II SA/Wr 653/08

Wiesław Jakubiec – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków Ireny, J. i J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na postanowienie D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nakazania wstrzymania prowadzonych bez wymaganego pozwolenia na budowę robót budowlanych związanych z wykonanie zadaszenia nad schodami zewnętrznymi i tarasem, wykonania niezbędnego zabezpieczenia części drewnianej konstrukcji zadaszenia nad tarasem oraz nałożenia obowiązku przedstawienia inwentaryzacji wykonanych robót budowlanych wraz z odpowiednią oceną techniczną postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie o uzupełnienie braku skargi poprzez uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 100 zł, skarżący złożyli na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie ich z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata wskazując w uzasadnieniu, że utrzymują się ze świadczeń rentowych w wysokości łącznej 1.857, 28 zł oraz z dochodu uzyskiwanego z sezonowych upraw rolnych. Dodali, że "taki dochód z ledwością wystarcza na pokrycie opłat oraz na zakup lekarstw i leczenie". Wśród posiadanych składników majątkowych wymienili dom o pow. 110 m2 i działkę zabudowaną o pow. 1.834 m2. Z akt sprawy wynika, że w dniu 7 stycznia 2009 r. skarżący dokonali wpłaty wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł. W piśmie z dnia 5 lutego 2009 r. skarżący oświadczyli, że chcą zwrotu wpisu sądowego uiszczonego w dniu 7 stycznia 2009 r., gdyż zapłacili go z renty, którą w tym okresie otrzymali, byli bowiem przekonani, że mimo złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy mają taki obowiązek. Wyjaśnili, że skarżąca J. K. swój dochód z tytułu prowadzonych działów specjalnych produkcji rolnej uzyskuje tylko w okresie od maja do listopada. Z załączonych do pisma rachunków wynika, że skarżący są zobowiązani do ponoszenia następujących wydatków: składki na ubezpieczenie na życie I. i J. K.- łącznie ok. 100 zł; opłata za telefon- 48, 56 zł; ubezpieczenie OC/NW samochodu- 349 zł (rocznie); składka na KRUS J. K.- 101 zł; opłata za wodę (za 2 m-ce)- 110, 19 zł; podatek od nieruchomości (za kwartał)- 127 zł; koszt leków- ok. 80 zł; opłata za gaz- 544, 57 zł; opłata za energię elektryczną- 61,11 zł. Prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - zwanej dalej u.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)). Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu wnioskodawcy nie wykazali bowiem, że konieczność poniesienia przez nich jedynego na tym etapie kosztu sądowego (tj. wpisu sądowego od skargi) w wysokości 100 zł mogłoby spowodować uszczerbek utrzymania koniecznego dla nich, w szczególności, że w dniu 7 stycznia 2009 r. w rzeczywistości tę opłatę skarżący uiścili i pomimo twierdzeń skarżących nie spowodowało to uszczerbku w ich niezbędnym utrzymaniu. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej skarżącego w taki sposób, iż nie jest on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej [t.j. z 2008 r., Dz. U. Nr 115, poz. 728 ze zm.] kryterium dochodowe na osobę w rodzinie uprawniające do ubiegania się o świadczenia z pomocy społecznej wynosi 351 zł). Podkreślić należy, że skarżący na bieżąco wywiązują się ze swoich zobowiązań i nie posiadają zadłużenia w opłatach związanych z utrzymaniem domu. Istotna dla oceny wniosku była również okoliczność, że nie określili oni we wniosku wysokości dochodu uzyskiwanego przez skarżącą J.K. z tytułu prowadzonych przez nią działów specjalnych produkcji rolnej. W ocenie Sądu argumentacja o sezonowości dochodu z tego tytułu jest nietrafna, gdyż w ogólnym założeniu prowadzenie takiej działalności nie powinno różnić się od każdej innej działalności gospodarczej, w tym także w zakresie reguł planowania i zarządzania. Co więcej- taka osoba ze względu na sezonowość dochodu w szczególności zobowiązana jest do staranności w planowaniu wydatków i gromadzenia oszczędności w okresie, gdy pozyskuje środki finansowe. Przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa (czyli jest to dodatkowe obciążenie innych obywateli) i dlatego winno być udzielane wyjątkowo. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. W tej sytuacji niczym nieuprawnione jest przekonanie skarżących, iż ważniejsze jest dla nich pokrywanie wydatków "rodzinnych" (w tym pokrywanie wydatków nie mających statusu niezbędnych takich jak np. związanych z utrzymaniem samochodu czy z ubezpieczeniem na życie) niż uiszczenie należnego wpisu sądowego od skargi. Ustosunkowując się do wniosku o ustanowienie adwokata podkreślić należy, że ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 u u.p.s.a.). Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 u.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżących zarzutów czy braku ich zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie mają obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1134/04). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 u.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.