II SA/Wr 644/04

W I M I E N I U R Z E C Z P O S P O L I T EJ P O L S K I E J Dnia 14 marca 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: SNSA Halina Kremis po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2005 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi I. i S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] nr [...] w sprawie odmowy nabycia z mocy prawa własności nieruchomości gruntowej zabudowanej domem mieszkalnym, położonej w J. G. przy ul. Z. [...] oddala skargę. Decyzją Naczelnika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w J. G., działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta J. G., z dnia [...] (nr [...]), orzeczono o odmowie nabycia z mocy prawa własności nieruchomości położonej w J. G. przy ul. Z. [...], w granicach działki nr [...] o powierzchni [...] w obrębie C. [...], [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] prowadzonej przez Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w J. G., w udziale wynoszącym [...] części. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia organ wskazał przepisy art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. nr 113, poz. 1209 ze zm.) oraz art. 104 kpa. W pisemnych motywach decyzji stwierdzono, że nieruchomość ta nie została objęta wykazem, bowiem I. i S. S. - współużytkownicy wieczyści tej nieruchomości w udziale wynoszącym [...] części, nie legitymowali się udziałem w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości w dniu [...]. W tej sytuacji organ pierwszej instancji uznał za nie spełnione warunki wynikające z art. l ust. l i ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, z których wynika wymóg, aby wszyscy współużytkownicy wieczyści nieruchomości byli nimi w dniu 26 maja 1990 r. i w dniu 24 października 2001 r. Od decyzji tej I. i S. złożyli odwołanie. Z treści tego odwołania wynika, że są niezadowoleni z decyzji organu pierwszej instancji, uważają, iż stanowisko organu jest wadliwe, a dokonana interpretacja przepisu art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. nastąpiła z pominięciem ust. 2 tegoż artykułu, co poskutkowało tym, że nie uznano ich za uprawnionych do nieodpłatnego nabycia prawa własności będącej w ich współużytkowaniu wieczystym nieruchomości w udziale wynoszącym [...] części. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. decyzją z dnia [...] (nr [...]), wydaną na podstawie art. 138 § l pkt l kpa, w związku z art. l ust. l i ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. nr 113, poz. 1209 ze zm.) i § 2 ust. 6 rozporządzenia Ministra Skarbu Państwa z dnia 25 listopada 2003 r. w sprawie szczegółowego trybu wydawania decyzji o nabyciu przez użytkowników lub współużytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne (Dz. U. nr 205, poz. 1991 ze zm.) - po rozpatrzeniu odwołania złożonego przez I. i S. S. - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazało, że zgodnie z art. l ust. l i ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości - osoby fizyczne będące w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy, czyli w dniu 24 października 2001 r., użytkownikami lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne nabywają z mocy prawa własność tych nieruchomości z dniem, w którym decyzja o nabyciu prawa własności nieruchomości stała się ostateczna. Prawo własności nieruchomości nabywają także osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 1. Ustawa ta dotyczy użytkowników i współużytkowników wieczystych nieruchomości, jednak w przypadku współużytkowników wieczystych wszyscy łącznie muszą spełniać przesłanki z art. l ust. l ustawy. Wymóg ten wynika z przepisu art. 232 § l Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym tylko grunty Skarbu Państwa i gminy mogą być oddawane w użytkowanie wieczyste, co wyklucza sytuację, w której współużytkowanie wieczyste obejmowałoby grunt należący do gminy i do osoby fizycznej. Zatem prawo do nabycia własności mają tylko te osoby, które były łącznie użytkownikami lub współużytkownikami wieczystymi w dwóch datach, a mianowicie w dniu 26 maja 1990 r. i w dniu 24 października 2001 r., a więc w tych dwóch datach użytkownikiem wieczystym musi być ta sama osoba. Jeżeli więc w okresie pomiędzy 26 maja 1990 r. a 24 października 2001 r. nastąpiło przeniesienie użytkowania wieczystego na inną osobę, to przesłanka do nabycia nieruchomości nie jest spełniona. W tej sytuacji następcą prawnym uprawnionym do nabycia własności nieruchomości jest tylko i wyłącznie osoba, która nabyła użytkowanie wieczyste po 24 października 2001 r. Ponadto z ust. 7 tegoż art. l wynika, że decyzje te będą wydawane w szczególnym trybie określonym w drodze rozporządzenia przez właściwego do spraw Skarbu Państwa w porozumieniu z ministrem do spraw administracji publicznej. W rozporządzeniu Ministra Skarbu Państwa z dnia 25 listopada 2003 r. w sprawie szczegółowego trybu wydawania decyzji o nabyciu przez użytkowników lub współużytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne zostały uregulowane czynności przygotowawcze, jakie muszą być podjęte przed wydaniem decyzji o nabyciu prawa własności nieruchomości gruntowej będącej w użytkowaniu bądź współużytkowaniu wieczystym. Zgodnie z § 2 ust. l i ust. 4 tego rozporządzenia - przed wydaniem decyzji o nabyciu własności nieruchomości właściwy organ sporządza wykaz nieruchomości, o których mowa w art. l ust. l ustawy, który następnie wykłada do publicznego wglądu na okres 30 dni i o jego wyłożeniu informuje w sposób zwyczajowo przyjęty w danej miejscowości. Natomiast zgodnie z ust. 4 tegoż § 2 rozporządzenia - po upływie tego terminu osoby uprawnione mogą składać zastrzeżenia dotyczące wykazu w terminie 30 dni. Z materiałów sprawy wynika, że takie wykazy nieruchomości, stanowiące podstawę do wydania decyzji o nabyciu prawa własności nieruchomości były wyłożone do publicznego wglądu, jednak omawiana tu nieruchomość nie była nimi objęta, a skarżący złożyli zastrzeżenia do tych wykazów. Jednak zastrzeżenia te nie zostały uwzględnione, co równocześnie oznacza odmowę nabycia z mocy prawa własności będącej w ich współużytkowaniu wieczystym nieruchomości. W tym stanie rzeczy odnosząc stan prawny w sprawie do jej stanu taktycznego, stwierdzić należy, iż skarżący z mocy prawa nie nabyli prawa własności będącej w ich współużytkowaniu wieczystym nieruchomości, bowiem nie byli współużytkownikami wieczystymi nieruchomości w obu datach, jak również nie nabyli tego prawa od osoby, która legitymowała się tym prawem w tych datach. Skarżący udział w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej nabyli na podstawie umowy zamiany sporządzonej w formie aktu notarialnego w dniu [...] Repertorium [...] numer [...]. Ze znajdującego się w aktach sprawy zawiadomienia z Sądu Rejonowego w J. G. Wydziału Ksiąg Wieczystych z dnia [...] wynika, że wpisu w księdze wieczystej nr [...], prowadzonej dla tej nieruchomości, dokonano na wniosek złożony [...]. Natomiast w art. l ust. 2 ustawy zostało określone, że status następcy prawnego, uprawnionego do nabycia z mocy prawa własności będącej w jego użytkowaniu lub współużytkowaniu wieczystym nieruchomości, mają te osoby fizyczne, które są następcami prawnymi osób, o których mowa ust. l tegoż art. l, a tam niewątpliwie wskazano, że "osoby fizyczne będące w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy" czyli w dniu 24 października 2001 r. użytkownikami lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości nabywają z mocy prawa własność tych nieruchomości. Skoro więc w rozpatrywanej sprawie przesłanki odnoszące się do użytkowania wieczystego nieruchomości nie zostały spełnione łącznie, to w tej sytuacji organ pierwszej instancji zaskarżoną decyzją prawidłowo orzekł o odmowie nabycia przez skarżących prawa własności omawianej nieruchomości gruntowej. Na ostateczną decyzję skargę do sądu administracyjnego złożyli wnioskodawcy. W skardze podnieśli zarzuty zbieżne z odwołaniem. Zarzucili naruszenie przez orzekające organy przepisu art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, przepisów art. 195, 198 i 199 kc przez ich niezastosowanie oraz art. 232 § 1 kc przez jego zastosowanie. Wskazując na wymienione podstawy skarżący wnoszą o zmianę skarżonej decyzji i orzeczenie zgodnie z wnioskiem, ewentualnie o uchylenie kwestionowanej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu pisma podnosi się, że zdaniem strony ustęp 2 art. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. pozwala na uwłaszczenie osób będących w sytuacji takiej jak oni, czyli nieodpłatne nabycie na mocy ustawy następuje także wtedy, gdy poprzednicy prawni byli użytkownikami wieczystymi w dniu 26 maja 1990 r., a następcy 24 października 2001 r. W doręczonej sądowi odpowiedzi na skargę kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Skarga jest nieuzasadniona, a to musi doprowadzić do jej oddalenia. Według art. 1 § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej upsa), w tym także na decyzje wydane na podstawie ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości. Z taką kontrolą mamy do czynienia w sprawie niniejszej. Przedmiotem skargi strony jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoław- czego w J. G. z dnia [...] nr [...], wydana na skutek odwołania skarżących od decyzji wydanej przez Naczelnika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w J. G. z upoważnienia Prezydenta Miasta J. G. z dnia [...] (nr [...]), orzekającej o odmowie nabycia z mocy prawa własności nieruchomości położonej w J. G. przy ul. Z. [...], w udziale wynoszącym [...]. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji przywołał jako podstawę swej decyzji przepis art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209 ze zm.), § 2 ust. 1-5 rozporządzenia Skarbu Państwa z dnia 25 listopada 2003 r. w sprawie szczegółowego trybu wydawania decyzji o nabyciu przez użytkowników lub współużytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne (Dz. U. Nr 205, poz. 1991, ze zm.). W myśl przywołanego przepisu ustawy, w jego brzmieniu na datę wydawania w sprawie decyzji ostatecznej, osoby fizyczne będące w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy (24 października 2001 r.) użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne nabywają z mocy prawa własność tych nieruchomości z dniem, w którym decyzja, o której mowa w ust. 3, stała się ostateczna. Prawo własności nieruchomości nabywają także osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 1. Jak wynika z dołączonych do odpowiedzi na skargę akt administracyjnych nieruchomość płożona w J. G. przy ul. Z. [...] stanowi własność Gminy J. G., natomiast współużytkownikami wieczystymi tejże nieruchomości, a zarazem współwłaścicielami budynku mieszkalnego na niej posadowionego są: T. M. J. w [...], A. G. w udziale [...], K. G. w [...], I. S. i S. S. w [...] – na prawach małżeńskiej wspólności ustawowej. Akta administracyjne zawierają także odpis aktu notarialnego z dnia [...], z którego wynika, że w tej dacie pomiędzy M. W. i I. S. i S. S. doszło do umowy zamiany, w wyniku której na rzecz małżonków S. zostało przeniesione [...] spornej nieruchomości, zaś ci ostatni przenieśli na M. W. własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu nr [...], położone przy ul. [...] w J. G. Porównanie dat zawartych w art. 1 ustawy i dat wynikających z niespornych okoliczności sprawy wskazuje, że sytuacja prawna wnioskodawców nie pozwala skorzystać z uprawnienia, jakie daje ustawa. Z akt wynika bowiem, że w dacie 26 maja 1990 r. współużytkownikiem wieczystym nieruchomości (w [...]), jako poprzednik prawny wnioskodawców, był M. W., natomiast w dacie wejścia w życie ustawy - 24 października 2001 r. - byli nimi już wnioskodawcy. Po stronie zbywcy lub nabywcy zabrakło zatem koniunkcji, której wymaga ustawodawca. W artykule "Uwłaszczenie niepowszechne", zamieszczonym w Rzeczpospolitej nr 27 z 2004 r., J. P. wskazuje, że "wykładnia gramatyczna (art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości) nie pozostawia wątpliwości, iż ustawa obejmuje jedynie te osoby, które były użytkownikami wieczystymi nie tylko 26 maja 1990 r., ale także 24 października 2001 r., oraz następców prawnych osób, które spełniły oba te warunki łącznie". Dodać to tych rozważań jeszcze można, że inna wykładnia w tym przypadku nie może mieć zastosowania. Jak wyżej wskazano, postępowanie administracyjne wykazało, że ani I. S. i S. S., ani M. W., jako ich poprzednik prawny, kumulatywnie nie spełnili wymogów ustawowych. Inaczej mówiąc, dołączona do akt administracyjnych umowa zamiany spowodowała przerwanie wymaganego przez ustawę ciągu czasowego, którym winien legitymować się jeden podmiot prawny dla osiągnięcia celu przewidzianego przez omawianą ustawę. Wbrew odmiennym wywodom skargi, skarżący nie mogą także powołać się na ustęp drugi art. 1, bowiem ustawodawca w sposób jednoznaczny wskazał, że własność nabywają osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 1, a zatem ustawa ma zastosowanie wyłącznie do osób, które same były użytkownikami wieczystymi w obu datach, czyli 26 maja 1990 r. i 24 października 2001 r. Wyżej wskazano, że poprzednik prawny strony także nie wypełnił bezwzględnego wymogu ustawowego. Identyczne stanowisko zawarto w uzasadnieniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] (SKO [...], OSS 2004, nr 1, poz. 3), w którym wskazano, że "z uprawnienia do przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności na podstawie ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209 ze zm.) korzystają tylko osoby fizyczne i to pod warunkiem, iż w dniu 26 maja 1990 r. były użytkownikami wieczystymi i pozostały nimi w dniu wejścia w życie tej ustawy (dnia 24 października 2001 r.). Musi być przy tym zachowana tożsamość tych osób, co oznacza, że ta sama osoba uzyskała najpóźniej w dniu 26 maja 1990 r. status użytkownika wieczystego i ta sama osoba jest nim nadal w dniu 24 października 2001 r.". Pozostałe zarzuty skargi też nie mogą odnieść zamierzonego skutku. Wbrew bowiem odmiennym twierdzeniom skarżących, Kolegium wskazało informacyjnie na treść art. 232 § 1 kc., chcąc dodatkowo wyjaśnić wnioskodawcom, na co zwracał uwagę Naczelny Sąd Administracyjny, że "na gruncie obowiązującego porządku prawnego nie można doprowadzić do takiego rozporządzania prawami do gruntu, które prowadziłoby do powstania współwłasności i współużytkowania wieczystego na tym samym gruncie" (por. wyrok NSA z dnia 8 marca 2000 r. I SA 631/99, LEX nr 557 37). W niniejszej sprawie nie ta okoliczność staje na przeszkodzie uwzględnieniu wniosku, a szeroko omówiona wcześniej kwestia braku koniunkcji dwóch wymienionych w ustawie dat po stronie bądź to skarżących, bądź ich poprzednika prawnego. Jeśli chodzi o wskazane naruszenie art. 195 i 198 kc, traktujących odpowiednio o tym, że własność tej samej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku osobom (współwłasność) oraz że każdy ze współwłaścicieli może rozporządzać swoim udziałem bez zgody pozostałych współwłaścicieli, to należy je uznać za nieporozumienie. Wskazane przepisy nie stanowiły ani podstawy prawnej wydanych w toku postępowania administracyjnego decyzji, ani nie są z nimi sprzeczne. Kontrolowane postępowanie administracyjne nie dotyczy bowiem kwestii rozporządzania przez współwłaściciela jego udziałem we współwłasności; celem skarżących było "wyzucie" gminy z przysługującego jej prawa własności do działki nr [...], poprzez przekazanie jej nieodpłatnie, w trybie przewidzianym przez ustawę na rzecz dotychczasowych współużytkowników wieczystych. Jeśli zaś chodzi o podnoszone naruszenie, w toku postępowania administracyjnego, art. 199 kc (traktującego o potrzebie zgody wszystkich współwłaścicieli do rozporządzania rzeczą wspólną oraz do innych czynności, które przekraczają zakres zwykłego zarządu oraz stanowiącego, że w braku takiej zgody współwłaściciele, których udziały wynoszą co najmniej połowę, mogą żądać rozstrzygnięcia przez sąd, który orzeknie mając na względzie cel zamierzonej czynności oraz interesy wszystkich współwłaścicieli), to ten przepis mógłby wchodzić w grę w sytuacji, gdyby korzystny wynik postępowania administracyjnego mógł być uzależniony od wyniku poprzedniego postępowania cywilnego, prowadzonego na podstawie tego przepisu. Jak wcześniej powiedziano, istota zagadnienia dotyczy tu innej kwestii, mającej źródło w przesłankach ustawowych, wynikających z art. 1 ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, zatem okoliczność zgody pozostałych współwłaścicieli lub jej brak jest bez znaczenia dla wyniku postępowania. Reasumując, prawidłowe zastosowanie prawa materialnego z poprawnym wykorzystaniem procedury administracyjnej powoduje, że skarga podlega oddaleniu, po myśli art. 151 upsa.