II SA/Wr 630/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym Przewodniczący: Sędzia WSA Alicja Palus po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 7 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym zażalenia J. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 marca 2016 r. sygn. akt II SA/Wr 630/15 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: I. uchylić zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 marca 2016 r.; II. odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 9 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, rozpoznając sprzeciw J. K., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 5 lutego 2016 r. sygn. akt II SA/Wr 630/15, którym odmówiono J. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zażalenie na postanowienie z dnia 9 marca 2016 r. wniósł J.K.. W zażaleniu wniósł o zmianę postanowienia Sądu poprzez przyznanie mu prawa pomocy, a ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie Sądowi sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu zażalenia podano, że odmowa przyznania skarżącemu prawa pomocy oznacza pozbawienie go prawa do sądu gwarantowanego przez art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 Konwencji ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Zdaniem skarżącego konieczność uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł stanowi dla niego wydatek tamujący dostęp do sądowego rozpoznania sprawy. Skarżący wskazał, że dwukrotnie doręczał Sądowi wyciągi z rachunku bankowego, z których wynika, że nie ma środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 195 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) jeżeli zażalenie zarzuca nieważność postępowania lub jest oczywiście uzasadnione, wojewódzki sąd administracyjny, który wydał zaskarżone postanowienie, może na posiedzeniu niejawnym, nie przesyłając akt Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, uchylić zaskarżone postanowienie i w miarę potrzeby sprawę rozpoznać na nowo. Od ponownie wydanego postanowienia przysługują środki odwoławcze na zasadach ogólnych. Sąd stwierdził, że zażalenie J. K. jest oczywiście uzasadnione, ponieważ zaskarżone postanowienie Sądu z dnia 9 marca 2016 r. należało uchylić. Sąd błędnie bowiem w postanowieniu z dnia 9 marca 2016 r. zastosował art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658) i rozpoznając sprzeciw postanowienia referendarza sądowego, wydał postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego utrzymał w mocy. Przepis art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ma zastosowanie do spraw sądowych wszczętych po dniu 15 sierpnia 2015 r. (to jest po wejściu w życie ustawy nowelizującej p.p.s.a.). Tymczasem, jak wynika z treści skargi i stempla pocztowego na kopercie, w której ją nadano, skarga została nadana w dniu 4 sierpnia 2015 r. i z tą datą – formalnie – zostało wszczęte niniejsze postępowanie sądowe. Dlatego Sąd doszedł do przekonania, że postanowienie z dnia 9 marca 2016 r. jest wadliwe, ponieważ błędnie oparto je na art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z tych względów – działając na podstawie art. 195 § 2 p.p.s.a. – Sąd postanowił jak w pkt I sentencji. Wobec powyższego należy powiedzieć, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajdzie art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu sprzed ww. nowelizacji, który stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. W tym stanie rzeczy, Sąd przeszedł do rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wspomnieć w tym kontekście należy, że stosownie do przepisu z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.) Według sądu, wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" (art. 246 p.p.s.a.) prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem oceny jest więc to, czy referendarz sądowy trafnie uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nadto zaznaczyć trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 13 listopada 2015 r. sygn. akt II OZ 1092/15 oddalił zażalenie skarżącego na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II z dnia 7 września 2015 r. wzywające go do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł. W odpowiedzi na pismo Sądu z dnia 3 grudnia 2015 r. wzywające skarżącego do wykonania powyższego prawomocnego zarządzenia z dnia 7 września 2015 r. wzywającego do uiszczenia wpisu – skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w którym podał, że w chwili obecnej nie posiada oszczędności w walucie polskiej i oszczędności dewizowych oraz obligacji. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z żoną i posiada niedokończony pawilon o powierzchni 88,80 m2. Następnie pismem referendarza sądowego z dnia 7 stycznia 2016 r. wezwano skarżącego do złożenia powyższego wniosku na właściwym formularzu oraz do nadesłania dokumentów źródłowych i udzielenia wyjaśnień tj.: oświadczenia o źródłach i wysokości dochodu osób zamieszkujących we wspólnym gospodarstwie domowym, dokumentów potwierdzających wysokość dochodu skarżącego, szczegółowego- określonego kwotowo- zestawienia wydatków ponoszonych przez małżonków ze wskazaniem źródeł ich finansowania, kopii historii rachunków bankowych i lokat bankowych oraz kart kredytowych małżonków za okres od października do grudnia 2015 r., informacji o posiadanych środkach transportu i innych oświadczeń i dokumentów uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na to pismo skarżący złożył na nowym formularzu wniosek, w którym powtórzył, że wnioskuje o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego nowego wniosku skarżący powtórzył argumentację przedstawioną poprzednio. W odrębnym piśmie z dnia 28 stycznia 2016 r. podał dodatkowo, że obecna żona nie wyraża zgody na podanie jej dochodów z tytułu świadczenia emerytalnego, majątku osobistego i innych danych, które stanowią jej majątek odrębny z pierwszego małżeństwa. Nadesłał także wydruk z rachunku bankowego za okres od 9 września do 23 października 2015 r. z którego wynika, że po potrąceniu prowizji za prowadzenie tego rachunku w kwocie 5,99 zł saldo końcowe wynosi 60,49 zł. Po tym jak referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, skarżący wniósł sprzeciw, żądając przyznania mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w wysokości 500 zł. Na uzasadnienie sprzeciwu skarżący podał, że prawo pomocy stanowi realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Naruszeniem prawa do sądu może być kosztowność wymiaru sprawiedliwości. Skarżący oświadczył, że nie posiada oszczędności złotówkowych, dewizowych, akcji, i obligacji na opłacenie kosztów sądowych w wysokości 500 zł. Do sprzeciwu dołączono wydruk wyciągu z rachunku bankowego z dnia 12 lutego 2016 r. obrazujący saldo końcowe w wysokości 15,40 zł. Nadto skarżący dołączył 26 paragonów fiskalnych na łączną kwotę 885,01 zł. Oceniając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Trzeba bowiem pamiętać, że w myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. A na mocy art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przedstawione przez skarżącego we wniosku informacje nie były wiarygodne. Skarżący nie wskazał bowiem żadnych dochodów ani swoich, ani małżonki. Wyciągi z rachunku bankowego nie były zaś dowodem na to, że skarżący nie dysponuje środkami finansowymi na pokrycie kosztów postępowania. Ewidentnie bowiem skarżący posiada środki, skoro dołączył do sprzeciwu paragony fiskalne. Jednak w samym sprzeciwie nie podano, z jakich źródeł i w jakiej wysokości skarżący otrzymuje dochody. Nie podano też, jakie ponosi koszty utrzymania siebie i swojej rodziny. Natomiast brak zgody żony na ujawnienie wysokości jej dochodu z tytułu świadczenia emerytalnego oraz wysokości jej majątku odrębnego z poprzedniego małżeństwa nie stanowi okoliczności uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Istotne jest, że małżonkowie mieszkają wspólnie, a tym samym partycypują w wydatkach związanych z utrzymaniem jednego gospodarstwa domowego. W konsekwencji lakoniczność wniosków i pism skarżącego dotyczących prawa pomocy uniemożliwiała dokonanie obiektywnej oceny jego sytuacji majątkowej, a co za tym idzie odebrało skarżącemu możliwość ewentualnego uzyskania prawa pomocy (choćby częściowego). Skoro zatem to na skarżącym spoczywał obowiązek wykazania, że nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania, a skarżący tego nie wykazał, to należało odmówić mu przyznania prawa pomocy. Nadto zauważyć wypada, że celem ustanowienia instytucji prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Jak podkreśla się w orzecznictwie, udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Przyznanie prawa pomocy nie ma charakteru uznaniowego, ustawodawca zawarł bowiem w art. 246 § 1 p.p.s.a. przesłanki, których wykazanie przez stronę wnioskującą obliguje sąd do przyznania tego prawa w całości bądź w części. Odmowa przyznania prawa pomocy nie jest zaś odebraniem skarżącemu prawa do sądu, w sytuacji, gdy skarżący nie wykazuje, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 p.p.s.a. postanowił jak w pkt II sentencji.