II SA/Wr 72/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Moskała (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk Protokolant: Krzysztof Caliński po rozpoznaniu w dniu 14 września 2004 r. przy udziale sprawy ze skargi W. P. na decyzję Wojewody D. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania A. S.-W. 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z dnia [...]r. nr [...]; 2. zasądza od Wojewody D. na rzecz skarżącej kwotę 10 zł (dziesięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. 4. 2 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...]r. Wojewoda D. uchylił decyzję Prezydenta Miasta W. i odmówił wymeldowania A. S.-W. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. G. [...]we W.. W uzasadnieniu podniósł, że materialno-prawną podstawą rozstrzygnięcia stanowi przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, stosownie do którego organ właściwy w sprawach ewidencji ludności zobowiązany jest do podjęcia na wniosek strony lub z urzędu decyzji w sprawie wymeldowania w dwojakiego rodzaju sytuacjach. Skutek taki powinien nastąpić, gdy osoba, której wymeldowanie dotyczy: utraciła uprawnienie do przebywania w lokalu, bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu. Decyzję o wymeldowaniu należy podjąć także względem osoby, która bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, nie przebywa w nim co najmniej przez 6 miesięcy a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Przesłanki opisane w obu stanach faktycznych muszą wystąpić łącznie. Postępowanie w sprawie wymeldowania A. S.-W. wszczęte zostało z wniosku W. P., najemczyni przedmiotowego lokalu. W uzasadnieniu żądania W. P. podniosła, że jej córka - A. S.-W., nie zamieszkuje od ponad [...] lat i od tego czasu przebywa w K.. Do protokołu przesłuchania strony podała, że A. S.-W. zamieszkuje w K. u swojego syna, a ją tylko czasami odwiedza. Załączyła również oświadczenia osób zamieszkujących przy ul. G. [...] na okoliczność, iż A. S.-W. od ponad [...] lat nie mieszka w lokalu zameldowania. A.S.-W. wyjaśniła do protokołu, że cały czas zamieszkuje w spornym lokalu, ma do niego klucze, ma tam swój pokój, który zajmuje wraz z córką ma tam również swoje rzeczy, do K. zaś wyjeżdża tylko czasami, w odwiedziny do syna. Oświadczenie to w całości potwierdziła B. S., córka A. S.-W. i mieszkanka przedmiotowego lokalu. Przesłuchany w charakterze świadka mieszkaniec lokalu nr [...], mieszczącego się w tym budynku, oświadczył, że nie bywa w mieszkaniu W. P., ale też nigdy nie widział na klatce schodowej A. S.-W. . Lokatorka z mieszkania nr [...]wyjaśniła z kolei, że A. S.-W. od wielu lat jedynie odwiedzała matkę, ale kilka dni przed datą przesłuchania zamieszkała w spornym lokalu ponownie. Do akt sprawy załączono również notatkę z wizji mieszkaniowej, sporządzoną przez administratora budynku, z której treści wynika, że A. S.-W., wg informacji uzyskanych od lokatorów, nie mieszka w przedmiotowym lokalu od ok. [...]lat. Przed wydaniem decyzji w sprawie W. P. przyznała, że córka ponownie zamieszkała w lokalu sygn. akt 3 II SA/Wr 72/02 3 przy ul. G. [...], ale jej zdaniem uczyniła to dla pozoru, aby uniknąć wymeldowania. Z kolei A. S.-W. zakwestionowała niekorzystne dla niej dowody z przesłuchania świadków oraz dowód z wywiadu w postaci rozpytania. Rozpatrując odwołanie od decyzji organu I instancji, którą orzeczono o wymeldowaniu A. S.-W. organ odwoławczy uznał, że zasługuje ono na uwzględnienie. Wskazał, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego a w szczególności z wyjaśnień złożonych przez A. S.-W., B.S., A. P. i samą wnioskodawczynię wynika, że A. S.-W. faktycznie zamieszkuje w lokalu zameldowania. To zaś oznacza, że nie nastąpiło po jej stronie opuszczenie miejsca pobytu stałego i w chwili orzekania przez organ I instancji, jak i w chwili orzekania przez organ odwoławczy brak jest podstaw do jej wymeldowania na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, co musiało skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji i orzeczeniem na podstawie art. 138 §1 pkt 2 k.p.a. W skardze na tę decyzję W. P. domagała się jej uchylenia. Podniosła, że A. S.-W. od [...] lat zamieszkuje faktycznie w K. przy ul. L.W. [...] w trzypokojowym mieszkaniu wraz ze swoim synem. Przyznała, że w chwili obecnej A. S.-W. zamieszkuje w lokalu przy ul. G., do którego wprowadziła się po [...] latach, gdy powzięła od organów wiadomość o postępowaniu w przedmiocie wymeldowania. Tę okoliczność może, zdaniem skarżącej, potwierdzić każdy z sąsiadów. Podniosła nadto, że bazując na tym, iż jest osobą w podeszłym wieku, córka i wnuczka usiłują wyrobić jej opinię osoby niepełnosprawnej i nieodpowiedzialnej, co znalazło nawet wyraz w odwołaniu A. S.-W., która podniosła że "moja matka ma [...] lat i ma zaburzenia świadomości otaczającego ją świata". Córka i wnuczka, stosując wszelkie sposoby, chcą ją usunąć z mieszkania. Zgłosiły nawet wniosek o zabranie skarżącej do domu opieki. W czasie rozmowy z kierownikiem tego domu, A.M. usłyszała, że jest osobą całkowicie zdrową psychicznie i nie potrzebuje opieki. Podała też, że powiadomiła prokuratura o fizycznym i psychicznym gnębieniu jej przez córkę. W odpowiedzi na skargę Wojewoda D. wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Według art. 1 § 2 powołanej wyżej ustawy kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Określone w sygn. akt 3 II SA/Wr 72/02 4 art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) podstawy prawne uwzględnienia skargi ograniczone zostały do naruszenia prawa, a zatem badając decyzję administracyjną sąd bada zgodność z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. W ocenie Sądu wniesiona skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem norm postępowania w stopniu, który mógł mieć wpływ na podjęte rozstrzygnięcie. Podstawą materialnoprawną rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji administracyjnej jest art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz.U. z 2001r. Nr 87, poz. 960 ze zm.), który stanowi "organ gminy wydając na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienie wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, albo osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić". Podstawą rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy była pierwsza norma prawna zawarta w art. 15 ust. 2 powołanej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wymeldowanie na tej podstawie jest uzależnione od łącznego spełnienia dwóch przesłanek: - po pierwsze, przesłanki utraty uprawnienia do przebywania w lokalu, przy czym w aktualnie obowiązującym stanie prawnym należy uwzględnić wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 27 maja 2002r. sygn. K 20/01, w którym orzeczono, że "art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. 2001 Nr 87, poz. 960 i Nr 110, poz. 1189) jest niezgodny z art. 52 ust. 1, art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej", - po drugie, przesłanki bez wymeldowania się opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Przy ustalaniu wystąpienia tej przesłanki organ związany jest przepisami prawa procesowego, a zwłaszcza zasadą ogólną prawdy obiektywnej, ustanowioną w art. 7 K.p.a. Przepis ten nakłada na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W tym celu organ obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.). W świetle art. 10 § 1 Kpa organy administracji publicznej są obowiązane zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania. Odstępstwo od tej zasady przewidziane jest wyłącznie w wyjątkowych przypadkach - gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (§ 2 art. 10). Zgodnie z § 3 cytowanego przepisu organ obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od tej zasady. Czynny udział w każdym stadium postępowania, jak wynika z sygn. akt 3 II SA/Wr 72/02 5 literalnego brzmienia, odnosi się zatem również do tej jego fazy, którą określa się mianem postępowania wyjaśniającego, tzn. do czynności procesowych mających na celu ustalenie stanu faktycznego oraz dokonania jego oceny prawnej. Omawiana zasada przejawia się m.in. w treści art. 79 Kpa. Zgodnie z § 1 tego artykułu strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków przynajmniej na siedem dni przed terminem. Bezsprzecznie wskazana norma prawna nakłada na organ obowiązek powiadomienia strony o mającym się odbyć przesłuchaniu celem obrony jej interesów w toczącym się postępowaniu. Strona ma bowiem prawo brania udziału w przeprowadzaniu tego dowodu, może zadawać pytania świadkom i pozostałym stronom oraz składać wyjaśnienia, jak stanowi art. 79§§ 2 Kpa. Realizacja przytoczonego przepisu ma służyć gwarancji dokładnego ustalenia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 Kpa. W niniejszej sprawie strony postępowania nie zostały powiadomione przez organ prowadzący postępowanie o mających się odbyć przesłuchaniach świadków, co ewidentnie wynika z akt sprawy. W toku przeprowadzenia tychże czynności procesowych organ zatem działał z jawnym naruszeniem przywołanego przepisu, pozbawiając bezprawnie strony możliwości wzięcia w nim czynnego udziału, gdy o rezygnacji z tego prawa może decydować wyłącznie strona, ponieważ to ona nim rozporządza. Uchybienie to ma szczególną wagę w przedmiotowej sprawie zważywszy, że decyzje organów obu instancji zostały wydane na ustaleniach stanu faktycznego w zasadniczej mierze dokonanych właśnie w oparciu o złożone przez świadków i strony zeznania. W literaturze i doktrynie podkreśla się, że uchybienie treści art. 79 Kpa stanowi niewątpliwie kwalifikowane naruszenie norm prawa procesowego, występujące jako jedna z podstaw do wznowienia postępowania, o czym mowa wart. 145 § lpkt4Kpa. Nie jest to jednak jedyne uchybienie procesowe jakie organy popełniły w sprawie. Organy obu instancji pominęły zupełnie podnoszoną przez skarżącą okoliczność, że A. S.-W. przez ostatnie prawie [...] lat zamieszkiwała w K., gdzie pracowała a następnie pobierała emeryturę. Twierdzeń tych organy w ogóle nie zweryfikowały, choćby poprzez przeprowadzenie wywiadów w ZUS, policji czy poczcie w miejscu wskazywanym przez skarżącą. Za podjęte z naruszeniem art. 80 Kpa należy w szczególności uznać rozstrzygnięcie organu odwoławczego. Organ ten uchylając decyzję organu I instancji i odmawiając wymeldowania A. S.-W. przyjął, że skoro nie jest sporne, iż w chwili orzekania osoba ta zamieszkuje w przedmiotowym lokalu, to nie są spełnione przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Uwadze organu uszła jednak okoliczność, że według twierdzeń skarżącej, do tego zamieszkania doszło już po wszczęciu postępowania w sprawie wymeldowania i po zawiadomieniu o tym sygn. akt 3 II SA/Wr 72/02 6 postępowaniu zainteresowanej. Przywołanie na tę okoliczność twierdzeń skarżącej i A. P., w świetle całości zebranego w sprawie materiału dowodowego powoduje, że dokonana ocena jest oceną dowolną a nie swobodną. Jest oczywistym, że interesy skarżącej i interesy A. S.- W. jak i B. S. były sprzeczne. Rzeczą organów było więc wszechstronne wykazanie jakim dowodom i dlaczego dał wiarę, a którym tej wiary odmówił. Tego wymogu zaś zaskarżona decyzja nie spełnia, czym dodatkowo narusza art. 107§ 3 Kpa. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) oraz art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach postępowania wydano w oparciu o przepis art. 200 ww. ustawy.