II SA/Wr 66/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Siedlecka po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. T. na decyzję D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki śmietnika zlokalizowanego na terenie działki drogowej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na decyzję D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. z dnia [...] r. nr [...], skarżący R. T. wystąpił o zwolnienie go z kosztów sądowych w całości. Skarżący odpowiadając na wezwanie wystosowane przez referendarza sądowego nadesłał na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i pismo procesowe zawierające oświadczenie, że jest w stanie uiścić wpis od skargi w kwocie 100 zł. Nadto dołączono kopie faktur i zeznań podatkowych obrazujących sytuację finansową rodziny skarżącego. We wniosku skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wyłącznie z małżonką E. T., która uzyskuje dochody z emerytury w kwocie 1.600 zł, natomiast dochody skarżącego z prowadzonej działalności gospodarczej wynoszą 4.200 zł. Małżonkowie nie mają majątku w postaci prawa własności nieruchomości, nie mają zasobów pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych. Skarżący podał, że ma zawarte umowy kredytowe na łączną kwotę 80.000 zł. Wskazał, że utrzymanie domu pochłania ok. 1.650 zł, kredyt firmowy to kwota 1.800 zł (lub 2.800 zł – zapis niewyraźny), a utrzymanie samochodu 2.000 zł. Skarżący oświadczył, że mieszka w domu będącym własnością córek, ale ponosi wszystkie "koszty mediów i podatki". Do wniosku dołączono faktury: za gaz na kwotę 1.569,92 zł płatną do 15.02.2013 r. i na kwotę 827,49 zł płatną do 14.03.2013 r., za usługi telekomunikacyjne na kwotę 145,24 zł płatną do 22.02.2013 r. i na kwotę 139,02 zł płatną do 23.01.2013 r., za energię elektryczną na kwotę 203,95 zł płatną do 14.03.2013 r., za usługi telekomunikacyjne na kwotę 316,50 zł płatną to 20.02.2013 r. i na kwotę 201,78 zł płatną do 21.01.2013 r., za wywóz nieczystości na kwotę 40,50 zł płatną do 07.03.2012 r. i na kwotę 40,50 zł płatną do 10.02.2013 r., za wodę i ścieki na kwotę 238,38 zł płatną do 24.01.2013 r. i na kwotę 264,82 zł płatną do 12.11.2012 r., za usługę leasingu samochodu na kwotę 778,34 zł płatną do 28.02.2013 r. i na kwotę 765,40 zł płatną do 28.01.2013 r. Z dołączonych zeznań podatkowych wynika, że dochód małżonki skarżącego w roku 2012 wynosił 26.071,52 zł, a przychód skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w roku 2011 wynosił 343.625,34 zł, zaś dochód 35.373,83 zł (zeznania za 2012 rok jeszcze nie złożono). Postanowieniem z dnia 12 marca 2013 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Orzeczenie to doręczono skarżącemu w dniu 25 marca 2013 r., a w dniu 2 kwietnia 2013 r. (pierwszy dzień roboczy po dniu ustawowo wolnym od pracy, w którym upływał siódmy dzień od doręczenia postanowienia) skarżący wniósł sprzeciw wobec tego postanowienia, na skutek czego utraciło ono moc. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.) W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. A na mocy art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zdaniem sądu w niniejszej sprawie wnioskodawca nie wykazał w sposób przekonujący, że konieczność poniesienia przez niego wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł mogłaby spowodować uszczerbek dla koniecznego utrzymania jego lub jego rodziny. Dokonana przez sąd ocena stanu majątkowego rodziny wnioskodawcy prowadzi do wniosku, że deklarowany miesięczny dochód brutto w wysokości 4.200 zł i 1.600 zł jest wiarygodny w porównaniu z dochodami wynikającymi z przedstawionych zeznań podatkowych. Wobec tego należy przyjąć, że dwuosobowa rodzina wnioskodawcy dysponuje miesięcznie kwotą ok. 5.800 zł brutto, co daje kwotę około 4.500 zł netto. Natomiast oceniając koszty utrzymania domu deklarowane we wniosku na kwotę 1.650 zł w kontekście kopii faktur dołączonych do wniosku należy najpierw powiedzieć, że co najmniej dwa wydatki udokumentowane tymi fakturami dotyczą "Zakładu Budowlanego R. T." i z dużą pewnością zostaną ujęte przez przedsiębiorcę jako koszty uzyskania przychodu. Mowa tu o wydatku na usługi telekomunikacyjne, tj. faktura na kwotę 316,50 zł płatna to 20.02.2013 r. i na kwotę 201,78 zł płatna do 21.01.2013 r. oraz o wydatkach na za usługę leasingu samochodu na kwotę 778,34 zł płatną do 28.02.2013 r. i na kwotę 765,40 zł płatną do 28.01.2013 r. Następnie trzeba powiedzieć, że skarżący we wniosku, ani w dołączonych dokumentach nie sprecyzował, co składa się na kwotę 2.000 zł na utrzymanie samochodu i nie podał szczegółów dotyczących kredytu firmowego, którego rata ma wynosić 1.800 zł. W kontekście powyższego trzeba jednak powiedzieć, że z doświadczenia życiowego wynika, iż wydatki tego typu kwalifikowane są przez przedsiębiorców jako koszty uzyskania przychodu, a zatem nie zmniejszają dochodu netto. Gdyby jednak nawet przyjąć, że istotnie wydatki tego typu zmniejszają dochód netto rodziny wnioskodawcy, to oznaczałoby, iż po zapłaceniu w sumie kwoty 5.450 zł (czyli 1.800 zł, 1.650 zł i 2.000 zł) rodzina skarżącego w każdym miesiącu generowałaby około 1.000 zł straty. Okoliczności tej jednak skarżący nie podnosił, a zresztą wydaje się ona mało prawdopodobna. W tym stanie rzeczy należało odmówić zaliczenia wskazanych kwot w poczet wydatków niezbędnych do utrzymania rodziny wnioskodawcy. Jeżeli natomiast chodzi o wynikające z faktur średnie miesięczne koszty utrzymania rodziny wnioskodawcy to wynoszą one około 830 zł za gaz, 140 zł za telefon, 200 zł za prąd, 40 zł za wywóz nieczystości i 125 zł za wodę i ścieki – a zatem łącznie jest to kwota około 1.335 zł. Sąd kwoty te ustalił dzieląc sumy widniejące na fakturach przez okresy rozliczeniowe, na które je wystawiono, tak by uzyskać szacunkowy koszt w skali miesiąca. Do wskazanej kwoty należałoby dodać wydatki niezbędne do zakupu żywności, artykułów higienicznych czy odzieży, na które to koszty wnioskodawca jednak się nie powołał. Niezależnie od tego, zdaniem sądu koszty konieczne dla utrzymania osoby fizycznej i jej rodziny, o których mowa w art. 246 p.p.s.a., należy odnosić do kosztów minimalnych w skali kraju, a nie kosztów, jakie ponosi dana rodzina (por. postanowienie NSA z 28 grudnia 2004 r., FZ 507/04, postanowienie WSA w Warszawie z 6 marca 2008 r., III SA/Wa 309/08, opubl.: CBOSA). Jeżeli tak, to należało przyjąć, że kosztami koniecznymi do utrzymania rodziny skarżącego są środki pieniężne potrzebne do zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencjalnych (żywność, leki, odzież, higiena osobista itp.). Tak rozumiane minimum socjalne (wskaźnik mierzący koszty utrzymania niezamożnych gospodarstw, opracowany przy wykorzystaniu metody potrzeb podstawowych) obliczane jest przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, którego zadaniem jest prowadzenie działalności naukowej dotyczącej pracy, płacy i warunków bytowo-socjalnych ludności oraz zabezpieczenia społecznego dla potrzeb wytyczania oraz realizacji polityki społeczno-ekonomicznej państwa. Jak wynika z najnowszych danych obrazujących poziom minimum socjalnego w roku 2012 dla gospodarstw domowych składających się z dwóch osób pobierających emerytury minimum to wynosiło 1.720,37 zł miesięcznie, a dla gospodarstw domowych prowadzonych przez osoby pracujące była to kwota 1.698,42 zł (źródło: https://www.ipiss.com.pl/?zaklady=minimum-socjalne). Z danych IPSS wynika, że w tego typu gospodarstwach domowych miesięczne wydatki na żywność wynoszą około 500 zł, na kulturę ok. 130 zł, na odzież ok. 80 zł, na ochronę zdrowia ok. 120 zł, na higienę osobistą ok. 50 zł, a pozostałe wydatki to ok. 100 zł – to razem daje ok. 1.000 zł. Wobec niewskazania wydatków tego rodzaju we wniosku złożonym przez skarżącego, należało do rozważań przyjąć, iż rodzina skarżącego poza wskazanymi wydatkami na poziomie ok. 1.335 zł ponosi miesięcznie jeszcze wydatki w kwocie właśnie ok. 1.000 zł na bieżące utrzymanie. W konsekwencji sąd przyjął, że rodzina skarżącego na miesięczne utrzymanie gospodarstwa domowego wydaje około 2.335 zł. Uwzględniając zatem całokształt okoliczności faktycznych niniejszej sprawy, sąd doszedł do przekonania, że rodzina wnioskodawcy uzyskując dochód na poziomie ok. 5.800 zł brutto miesięcznie i ponosząc koszty utrzymania w kwocie około 2.335 zł jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowego w niniejszej sprawie. W przekonaniu sądu kwota 500 zł wpisu sądowego od skargi (jedyny jak na razie koszt postępowania) nie stanowi dla strony wydatku będącego uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego dla gospodarstwa domowego. Nieuzasadnione okolicznościami sprawy było również oświadczenie skarżącego, że jest w stanie ponieść jedynie wydatek w wysokości 100 zł na opłacenie wpisu od skargi. Zgodzić się należy z poglądem, że to od podmiotu inicjującego postępowanie przed sądem jest wymagana racjonalność zachowania, rozumiana jako świadomość podejmowanych czynności oraz możliwość przewidzenia ich skutków. Wobec tego podmiot ten winien mieć na uwadze konieczność poniesienia określonych kosztów związanych z tym postępowaniem i odpowiednio wcześnie podjąć starania w celu zgromadzenia niezbędnych na ten cel środków pieniężnych (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 1987 r., I CZ 26/87, OSNC 1988/7-8/103). W tym stanie rzeczy należało odmówić wnioskodawcy przyznania pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie wskazanych przepisów oraz stosownie do art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.