II SA/Wr 636/10

Wiesław Jakubiec – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. z dnia .... w przedmiocie nakazania rozbiórki wybudowanej bez wymaganego pozwolenia na budowę wiaty postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie o uzupełnienie braku skargi poprzez uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 500 zł, skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata wskazując w uzasadnieniu, że prowadzi mało dochodowy sklep (2.000 zł), ma na utrzymaniu bezrobotną żonę i dwójkę studiujących synów (jednemu z nich opłaca stancję) i ma poważne zadłużenie w ZUS-ie oraz w Urzędzie Skarbowym. Poinformował, że posiada dom o pow. 120 m2. Z załączonego do wniosku formularza na zaliczkę kwartalną na podatek dochodowy (III kwartał 2010 r.) wynika, że osiągany przez skarżącego przychód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wynosił 148.920, 81 zł (w tym dochód – 18.177, 94 zł). W piśmie z dnia 17 grudnia 2010 r. skarżący oświadczył, że nie posiada kont bankowych, użytkowane auto osobowe służące m.in. do zaopatrywania sklepu pochodzi z roku 2000, a przedmiotową wiatę wybudował ze środków uzyskanych z kredytu jaki wzięła jego teściowa (kredyt spłacany jest przez teściową i jego matkę). Dodał, że jego studiujący zaocznie syn ma propozycję zatrudnia na okres próbny. Z załączonego formularza na zaliczkę na podatek dochodowy wynika, że w na IV kwartał ubiegłego roku skarżący uzyskał przychód w wysokości 158.658, 22 zł (w tym dochód w wysokości 25.006, 58 zł) Prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - zwanej dalej u.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)). W ocenie Sądu wnioskodawca nie dopełnił ww. obowiązku. Skarżący nie wykazał bowiem, że konieczność poniesienia przez niego wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł (jedynego na tym etapie kosztu sądowego) mogłoby spowodować uszczerbek dla jego koniecznego utrzymania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy i okoliczności te -na żądanie Sądu- winny być należycie udokumentowane (art. 255 u.p.s.a.). W niniejszej sprawie wnioskodawca nie wyjaśnił i nie udokumentował wielu istotnych okoliczności, które mogą kształtować jego sytuację finansową, np. nie przedłożył dokumentu potwierdzającego wysokość aktualnie i faktycznie uzyskiwanego dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej; nie określił wartości posiadanych przez siebie nieruchomości i ruchomości; nie wyjaśnił także dlaczego – pomimo rzekomo trudnej sytuacji finansowej rodziny, w szczególności utraty pracy przez jego żona- nie wpływa na synów (zwłaszcza studiującego zaocznie) aby podjęli kroki w kierunku usamodzielnienia się (a przynajmniej uzyskania źródła dochodu, choćby dorywczego); nie wskazał w jakiej wysokości uzyskuje pomoc od swojej mamy oraz od swojej teściowej i dlaczego z tego samego źródła nie może sfinansować kosztów postępowania prowadzonego we własnym interesie; wnioskodawca nie wykazał, że nie posiada zdolności kredytowej; nadto- nie określił i nie udokumentował wysokości swoich niezbędnych miesięcznych wydatków. Podkreślić należy, że za niewiarygodne Sąd uznał fakt, że rodzina skarżącego utrzymuje się tylko z dochodu w wysokości 2.000 zł (już tylko ogólnie określone przez skarżącego wydatki rodziny wskazują, że jest to niemożliwe), podobnie Sąd ocenił nie posiadanie przez skarżącego i członków jego rodziny rachunków bankowych. Przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa (czyli jest to dodatkowe obciążenie innych obywateli) i dlatego winno być udzielane wyjątkowo. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Obniżenie standardu życia w danym miesiącu wskutek konieczności poniesienia kosztów sądowych nie można utożsamiać z uszczerbkiem w swoim niezbędnym utrzymaniu. Do oceny możliwości uiszczenia przez skarżącego kosztów sądowych nie jest istotne źródło, z którego czerpie on środki na koszty swego utrzymania (może to być m.in. wsparcie finansowe najbliższej rodziny czy pożyczka od osób trzecich), w szczególności, że sam skarżący przyznał, iż w razie potrzeby korzysta ze wsparcia finansowego swojej matki i swojej teściowej. Nikt nie kwestionuje prawa skarżącego do swobodnego rozdysponowywania swoimi zasobami finansowymi na rzecz swoich bliskich (studiujący synowie), jednakże gorsza sytuacja finansowa powstała w następstwie przeznaczania znacznych środków na ten cel nie może stanowić okoliczność uzasadniającej przyznanie takiej osobie prawa pomocy, w szczególności, iż synowie (zwłaszcza ten studiujący zaocznie) mogą od dawna samodzielnie pozyskać środki na swoje potrzeby (stypendium naukowe czy dorywcza praca) co w świetle przedstawionej jako tragiczna sytuacji finansowej rodziny byłoby jak najbardziej wskazane. Ustosunkowując się do wniosku o ustanowienie adwokata podkreślić należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 u.p.s.a.). Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 u.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącego zarzutów czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadane pod względem jego zgodności z prawem (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1134/04). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 u.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.