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej kwotę 50 zł (pięćdziesiąt złotych); 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie o uzupełnienie braku skargi poprzez uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 100 zł, skarżący wystąpił o zwolnienie go "od kosztów sądowych w całości i od uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł" wskazując w uzasadnieniu, iż ma na utrzymaniu żonę i dwoje dzieci, a dochód uzyskiwany z prowadzonego gospodarstwa rolnego nie wystarcza nawet na skromne życie. Z załączonych do wniosku dokumentów wynika, iż skarżący posiada gospodarstwo rolne o pow. 8, 41 ha (w tym dom o pow. 98 m2), na syna P. pobiera zasiłek rodzinny w wysokości 46 zł, a wydatki jego rodziny kształtują się następująco: składki do KRUS- 2008 zł; podatek rolny- 780 zł; koszt oleju napędowego- 1900 zł; opłata za energię elektryczną- 1500 zł; za wodę- 800 zł; za gaz- 500 zł; za wywóz śmieci- 180 zł; opał- 2500 zł; opłata za kombajn- 2000 zł; leczenie weterynaryjne- 500 zł; koszt leczenia rodziny- 600 zł. Skarżący dodał, iż na poniesienie ww. wydatków zmuszony jest zapożyczać się u rodziny. We wniosku złożonym w dniu 3 stycznia 2008 r. na urzędowym formularzu skarżący wystąpił o zwolnienie go z kosztów sądowych i częściowe zwolnienie od wpisu sądowego, tj. 25 zł podnosząc, iż jego 18 - letni syn Ł. pomaga mu w gospodarstwie, dochód z tego gospodarstwa wynosi 1063 zł, a otrzymywaną dopłatę z Unii Europejskiej w wysokości 6.200 zł przeznacza na: środki ochrony roślin- 1500 zł, na nawozy- 2500 zł i na paliwo- 1900 zł. Prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - zwanej dalej u.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)). Podniesione przez skarżącego w toku postępowania okoliczności wskazują na zasadność uwzględnienia wniosku w części. Konieczność partycypowania przez skarżącego w kosztach sądowych (choćby w niewielkim zakresie) znajduje uzasadnienie w posiadanej przez niego sytuacji materialnej, w szczególności, iż sam wnioskodawca przyznał, iż jest w stanie uiścić wpis sądowy w wysokości 25 zł. Odmowa uwzględnienia wniosku w całości jest również następstwem nie wykazania należycie przez wnioskodawcę spełniania przesłanki do przyznania prawa pomocy. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Skarżący – pomimo szczegółowego określenia przez referendarza sądowego w zarządzeniu z dnia 12 grudnia 2007 r. informacji jakie powinien przedstawić w swoim wniosku – nie wyjaśnił wielu istotnych okoliczności, które mogą kształtować jej sytuację finansową np. nie określił wysokości rzeczywistego dochodu osiągniętego w ostatnich miesiącach (w tym nie wyjaśnił czy rozdysponowana została kwota dopłat z UE); nie określił wysokości kwot otrzymywanych (pożyczanych) od najbliższej rodziny ale przede wszystkim nie wyjaśnił jakiego okresu rozliczeniowego dotyczą wskazane we wniosku kwoty wydatków (a należało przedstawić aktualne kwoty miesięczne). Podkreślić należy, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Zauważyć należy, iż na obecnym etapie postępowania nie istnieje obowiązek pokrywania jakichkolwiek kosztów sądowych oprócz wpisu sądowego od skargi i w tej sytuacji odmowa uwzględnienia wniosku w całości nie pozbawia skarżącego prawa do sądu. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowym stanowiskiem dla uznania wniosku za uzasadniony nie jest istotna wyłącznie aktualna sytuacja majątkowa strony, ale także istnienie możności zgromadzenia (choćby po parę złotych miesięcznie) środków na koszty w dłuższym okresie (stosownie do czasu trwania postępowania w sprawie), bądź pozyskanie ich w drodze kredytu lub pożyczki. Do oceny możliwości uiszczenia przez skarżącego kosztów postępowania nie jest istotne źródło, z którego czerpie ona środki na koszty swego utrzymania (może to być m.in. wsparcie finansowe najbliższej rodziny czy pożyczka od osób trzecich), w szczególności, iż według jego twierdzenia uzyskuje on wsparcie finansowe ze strony swojej matki oraz teściowej. Sąd rozumie specyfikę prowadzenia gospodarstwa rolnego, niemniej w ogólnym założeniu prowadzenie gospodarstwa rolnego nie powinno różnić się od każdej innej działalności gospodarczej, w tym także w zakresie reguł planowania i zarządzania. Co więcej- rolnik ze względu na sezonowość dochodu w szczególności zobowiązany jest do staranności w planowaniu wydatków i gromadzenia oszczędności w okresie, gdy pozyskuje środki finansowe. Z tych względów, na podstawie art. 245 § 3 i § 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 u.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.