II SA/Wr 630/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym Przewodniczący: Sędzia WSA Alicja Palus po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 9 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. K. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 5 lutego 2016 r. sygn. akt II SA/Wr 630/15 odmawiającego J. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: zaskarżone postanowienie referendarza sądowego utrzymać w mocy. Postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 5 lutego 2016 r. sygn. akt II SA/Wr 630/15 odmówiono J. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu referendarz podał, że Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 13 listopada 2015 r. sygn. akt II OZ 1092/15 oddalił zażalenie skarżącego na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II z dnia 7 września 2015 r. wzywające go do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł. W odpowiedzi na pismo Sądu z dnia 3 grudnia 2015 r. wzywające skarżącego do wykonania powyższego prawomocnego zarządzenia z dnia 7 września 2015 r. wzywającego do uiszczenia wpisu – skarżący złożył na niewłaściwym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w którym podał, że w chwili obecnej nie posiada oszczędności w walucie polskiej i oszczędności dewizowych oraz obligacji. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z żoną i posiada niedokończony pawilon o powierzchni 88,80 m2. Następnie pismem referendarza sądowego z dnia 7 stycznia 2016 r. wezwano skarżącego do złożenia powyższego wniosku na właściwym formularzu oraz do nadesłania dokumentów źródłowych i udzielenia wyjaśnień tj.: oświadczenia o źródłach i wysokości dochodu osób zamieszkujących we wspólnym gospodarstwie domowym, dokumentów potwierdzających wysokość dochodu skarżącego, szczegółowego- określonego kwotowo- zestawienia wydatków ponoszonych przez małżonków ze wskazaniem źródeł ich finansowania, kopii historii rachunków bankowych i lokat bankowych oraz kart kredytowych małżonków za okres od października do grudnia 2015 r., informacji o posiadanych środkach transportu i innych oświadczeń i dokumentów uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na to pismo skarżący złożył na nowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym w rubryce nr 4.1 tego formularza obejmującej zakres żądanego prawa pomocy, skreślił żądnie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, a pozostawił żądanie dotyczące zwolnienia od kosztów sądowych. Natomiast w rubryce nr 4.2 dotyczącej pełnomocnika z urzędu nie zakreślił żadnego żądania. Powyższy wniosek został zakwalifikowany jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego nowego wniosku skarżący powtórzył argumentację przedstawioną we wniosku złożonym na nieobowiązującym formularzu. W odrębnym piśmie z dnia 28 stycznia 2016 r. podał dodatkowo, że obecna żona nie wyraża zgody na podanie jej dochodów z tytułu świadczenia emerytalnego, majątku osobistego i innych danych, które stanowią jej majątek odrębny z pierwszego małżeństwa. Nadesłał także wydruk z rachunku bankowego za okres od 9 września do 23 października 2015 r. z którego wynika, że po potrąceniu prowizji za prowadzenie tego rachunku w kwocie 5,99 zł saldo końcowe wynosi 60,49 zł. Referendarz sądowy postanowił odmówić przyznania prawa pomocy wskazując, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący nie wykazał jaka jest jego rzeczywista sytuacja finansowa, gdyż nie wyjaśnił co stanowi źródło jego utrzymania ani też nie nadesłał żadnego dokumentu potwierdzające te dane. Natomiast brak zgody żony na ujawnienie wysokości jej dochodu z tytułu świadczenia emerytalnego oraz wysokości jej majątku odrębnego z poprzedniego małżeństwa nie stanowi okoliczności uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Istotne jest, że małżonkowie mieszkają wspólnie, a tym samym partycypują w wydatkach związanych z utrzymaniem jednego gospodarstwa domowego. Do tych wydatków należy zaliczyć również wydatki dotyczące kosztów sądowych z tytułu prowadzenia postępowań sądowych przez jednego z małżonków. W tym stanie rzeczy uzasadnione było żądanie oświadczeń i dokumentów, które wykazywałyby możliwości płatnicze żony skarżącego. Skarżący nie sprecyzował również wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem małżonków i nie udzielił informacji o posiadanych środkach transportu. Na stronie skarżącej spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy. W tej sytuacji przyjąć należy, że skarżący nie wykazał jakie są stałe miesięczne wydatki małżonków oraz w jakiej wysokości uzyskują łączne dochody i czy mają możliwość poczynienia rezerw finansowych. Ponadto skarżący nadesłał jedynie wydruk rachunku bankowego za okres od 9 września do 23 października 2015 r., a w piśmie referendarza sądowego został wezwany do przedłożenia historii rachunków bankowych i lokat bankowych oraz kart kredytowych małżonków za okres trzech miesięcy tj. od października do grudnia 2015 r. Wybiórcze wykonanie wezwania referendarza sądowego poprzez nadesłanie niepełnego rachunku bankowego oznacza, że skarżący nie wyjaśnił swojej sytuacji finansowej i tym samym okoliczność ta, nie uzasadnia uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. J. K. wniósł sprzeciw od przytoczonego postanowienia referendarza sądowego. Wniósł o jego uchylenie i przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w wysokości 500 zł. Na uzasadnienie sprzeciwu skarżący podał, że prawo pomocy stanowi realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Naruszeniem prawa do sądu może być kosztowność wymiaru sprawiedliwości. Skarżący oświadczył, że nie posiada oszczędności złotówkowych, dewizowych, akcji, i obligacji na opłacenie kosztów sądowych w wysokości 500 zł. Do sprzeciwu dołączono wydruk wyciągu z rachunku bankowego z dnia 12 lutego 2016 r. obrazujący saldo końcowe w wysokości 15,40 zł. Nadto skarżący dołączył 26 paragonów fiskalnych na łączną kwotę 885,01 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Na mocy art. 260 § 2 p.p.s.a, w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wspomnieć jeszcze wypada, że stosownie do przepisu z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.) Według sądu, wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" (art. 246 p.p.s.a.) prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem oceny jest więc to, czy referendarz sądowy trafnie uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle przywołanych przepisów prawa trzeba jeszcze zauważyć, że celem ustanowienia instytucji prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Jak podkreśla się w orzecznictwie, udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Przyznanie prawa pomocy nie ma charakteru uznaniowego, ustawodawca zawarł bowiem w art. 246 § 1 p.p.s.a. przesłanki, których wykazanie przez stronę wnioskującą obliguje sąd do przyznania tego prawa w całości bądź w części. Odmowa przyznania prawa pomocy nie jest zaś odebraniem skarżącemu prawa do sądu, w sytuacji, gdy skarżący nie wykazuje, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. Oceniając dane przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd doszedł do przekonania, że zasadnie referendarz sądowy stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Trzeba bowiem pamiętać, że w myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. A na mocy art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przedstawione przez skarżącego we wniosku informacje nie były wiarygodne. Skarżący nie wskazał bowiem żadnych dochodów ani swoich, ani małżonki. Wyciągi z rachunku bankowego nie były zaś dowodem na to, że skarżący nie dysponuje środkami finansowymi na pokrycie kosztów postępowania. Ewidentnie bowiem skarżący posiada środki, skoro dołączył do sprzeciwu paragony fiskalne. Jednak w samym sprzeciwie nie podano, z jakich źródeł i w jakiej wysokości skarżący otrzymuje dochody. Nie podano też, jakie ponosi koszty utrzymania siebie i swojej rodziny. Lakoniczność wniosków i pism skarżącego dotyczących prawa pomocy uniemożliwiało dokonanie obiektywnej oceny jego sytuacji majątkowej, a co za tym idzie odebrało skarżącemu możliwość ewentualnego uzyskania prawa pomocy (choćby częściowego). Skoro zatem to na skarżącym spoczywał obowiązek wykazania, że nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania, a skarżący tego nie wykazał, to należało odmówić mu przyznania prawa pomocy. W świetle powyższego Sąd uznał więc, że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego było prawidłowe. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji. Niniejsze postanowienie jest ostateczne i nie podlega zaskarżeniu.