II SA/Wr 746/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mieczysław Górkiewicz po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z.R. i P.R. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 25 kwietnia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Z.R., P.R. i P.R. na decyzję D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego we W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie uregulowania zapisów w bazie danych ewidencji gruntów i budynków postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 25 kwietnia 2016r. W dniu 21 marca 2015 r. wpłynął do Sądu formularz Z.R. i P.R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w którym skarżący podnieśli, że mimo posiadania majątku trwałego nie posiadają żadnych środków własnych. Od dwóch lat pozostają bez dochodu, a obecnie bez oszczędności. Mieszkanie skarżących od dłuższego czasu jest wystawione na sprzedaż albo wynajem - bez rezultatu. Dom (udział ½) nie może zostać sprzedany ani wynajęty z uwagi na brak zgody drugiego właściciela do czasu zakończenia trwającego 18 lat sporu. Z wniosku wynika, że oprócz skarżących we wspólnym gospodarstwie domowym nie ma innych osób. Są właścicielami domu o powierzchni 126,78 m² położonego na działce o powierzchni 372 m² w ½ części oraz mieszkania o powierzchni 41,35 m². Stan konta 6,40 zł. Brak przedmiotów wartościowych powyżej 3000 Euro. Prowadzą działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej, która przynosi miesięcznie stratę 201,15 zł, w 2014 r. – 4158,65 zł, w 2013 r. – 4208,73 zł. Stałe wydatki związane z domem ponosi współwłaściciel – P.R., zaś wydatki związane z mieszkaniem – wnioskodawcy (148,86 zł), ale od kiedy skończyły się oszczędności sami pozostają na utrzymaniu dzieci oraz 88-letniej matki wnioskodawcy. Do formularza skarżący dołączyli PIT-36 za 2013 r. i 2014 r., z których wynika, że w roku 2013 działalność gospodarcza przyniosła stratę w wysokości 50504,78 zł, zaś w 2014 r. – 49903,74 zł przy przychodach w kwocie odpowiednio 753018,24 zł i 643727,40 zł. Z dołączonego bilansu za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2015 r. wynika natomiast, że firma przyniosła stratę w wysokości 2413,74 zł przy przychodzie 665453,50 zł. Dodatkowo w roku 2014 uzyskali z innych źródeł dochód w łącznej kwocie 3764,55 zł. Pismem z dnia 31 marca 2016 r. referendarz sądowy wezwał skarżących do uzupełnienia braku formalnego powyższego wniosku przez złożenie go na urzędowym formularzu, przesyłając stosowny formularz w celu jego czytelnego wypełnienia i podpisania osobiście przez skarżącego. Ponadto wezwał do przedłożenia: oświadczenia o wszystkich osobach mieszkających wspólnie ze stroną skarżącą oraz o źródłach i wysokości ich dochodów (dochody należy w miarę możliwości udokumentować); szczegółowego - określonego kwotowo - zestawienia ponoszonych miesięcznych wydatków przez małżonków (opłaty związane z mieszkaniem, żywność, środki higieny, ubrania, lekarstwa, spłata kredytów, inne), ze wskazaniem źródeł ich finansowania; wydruków z księgi podatkowej z wykazanym przychodem i dochodem/stratą z prowadzonej działalności gospodarczej za styczeń, luty i marzec 2016 r.; deklaracji VAT-7 za styczeń i luty 2016 r.; kopii historii rachunków bankowych, lokat oraz kart kredytowych posiadanych przez małżonków, w tym związanych z działalnością gospodarczą, za styczeń, luty i marzec 2016 r.; oświadczenia o posiadanych środkach transportu (podać markę, roczniki i wartość); oświadczenia o sposobie wykorzystania posiadanego domu, kosztach jego utrzymania i dochodach, jeżeli są z niego pozyskiwane; innych oświadczeń i dokumentów, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłali w dniu 14 kwietnia 2016 r. ponownie wypełniony formularz, w którym wskazali ponadto to co w poprzednio nadesłanym, że dom, którego są właścicielami, ma wartość około 600.000 zł, zaś mieszkanie - około 300.000 zł. Skarżący posiadają współudział (164/5043) w ul. [...] na zasadzie współwłasności małżeńskiej – okupowany przez dewelopera o wartości 16045,53 zł, dwa samochody osobowe będące środkiem trwałym w spółce marki Skoda Octavia z 2003 r. o wartości 8.050 zł i Opel Vectra z 2004 r. o wartości 8.960 zł. W 2015 r. prowadzona przez nich działalność gospodarcza przyniosła stratę w wysokości 201,15 zł, zaś w pierwszym kwartale roku 2016 - w wysokości 87,38 zł. Skarżący nie mają żadnych pożyczek, kredytów ani rat leasingowych na rachunkach czy kartach. Nie mają żadnych prywatnych długów. Nie ponoszą żadnych kosztów za mieszkanie, media, leczenie – te koszty są im fundowane w naturze przez rodzinę. W styczniu, lutym i marcu 2016 r. skarżący dostarczyli towary i świadczyli usługi o wartości odpowiednio 40218 zł, 67549 zł i 68178 zł oraz nabyli towary i usługi o wartości odpowiednio 40329 zł, 61729 zł i 66045 zł. W dołączonym piśmie z dnia 12 kwietnia 2016 r. skarżący wskazali natomiast, że nie potrafią przedstawić szczegółowego, określonego kwotowo zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków. Z braku środków w ogóle nie ponoszą żadnych wydatków, a będąc przejściowo na zupełnym utrzymaniu rodziny (dzieci wnioskodawców i matka P.R., a w razie potrzeby też rodzeństwo) nie posługują się pieniędzmi, a otrzymują w naturze to co jest nam do życia niezbędne (jedzenie, lekarstwa, środki czystości i wszystko to, co zwykły człowiek potrzebuje jako niezbędne do życia). W pracy syn wnioskodawców dostarcza pełne wyżywienie. Opłaty związane z domem, w którym nocują wnioskodawcy, też ponosi syn, który jest jego właścicielem w ½. Córka wnioskodawców zabezpiecza inne potrzebne rzeczy oprócz żywności, a 88-letnia matka wnioskodawcy ze swojej emerytury coś wnioskodawcom kupi. Prowadzona działalność gospodarcza finansowana jest przez stałe udzielanie kredytów kupieckich przez kontrahentów które obecnie wynoszą 49203,62 zł, a patron "W. S.A." oczekuje od firmy 36777,62 zł. Do pisma dołączono szczegółowe wydruki podatkowej księgi przychodów i rozchodów za poszczególne miesiące pierwszego kwartału 2016 r., zestawienie zbiorcze zapisów księgowych, ustalenie dochodu/straty w okresie sprawozdawczym oraz kwartalne deklaracje PIT za miesiące 01-03/2016, deklaracje VAT-7 za miesiące 01/2016 i 02/02016 oraz wydruk roboczy przygotowanej, ale jeszcze nie wysłanej deklaracji VAT-7 za 03/2016, wydruk historii rachunku bankowego za okres od 1 stycznia do 11 kwietnia 2016 r. (trzy strony z 66). Posiadany przez skarżących udział w domu nie przynosi żadnych dochodów, nie jest wynajmowany i służy wnioskodawcom do mieszkania. Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił przyznania skarżącym prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bowiem doszedł do przekonania, że wnioskujący skarżący nie wykazali, że ich sytuacja materialna, życiowa i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Po pierwsze, skarżący obracają w ramach prowadzonej działalności gospodarczej kwotami wynikającymi z wielkości przychodów z tego źródła i kosztów ich uzyskania oraz z przedłożonych deklaracji VAT, których posiadanie - zdaniem referendarza sądowego - pozwala na przyznanie prawa pomocy jedynie w sytuacji, gdy wnioskodawca przedstawi istotne, obiektywne i wyjątkowe powody przeznaczenia posiadanych środków pieniężnych na inne cele niż opłacenie kosztów postępowania sądowego. Tymczasem w sprawie skarżący takich okoliczności nie przedstawili. Nie zalicza się do tych okoliczności dobrowolnego lub przymusowego wykonywania zobowiązań cywilnoprawnych i publicznoprawnych strony, które zakwalifikować trzeba do kategorii zwykłych i przewidywalnych elementów prowadzenia działalności gospodarczej, posiadania majątku i prowadzenia gospodarstwa domowego. Po drugie, badając sytuację materialną i rodzinną strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy pod kątem spełnienia przez nią wymogów uwzględnienia jej żądania pod uwagę brana jest nie tylko kwota pieniężna posiadana przez nią, ale również majątek strony, który w drodze wykorzystania lub sprzedaży może być źródłem pozyskiwania kwot pieniężnych koniecznych do ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Skarżący są właścicielami jednocześnie domu i mieszkania, które - ponieważ nie służy do zaspokajania ich potrzeb mieszkaniowych - zaliczyć trzeba do zasobów majątkowych wnioskodawców, których wykorzystanie komercyjne lub sprzedaż stanowić może źródło pochodzenia kwot pieniężnych koniecznych do jednoczesnego ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Rezygnacja przez stronę z komercyjnego wykorzystania tej nieruchomości lub jej sprzedaży po jej rynkowej cenie jest efektem jej autonomicznej decyzji, której skutki – brak środków na opłacenie kosztów postępowania sądowego oraz zachowanie stanu posiadania skarżących – nie mogą stanowić uzasadnienia dla przyznania prawa pomocy przeznaczonego dla osób ubogich. Po trzecie, skarżący wskazali, że korzystają z pomocy materialnej ze strony rodziny, jednak nie podali kwot tej pomocy ani nie podali powodów, dla których pomoc ta nie może obejmować wsparcia w ponoszeniu kosztów postępowania sądowego, którego wynik ma mieć wpływ na stan majątkowy całej rodziny skarżących. Pismem z dnia 26 maja 2016 r. skarżący wnieśli od powyższego postanowienia sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Podstawą podjęcia zakwestionowanego przez skarżących postanowienia referendarza sądowego są przepisy art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a.. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 art. 245 P.p.s.a.). Przepisy art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. stanowią zaś, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. wynika, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia (252 § 1 P.p.s.a.). Jeżeli zaś oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, zgodnie z art. 255 P.p.s.a. strona obowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedostarczenie żądanych danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny lub mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Skarżący nie wykazali bowiem, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przede wszystkim należy zauważyć, że nie wykonali w pełni wezwania referendarza sądowego z dnia 31 marca 2016 r.. Przede wszystkim skarżący nie przedstawili przynajmniej kwotowo zestawienia ponoszonych miesięcznych wydatków przez małżonków. W ocenie Sądu samo wskazanie, że skarżący są utrzymywani przez rodzinę nie jest wystarczające do oceny ich rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. A ponadto nie można stwierdzić, że pomoc finansowa udzielana przez rodzinę powoduje, że skarżący w ogóle nie ponoszą – jak to określili skarżący - żadnych wydatków. Należy tutaj podkreślić, że Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązany jest zbadać nie tylko sytuację majątkową samego wnioskodawcy, ale również osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, bowiem całokształt uzyskiwanych przez wszystkich członków takiego gospodarstwa dochodów, jak również wielkość ponoszonych wydatków, pozwala dopiero ustalić czy wnioskodawca jest w stanie ponieść przynajmniej częściowo ciężar kosztów związanych z prowadzonym postępowaniem sądowym. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 lutego 1996 r. (sygn. akt II URN 56/95, LEX 247754; również NSA w postanowieniu z dnia 10 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 840/11 i z dnia 17 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 160/11) ocena, czy osoba "pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym", zależy od okoliczności konkretnego przypadku. Sam zaś fakt wspólnego zamieszkiwania nie odgrywa najistotniejszej roli. Za uznaniem, że określone osoby pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym może chociażby przemawiać udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu. A tak sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Z oświadczeń skarżących wynika, że w istocie we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają wraz nimi ich dzieci oraz matka skarżącego, a w razie potrzeby również rodzeństwo, którzy mogą partycypować również w kosztach sądowych. Skarżący jednak, jak słusznie to zauważył referendarz, nie podali ani kwot uzyskiwanej pomocy ani nie podali powodów, dla których pomoc ta nie może obejmować wsparcia w ponoszeniu kosztów postępowania sądowego, którego wynik ma mieć wpływ na stan majątkowy całej rodziny. Skarżący nie nadesłali również kopii historii posiadanych przez nich rachunków bankowych, lokat oraz kart kredytowych, przesyłając jedynie wyciąg z konta bankowego związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą. Przy czym wyciąg ten jest niekompletny, bowiem przesłano jedynie 3 z 66 stron (pierwszą i dwie ostatnie strony), co również uniemożliwia ocenę sytuacji finansowej skarżących. Wyciąg z rachunku bankowego ma obrazować sposób wydatkowania środków finansowych, a nie tylko przedstawiać saldo końcowe. Ponadto, ponoszenie straty w ramach prowadzonej działalności gospodarczej nie stanowi podstawy do przyznania skarżącym prawa pomocy, które może nastąpić – jak słusznie stwierdził referendarz - gdy wnioskodawca przedstawi istotne, obiektywne i wyjątkowe powody przeznaczenia posiadanych środków pieniężnych na inne cele niż opłacenie kosztów postępowania sądowego. Z wielkości przychodów i kosztów ich uzyskania oraz z przedłożonych deklaracji VAT takich wyjątkowych powodów nie można się dopatrzeć. Podstawy do przyznania skarżącym prawa pomocy nie może stanowić również brak zgody współwłaściciela domu (syna skarżących) na wynajem bądź sprzedaż domu jak i trudności z wynajęciem czy sprzedażą mieszkania. Słusznie zauważył referendarz sądowy, że rezygnacja przez stronę z komercyjnego wykorzystania mieszkania lub jej sprzedaży po jej rynkowej cenie jest efektem jej autonomicznej decyzji. Również efektem takiej decyzji jest łożenie na utrzymanie rodziców niż wyrażenie zgody na wynajem bądź sprzedaż domu. Trudna sytuacja finansowa wymaga od stron podejmowania trudnych i często niekorzystnych decyzji, które w normalnej sytuacji nie byłyby podjęte. Jednak to od działań skarżących zależy to, czy będą mieli środki na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Niezależnie od powyższego należy również zwrócić uwagę, że we wrześniu 2015 r. mieszkanie przy ul. [...] było wynajęte. Jak wynika z korespondencji z Gumtree (k.87) mieszkanie "nadaje się do zamieszkania, (...), jednak z uwagi na fakt, iż jest obecnie wynajęte, do wydania lokalu może dojść dopiero w 2016 roku, po skutecznym wypowiedzeniu aktualnej umowy najmu, chyba że mieszkanie ma służyć jako inwestycja, to obecny najemca – cudzoziemiec może być tylko wartością dodaną". Jak wskazano wyżej, wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Wszelkie wyjaśnienia powinny być przy tym logiczne i wiarygodne. Te obowiązki wnioskodawcy wynikają z brzmienia art. 252 § 1 i art. 255 P.p.s.a.. Wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przez osobę fizyczną rozpoznawany jest w trzech aspektach – nie tylko finansowym i majątkowym, ale i rodzinnym. Oceniając pod tym względem okoliczności wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy, Sąd doszedł do przekonania, że nie stanowią one podstawy uzasadniającej przyznanie stronie prawa pomocy. Skarżący nie wykazali bowiem, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zgodnie z przepisem art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.. Tym samym należało uznać za prawidłowe postanowienie referendarza sądowego z dnia 25 kwietnia 2016 r. i na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. utrzymać je w mocy. Stąd orzeczono jak w sentencji.