II SA/Wr 651/17
WyrokWSA we Wrocławiu2018-03-21
Skład orzekający: Sędzia WSA Alicja Palus, Sędzia WSA Olga Białek, Sędzia NSA Halina Filipowicz-Kremis
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy możliwe jest nieodpłatne przyznanie udziału we współwłasności nieruchomości gruntowej na podstawie art. 118 ust. 1 i 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, gdy gmina jest tylko współwłaścicielem tej nieruchomości?Ratio decidendi
Nie, nie jest możliwe nieodpłatne przyznanie udziału we współwłasności nieruchomości gruntowej na podstawie art. 118 ust. 1 i 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, jeśli gmina jest jedynie współwłaścicielem tej nieruchomości. Przepisy te dotyczą przyznania własności fizycznie wydzielonej działki gruntu, a nie udziału ułamkowego we współwłasności. Ponadto, art. 118 ust. 3 tej ustawy wyłącza możliwość uwłaszczenia, gdy działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, lub gdy przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich.Stan faktyczny
Skarżący domagał się nieodpłatnego przyznania udziału w prawie własności nieruchomości, której współwłaścicielem była Gmina W. oraz inna osoba fizyczna. Organ pierwszej instancji odmówił przyznania udziału, wskazując na brak możliwości uwłaszczenia udziału we współwłasności. Po uchyleniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzji organu pierwszej instancji z powodu naruszenia przepisów o wyłączeniu pracownika, Kolegium ponownie rozpatrzyło sprawę i utrzymało w mocy decyzję odmowną, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych i literalne brzmienie przepisów. Skarżący wniósł skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego. WSA oddalił skargę.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę w całości.Pełny tekst orzeczenia
Dnia 21 marca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alicja Palus (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Olga Białek Sędzia NSA Halina Filipowicz-Kremis Protokolant Natalia Rusinek po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 marca 2018 r. sprawy ze skargi B. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nieodpłatnego przyznania udziału w prawie własności nieruchomości oddala skargę w całości.
Decyzją z dnia [...] r. (nr [...]), podjętą na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 267), art. 92 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2013 r., poz. 595 ze zm.), art. 118 ust. 1, 2a i 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2013 r. poz. 1403 ze zm., dalej jako u.u.s.r.), Prezydent W. odmówił B. A. (zwany dalej jako: skarżący, strona, strona skarżąca) nieodpłatnego przyznania udziału przysługującego Gminie W. w wysokości [...] części w prawie własności nieruchomości położonej przy ul. G., oznaczonej w operacie ewidencji gruntów i budynków miasta W. w obrębie R. AM [...] jako działka nr [...] o pow. [...]ha, dla której Sąd Rejonowy dla W. – K. IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...].
W uzasadnieniu organ podał, że w toku postępowania wyjaśniającego ustalił, że decyzją Naczelnika Dzielnicy W. – F. z dnia [...] r. ([...]), przejęto na własność Skarbu Państwa, wynoszący [...], udział R. A. w gospodarstwie rolnym o ogólnej powierzchni [...] ha, w granicach działek ewidencyjnych nr: [...],[...], [...], [...], AM – [...], nr: [...], [...], [...], [...], AM –[...] i nr [...], AM – [...]. Gospodarstwo rolne stanowiło współwłasność R. A. w [...] częściach i H. T. A.w [..] części. Przejęcia udziału w gospodarstwie dokonano w trybie przepisów art. 45 i art. 52 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140). W tej samej decyzji rozstrzygnięto również o prawie wnioskodawcy do bezpłatnego, dożywotniego użytkowania działki rolnej o powierzchni do [...] ha oraz wskazano, że położenie tej działki zostanie ustalone przez Dzielnicowy Zarząd Gospodarki Terenami W.- F., a jej granice zostaną określone przez Okręgowe Przedsiębiorstwo Geodezyjno - Kartograficzne Zakład Terenowy W..
Dalej podano, że na podstawie protokołu zdawczo - odbiorczego z dnia [...] r. Dzielnicowy Zarząd Gospodarki Terenami W. – F. przejął od R. A. teren rolny objęty ww. decyzją. Ponadto określono, że w dożywotnim użytkowaniu ww. osoby pozostanie część działki gruntu nr [...], AM –[...], o powierzchni 3000 m2.
W dalszej części uzasadnienia wskazano, że na skutek pisma syna R.A. – B. A. z dnia [...] r. wszczęto postępowanie w sprawie nieodpłatnego przyznania udziału w wysokości [...] części w prawie własności nieruchomości położonej przy ul. G., oznaczonej w operacie ewidencji gruntów i budynków miasta W. w obrębie R., AM – [...] jako działka nr [...], o powierzchni. [...] ha.
Po rozpatrzeniu wniosku Prezydent W. decyzją z dnia [...] r. (nr [...]) odmówił nieodpłatnego przyznania udziału w wysokości [...] części w prawie własności opisanej nieruchomości, a rozstrzygnięcie to zostało uchylone i sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. ([...]).
Rozpoznając ponownie sprawę ustalono, że przedmiotem żądania wnioskodawcy jest przyznanie udziału wynoszącego [...] części w prawie własności nieruchomości położonej przy ul. G., oznaczonej w operacie ewidencji gruntów i budynków miasta W. w obrębie R., AM – [...], jako działka gruntu nr [...] o powierzchni [...] ha, w związku z przekazaniem przez R. A. gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa w zamian za świadczenia emerytalne. Podstawę prawną żądania stanowił art. 118 u.u.s.r., a organ I instancji za strony postępowania, oprócz wnioskodawcy, uznał także H. A. i Gminę W., współwłaścicieli nieruchomości oznaczonej ewidencyjnie jako działka gruntu nr [...], w udziałach wynoszących odpowiednio: [...] i [...] części.
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie z dnia [...] r. organ I instancji wskazał, że w trybie art. 118 ust. 1 i ust. 2a u.u.s.r. nie jest możliwe przyznanie udziału we współwłasności określonej działki gruntu, w sytuacji, gdy Skarb Państwa lub gmina jest tylko współwłaścicielem działki gruntu.
Odwołania od tej decyzji wniosły strony postępowania B. A. i H.A..
B. A. zarzucił organowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego - do których zaliczył art. 118 u.u.s.r. i art. 198 Kodeksu cywilnego - a także przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Wskazał, że naruszenie przepisów prawa materialnego polega na błędnej wykładni polegającej na niezasadnym przyjęciu, że jedną z przesłanek nieodpłatnego przyznania na własność działki gruntu jest jej fizyczne wydzielenie podczas, gdy przepis stanowi jedynie, że nieruchomość nie może być przyznana, jeśli naruszyłoby to prawa osób trzecich (art. 118 u.u.s.r.), a także niezastosowaniu przepisu z art. 198 k.c., który to przepis wyraźnie stanowi, że rozporządzanie własnym udziałem jest prawem podmiotowym współwłaściciela i nie narusza praw pozostałych współwłaścicieli (osób trzecich). Z kolei naruszenie prawa procesowego uzasadnione zostało niedokonaniem wszechstronnej oceny materiału dowodowego, a zwłaszcza nieuwzględnieniem faktu, że R. A. przekazała na własność Skarbu Państwa swój udział wynoszący [...] w gospodarstwie rolnym. Skoro zaś przejęcie przez Skarb Państwa udziału wynoszącego [...] nie było uznawane jako naruszenie praw osób trzecich, to na identycznej podstawie zwrot udziału wynoszącego [...] w prawie współwłasności nieruchomości jest zgodny z prawem.
Natomiast H. A. wskazała, że w decyzji dotyczącej wnioskodawcy – B.A., nie ma informacji, że w dniu [...] r. wystąpiła ona z wnioskiem o nieodpłatne przyznanie udziału w prawie własności nieruchomości. W wyniku rozpoznania wniosku otrzymała decyzję z dnia [...] r. (nr [...]), odmownie załatwiającą sprawę, od której nie wniosła odwołania. Wskazała także, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. ([...]) uchyliło decyzję nr [...] r. (wydaną po rozpatrzeniu wniosku B. A. - wyjaśnienie Kolegium) i po zapoznaniu się z decyzją Kolegium uważa ona, że "uchybienia proceduralne dotyczyły nie tylko wniosku B.A., ale również jej wniosku i decyzji". Podniosła również, że prowadzone przez Gminę W. postępowanie, w toku którego dokonano takich czynności jak: ustalenie zstępnych R. A., odebranie zeznań świadków, dokonanie oględzin nieruchomości, wskazuje, że Gmina działała jak właściciel nieruchomości, a nie jak współwłaściciel.
Po rozpatrzeniu ww. odwołań Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W.- decyzją z dnia [...] r. ([...]) - uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że decyzją z dnia [...]r. ([...]), uchylono poprzednio wydane rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji i przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi. Zwrócono uwagę, że przy wydaniu kwestionowanej decyzji uczestniczyły osoby, które brały już udział w wydaniu poprzedniej decyzji. Stanowiło to - w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego - podstawę do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., w którym uregulowana została kwestia wyłączenia pracownika organu administracji publicznej.
Skargę na opisaną decyzję Kolegium złożyła Gmina W. W wyniku jej rozpatrzenia Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, wyrokiem z dnia 16 grudnia 2014 r. (II SA/Wr 740/14), uchylił decyzję Kolegium wywodząc, że wynikający z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. obowiązek wyłączenia pracownika dotyczy tylko sytuacji, gdy decyzja, przy której uprzednio dany pracownik uczestniczył, poddawana jest następnie kontroli - czy to w postępowaniu zwykłym czy nadzwyczajnym. Nie odnosi się natomiast do sytuacji, gdy w wyniku zastosowania przez organ odwoławczy kompetencji kasacyjnych, o których mowa w art. 138 § 2 k.p.a., sprawa zostaje przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Od powołanego wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 16 grudnia 2014 r. (II SA/Wr 740/14), Samorządowe Kolegium Odwoławcze wywiodło skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą to Sąd ten oddalił wyrokiem z dnia 2 grudnia 2016 r. (II OSK 569/15), podzielając zapatrywanie Sądu I instancji.
W tak kształtujących się okolicznościach zawiadomieniem z dnia [...] r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze poinformowało strony o przystąpieniu do ponownego rozpatrzenia sprawy, a także o uprawnieniach przysługujących im w postępowaniu.
Pismem z dnia [...] r. skarżący złożył - na piśmie - do sprawy wyjaśnienia. Wskazał, między innymi, że jego matka, podaniem z [...] r., zwróciła się o przyznanie działki gruntu nr [...], a obowiązkiem organu było zwrócić tę działkę właścicielce. Wyjaśnił ponadto, że w gospodarstwie rolnym rodziców pracował fizycznie oraz wspomagał ich finansowo. Po śmierci ojca w 1979 r. opiekował się matką, która w ostatnich latach swego życia zamieszkiwała u niego, a on sam jest jedynym jej spadkobiercą.
Decyzją z dnia [...] r. ([...]), Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 118 ust. 1 i ust. 2a u.u.s.r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Motywując zasadność podjętego rozstrzygnięcia Kolegium podało, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2003 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Ponownie rozpatrując sprawę Kolegium obowiązane było zatem uwzględnić zapatrywanie w sprawie wyrażone w wyrokach: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 grudnia 2014 r. (II SA/Wr 740/14) i Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2016 r. (II OSK 569/15).
Dalej organ odwoławczy podał, że materialnoprawną podstawę wydania w sprawie decyzji przez organ pierwszej instancji stanowiły przepisy art. 118 ust. 1 i ust. 2a u.u.s.r. Zgodnie z ich brzmieniem, osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków. Z kolei w myśl art. 118 ust. 3 u.u.s.r. unormowań zawartych w ust. 1 i 2a nie stosuje się, jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego albo jeżeli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki lub budynków, o których mowa w tych przepisach.
Zdaniem Kolegium z przywołanych regulacji wynika, że przedmiotem przyznania na własność nieruchomości w trybie art. 118 ust. 1 i ust. 2a u.u.s.r. może być tylko fizycznie wydzielona część działki. W przepisach tych wskazano bowiem, że przedmiotem nieodpłatnego przyznania może być "własność działki". Wobec tego - na podstawie powołanych regulacji ustawowych - nie może być przyznany udział ułamkowy (idealny) w prawie własności działki gruntu, określonej przez ustawodawcę, a stanowisko takie prezentowane jest w orzecznictwie sądowym. Skoro zatem przedmiotem uwłaszczenia nie może być udział we współwłasności danej nieruchomości, to także w sytuacji, gdy nieruchomość jest współwłasnością Skarbu Państwa lub gminy i osób trzecich, uwłaszczenie wnioskodawcy w trybie tych przepisów przez przyznanie wnioskodawcy udziału Skarbu Państwa lub gminy we współwłasności tej nieruchomości stanowiłoby rażące naruszenie prawa. Z art. 118 ust. 3 ustawy wynika bowiem wprost, że przepisów art. 118 ust. 2 i 2a nie stosuje się także wówczas, gdy działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub gminy.
Skoro przedmiotem uwłaszczenia, na podstawie art. 118 ust. 1 i ust. 2a ustawy, nie może być udział we współwłasności nieruchomości gruntowej, o czym była mowa wyżej, to, uwłaszczenie Wnioskodawcy w trybie tego przepisu ustawy przez przyznanie mu "własności udziału" Gminy W. we współwłasności tej nieruchomości stanowiłoby rażące naruszenie powołanych norm ustawowych.
Wobec powyższego Kolegium stwierdziło, że w niniejszej sprawie nie zachodziły podstawy do wydania pozytywnej decyzji w przedmiocie uwłaszczenia wnioskodawcy przysługującym Gminie W. udziałem w prawie współwłasności opisanej wcześniej nieruchomości gruntowej.
Nie godząc się z podjętym rozstrzygnięciem skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu złożył B. A. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy), a to: art. 7 k.p.a., 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a. polegające na:
- pominięciu faktu, że na mocy decyzji Naczelnika Dzielnicy W.F. z dnia [...] r. przejęto na własność Skarbu Państwa gospodarstwo rolne, którego współwłaścicielami byli: R.A. w udziale [...] i T. A. w udziale [...], w ogólnej powierzchni [...] ha, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia przepisu prawa materialnego, a to art. 118 § 1 u.u.s.r., oraz do naruszenia art. 32 Konstytucji RP statuującego zasadę równości wobec prawa;
- nie wyjaśnieniu w jaki sposób zostanie naruszone prawo osoby trzeciej, w tym przypadku H.A., współwłaścicielki działki gruntu nr [...], w sytuacji gdy drugi współwłaściciel tj. Gmina W.przekaże nieodpłatnie swój udział skarżącemu.
Ponadto skarżący - z uwagi na fakt, że organ II instancji nie odniósł się w sposób merytoryczny do zarzutów sformułowanych w odwołaniu od decyzji Prezydenta W. - za w pełni aktualne uznał również postawienie zarzutu naruszenia przez organy obu instancji przepisów prawa materialnego, a to:
- art. 118 ust. 3 u.u.s.r. przez błędną wykładnię polegającą na niezasadnym przyjęciu, że Prezydent Miasta nie może przekazać na własność udziału we współwłasności nieruchomości, gdy tymczasem oznaczony przepis wskazuje jedynie, że przepisów art. 118 ust 1 - 2a nie stosuje się, jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, albo jeżeli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki lub budynków, o których mowa w tych przepisach;
- art. 198 k.c. przez jego niezastosowanie, a który to przepis wyraźnie stanowi, że rozporządzanie własnym udziałem jest prawem podmiotowym współwłaściciela, które nie narusza praw współwłaścicieli i nie wymaga ich zgody, bowiem wobec swojego udziału współwłaściciel jest niejako wyłącznym właścicielem.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Należy przede wszystkim wyjaśnić, że w przepisie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) ustawodawca zastrzegł, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (jeżeli ustawy nie stanowią inaczej), formułując w ten sposób generalne kryterium wiążące sądy administracyjne w pełnym zakresie ich kognicji. Jednoznaczność tej zasady sprawia, że wojewódzki sąd administracyjny w toku podjętych czynności rozpoznawczych dokonuje oceny co do zgodności kontrolowanej decyzji z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb ich wydania lub tryb podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Wiążące są przy tym przepisy obowiązujące w dacie wydania zaskarżonego aktu. Jego uchylenie albo stwierdzenie nieważności następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy.
Mając na względzie wskazane powyżej kryterium legalności Wojewódzki Sąd Administracyjny po poddaniu ocenie ustalonych w sprawie w toku administracyjnego postępowania instancyjnego okoliczności faktycznych i istniejących wówczas okoliczności prawnych nie znalazł podstaw dla stwierdzenia naruszenia prawa w rozpoznawanej sprawie, mimo rozważenia w toku dokonywanych czynności przepisu art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369, dalej p.p.s.a.), z którego wynika, że Sąd przy rozstrzyganiu sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Kontroli tut. Sądu podlegała decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] r. (nr [...]) utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta W.z dnia [...] r. (nr [...]) odmawiającą skarżącemu nieodpłatnego przyznania udziału przysługującego Gminie W. w wysokości [...] części w prawie własności nieruchomości położonej przy ul. G., oznaczonej w operacie ewidencji gruntów i budynków miasta W. w obrębie R. AM [...] jako działka nr [...] o pow. [...] ha.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy z art. 118 ust. 1, 2a i 3 u.u.s.r. Zgodnie z ich brzmieniem osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki (ust. 1) a nadto z wnioskiem o nieodpłatne przyznanie prawa własności działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków (ust. 2a). Co jednak istotne, przywołane regulacje – zgodnie z ust. 3 art. 118 u.u.s.r. - nie mają zastosowania jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego albo jeżeli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki lub budynków, o których mowa w tych przepisach.
Zgodnie więc z normą prawną wyrażoną w art. 118 u.u.s.r. uprawnienie do żądania bezpłatnego przekazania działki pozostawionej rolnikowi do dożywotnego użytkowania uzależnione jest od zaistnienia dwóch przesłanek, które muszą wystąpić łącznie. Mianowicie wnioskodawca musi być zstępnym osoby, której przysługiwało prawo bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki i jednocześnie faktycznie władać nią w zakresie odpowiadającym uprawnieniom przysługującym zmarłemu rolnikowi. To znaczy najpóźniej z chwilą śmierci uprawnionego rolnika działka gruntu pozostająca w dożywotnim użytkowaniu powinna zostać przejęta w posiadanie przez zstępnego i być nieprzerwanie użytkowana zgodnie z jej przeznaczeniem. A zatem, art. 118 ust. 1 u.u.s.r. dotyczy przekazywania na własność działki gruntu, co do której przysługuje prawo użytkowania. Jednoznaczna treść przepisu art. 118 ust. 1 i 2 u.u.s.r. potwierdza przy tym ponad wszelką wątpliwość, że wolą ustawodawcy było przyznanie - rolnikowi, który przekazał Państwu gospodarstwo rolne, względnie jego zstępnym - prawa ubiegania się o nieodpłatne przyznanie własności wyłącznie ściśle określonych działek. Tym samym przepis art. 118 ust. 1 u.u.s.r. nie stanowi podstawy prawnej do zgłaszania roszczenia o przyznanie własności innych działek niż działka objęta prawem użytkowania, jak również – na co uwagę zwróciły organy w realiach niniejszej sprawy – udziału ułamkowego w prawie własności gruntu. Stanowisko to znajduje swoje uzasadnienie w literalnym brzmieniu art. 118 u.u.s.r., w którym ustawodawca posługuje się pojęciem działki i nie wskazuje na odpowiednie stosowanie omawianej instytucji do udziału ułamkowego. Tym samym przyjąć należy, że przedmiotem przyznania na własność w tym trybie może być tylko fizycznie wydzielona część działki. Udział we współwłasności nieruchomości nie stanowi zaś oczywiście wyodrębnionej działki o określonej powierzchni, co w rezultacie wyklucza prawna możliwość zastosowania art. 118 ust. 1 u.u.s.r.
Skoro zatem w realiach niniejszej sprawy skarżący przedmiotem swojego żądania z dnia [...] r. uczynił nieodpłatne przyznanie udziału w wysokości [...] w prawie własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], o powierzchni. [...] ha, której współwłaścicielem w udziale [...] jest Gmina W., a w [...] H. A. to z uwagi na brak prawnej możliwości przyznania udziału we współwłasności działki gruntu zasadnym było wydanie decyzji odmownej. Rozstrzygnięcie przeciwne stanowiłoby rażące naruszenie art. 118 ust. 3 u.u.s.r., który wyłącza możliwość uwłaszczenia gdy gmina jest jedynie współwłaścicielem działki. Z tych też względów i wobec literalnego brzmienia regulacji zawartych w cyt. art. 118 u.u.s.r. nie mogły znaleźć zastosowania podniesione w skardze zarzuty naruszenia tego przepisu oraz art. 198 k.c., regulującego prawo do rozporządzania przez właściciela swym udziałem. Ponadto wobec wyłączenia z mocy ustawy możliwości przyznania udziału ułamkowego w prawie własności bez znaczenia z punktu widzenia podjętego rozstrzygnięcia pozostaje podniesiona w skardze okoliczność, iż H. A. tj. drugi ze współwłaścicieli oznaczonej działki gruntu w udziale [...], nie zgłaszała zastrzeżeń co do przekazania udziału we współwłasności skarżącemu, jak też nie sygnalizowała nawet, że z tego powodu jej prawo może zostać naruszone.
Zdaniem Sądu nie zasługują na uwzględnienie sformułowane w skardze zarzuty naruszenia prawa procesowego. Wbrew zarzutom strony w realiach niniejszej sprawy postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zaskarżonej decyzji nie można zarzucić wadliwości, uzasadniającej jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. W ocenie Sądu analiza akt wykazuje, że ustalenia organu znajdują odzwierciedlenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, a przeprowadzona przez nie ocena jest prawidłowa i logiczna, w sprawie zaś nie występuje, przekroczenie granic swobodnej oceny materiału dowodowego, nie ma też nieuprawnionych wniosków wypływających z tej oceny. W sposób należyty wyjaśniono okoliczności stanu faktycznego oraz dokonano prawidłowej interpretacji mającej zastosowanie normy prawa materialnego. Sporządzone natomiast uzasadnienie odzwierciedla poszczególne etapy prowadzonego postępowania oraz wyjaśnia podstawę prawną przyjętego rozstrzygnięcia w sposób wyczerpujący, tak aby strona mogła zrozumieć przesłanki i argumenty, którymi organ ten kierował się przy załatwianiu sprawy, nie naruszając tym samym wyrażonej w art. 11 k.p.a. zasady przekonywania.
Konkludując, uznać należy, iż w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy też innego naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tylko takie uchybienia uprawniają sąd administracyjny do wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwego aktu administracyjnego.
Mając powyższe na względzie i kierując się dyspozycją z art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku
Jedynie marginalnie Sąd chciałby nadmienić, iż przeprowadzenie rozprawy wyznaczonej na dzień [...] r. pod nieobecność skarżącego wynikała z mylnego odczytania przez Sąd, iż dołączona do akt sprawy, adresowana do skarżącego przesyłka (k. 41), zawierała zawiadomienie o terminie rozprawy wyznaczonej właśnie na dzień [...] r. podczas gdy dotyczyła ona uprzedniego terminu rozprawy – tj. [...] r. Z tych też względów przywrócono skarżącemu termin do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, gwarantując tym samym prawną możliwość obrony praw przed sądem. Nieobecność skarżącego na rozprawie w żaden jednak sposób nie wpłynęła na treść zapadłego w sprawie wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 20.07.2026. · Źródło