II SA/Wr 730/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mieczysław Górkiewicz po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G. F. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 15 lutego 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi G. F. na decyzję D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. z dnia [...] sierpnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie legalności wykonania robót budowlanych postanawia: zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy. W dniu [...] grudnia 2017 r. wpłynął do Sądu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu tego żądania wskazał, że aktualnie nie dysponuje kwotą umożliwiającą ponoszenie wydatków na uiszczenie wpisu od skargi bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny i nie ma perspektyw na zaoszczędzenie takiej kwoty. Otrzymywane świadczenie emerytalne w kwocie [...] EURO przeznacza na konieczne utrzymanie oraz leczenie. Podał, że jest właścicielem gruntów rolnych o powierzchni ewidencyjnej około [...] ha, obciążonych hipoteką na kwotę [...] DM nieużytków i drogi oraz nieruchomości zabudowanej (ruiny pałacu z zabudowaniami folwarcznymi) oddanej w nieodpłatne użytkowania stowarzyszeniu. Pismem z dnia [...] stycznia 2018 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedłożenia do akt sprawy w terminie czternastu dni od dnia doręczenia wezwania: kserokopii zeznania podatkowego dotyczącego podatku dochodowego od osób fizycznych wraz z załącznikami, ewentualnie rocznego obliczenia podatku albo informacji o dochodach uzyskanych za rok 2016; wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za październik, listopad i grudzień 2017 r. oraz informacji o posiadanych lokatach oszczędnościowych i innych formach gromadzenia środków pieniężnych; szczegółowego - określonego kwotowo - zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków gospodarstwa domowego (opłaty: czynsz, media, żywność, środki higieny, ubrania, lekarstwa, spłata kredytów i pożyczek - bankowych i prywatnych, podatki, alimenty, zajęcia komornicze, inne), ze wskazaniem źródeł ich finansowania (załączyć dowody opłat); odcinka emerytury za grudzień 2017 r.; informacji o korzystaniu z Pomocy Społecznej lub innych form wsparcia ze strony państwa; innych dokumentów i informacji, których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosku. W odpowiedzi na powyższe wezwanie w piśmie z dnia [...] lutego 2018 r. skarżący wskazał, że ma 70 lat i jako emeryt nie składa zeznania podatkowego; nie posiada lokat oszczędnościowych i nie gromadzi środków pieniężnych w innych formach; nieruchomość rolna w B. stanowi nieużytki oraz użytki rolne do których należy zaklasyfikować grunty orne, trwałe użytki zielone (pastwiska i łąki), grunty rolne zabudowane oraz grunty zadrzewione i zakrzewione. Z uwagi na położenie działek w bliskim sąsiedztwie cieków wodnych (rzeka B., potok K.) obszar ten stanowi w części również teren zalewowy; miesięczne świadczenie emerytalne jest w całości przeznaczane na czynsz i żywność oraz niezbędne środki codziennego użytku; nie otrzymuje żadnych form wsparcia ze strony państwa; znajduje się w trakcie leczenia. Skarżący wskazał ponadto, że ewentualnie uzyskiwane wsparcie bezpośrednie dla rolników (posiadaczy, użytkowników) gruntów rolnych jest przeznaczane w całości na konieczność wykonywania przez nich odpowiednich zabiegów rekultywacyjnych i melioracyjnych w celu przywracania tym gruntom wartości użytkowej oraz zapewnienia ochrony czynnej, rosnącej na nich zwartej roślinności zielnej, co wyklucza swobodne dysponowanie uzyskanymi w ten sposób środkami pieniężnymi na cele niezwiązane z rolnictwem, ochroną środowiska i ekologią. Z tytułu użyczenia nieruchomości stowarzyszeniu prowadzącemu działalność, w szczególności w zakresie kultury oraz ochrony dóbr kultury i dziedzictwa narodowego, skarżący nie uzyskuje żadnych dochodów. Postanowieniem z dnia 15 lutego 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazując, iż strona skarżąca w sposób lakoniczny umotywowała swoje żądanie, a nadto nie dostarczyła - mimo wezwania - dokumentów wskazanych przez referendarza. Jednocześnie nie przedstawiła innych dokumentów, których treść świadczyłaby o wykazaniu, iż jej aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. Przedmiotem oceny wniosku jest stan faktyczny wynikający ze złożonych przez skarżącego oświadczeń. Oceniając zaś zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz doszedł do przekonania, iż skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Złożone przez stronę skarżącą oświadczenie nie zawiera danych koniecznych do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku skarżący ograniczył się jedynie do oświadczenia o swoim statusie emeryta, leczeniu i o kwotach uzyskiwanego świadczenia. Uchylił się natomiast od wykazania tych danych w jakikolwiek sposób, w tym w sposób określony w doręczonym wezwaniu. Wykazanie to i uzupełnienie informacji miało dać podstawy do oceny wykazania w zakresie dochodów i wydatków gospodarstwa domowego skarżącego, jego statusu majątkowego i sytuacji życiowej. Nadto referendarz wskazał, że oświadczenie wnioskodawcy w zakresie nieskładania zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych oraz informacji albo obliczenia tego podatku nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy oraz w prawie obowiązującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z kolei oświadczenie o oddaniu nieruchomości zabudowanej (ruiny pałacu z zabudowaniami folwarcznymi) w nieodpłatne użytkowania stowarzyszeniu świadczy o wyzbyciu się przez skarżącego możliwości czerpania środków pieniężnych ze składnika jego majątku, które jako konsekwencja jego autonomicznej decyzji, podjętej mimo potrzeb związanych z leczeniem, nie może obciążać swoimi skutkami, tj. brakiem środków na ponoszenie kosztów postępowania sprawie, budżetu państwa i innych podatników. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie - zdaniem referendarza - że na obecnym etapie postępowania w sprawie strona skarżąca nie wykazała podstaw do przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] marca 2018 r. skarżący wniósł od powyższego postanowienia sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Podstawą podjęcia zakwestionowanego przez skarżącego postanowienia referendarza sądowego są przepisy art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przepisy art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowią zaś, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Według Sądu wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" (art. 246 p.p.s.a.) prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Tymczasem - w ocenie Sądu - dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie są na tyle ogólnikowe i niepełne, że wymagane było wezwanie do dodatkowych wyjaśnień. Pismo referendarza sądowego z dnia 4 stycznia 2018 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. W rozpoznawanej sprawie skarżący zignorował wezwanie referendarza i nie przedstawił żadnych dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową. Brak współpracy z sądem w celu zbadania sytuacji majątkowej skarżącego nie można tłumaczyć przy tym faktem, że skarżący ma 70 lat, czy też złym stanem zdrowia. Z tych względów należało przyjąć, że dochód wnioskodawcy na poziomie [...] zł przy braku wykazania jakichkolwiek kosztów utrzymania jest wystarczający na pokrycie kosztów niniejszego postępowania. Zarzuty podniesione w sprzeciwie pod adresem zakwestionowanego postanowienia są całkowicie nieuzasadnione. Podstawą odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy jest brak współpracy z sądem. Nieprzedłożenie dokumentów, o które był wezwany skarżący, w istocie pozbawiło referendarza możliwości oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Stąd koniecznym stała się jej ocena jedynie na podstawie złożonego formularza i zawartych w nim oświadczeń. W ocenie Sądu słusznym jest zatem stwierdzenie referendarza, że na obecnym etapie postępowania w sprawie strona skarżąca nie wykazała podstaw do przyznania prawa pomocy. To na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, poprzez nadesłanie żądanych dokumentów i wyjaśnień, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. To strona skarżąca winna wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym nie jest tak, że wszelkie wątpliwości winny być tłumaczone na korzyść strony, tylko wszystko, co wątpliwe strona skarżąca winna wyjaśnić, bo to po jej stronie istnieje powinność dowiedzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. To do strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach o prawie pomocy. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów postępowania sądowego – jak słusznie wskazał referendarz – można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów postępowania sądowego jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Co wymaga tutaj podkreślenia, wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie zabrakło. W tej sytuacji, ponieważ skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania , bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, zgodnie z przepisem art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zakwestionowane przez skarżącego postanowienie referendarza należało uznać za prawidłowe. Z tych też przyczyn na podstawie art. 260 w związku z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.