II SA/Wr 751/14

Wiesław Jakubiec – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. M.o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody D. z dnia ... w przedmiocie odmowy wydania dowodu osobistego małoletniej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł, skarżąca złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wskazując w uzasadnieniu, że gospodarstwo domowe prowadzi z małoletnią córką i studiującym synem, utrzymują się z jej wynagrodzenia za pracę w wysokości 8.047 zł netto oraz ze świadczenia alimentacyjnego na córkę w wysokości 1.500 zł, a ich wydatki kształtują się następująco: rata kredytu hipotecznego- ok. 2000 zł; rata kredytu konsumpcyjnego – ok. 1000 zł; odsetki od debetu- ok.70 zł; rata na składkę na ubezpieczenie na życie- 136 zł; opłata za telefony- łącznie 260 zł; za ogrzewanie gazowe (od X do IV)- 900 zł; za energię elektryczną- 180 zł; za wodę (co 2 miesiąc)- 350 zł; za wywóz nieczystości (co 3 miesiąc)- ok. 100 zł; wydatki na syna- 2.500 zł; wydatki na córkę (oprócz alimentów)- 2.500 zł; koszty wyżywienia, lekarstw, napraw domowych i środków higienicznych- 2.000 zł; wydatki na pielęgnację ogrodu lub odśnieżanie- 100 zł; ubezpieczenie domu (rocznie)- ok. 400 zł; podatek od nieruchomości (rocznie)- ok. 300 zł; ubezpieczenie auta (rocznie)- 1.100 zł; przegląd techniczny auta (rocznie)- 1.500 zł; naprawa auta- ok. 1.000 zł; bank komórek macierzystych- ok. 600 zł; leczenie stomatologiczne i okulistyczne- ok. 500 zł. W piśmie z dnia 29 grudnia 2014 r. wnioskodawczyni wyjaśniła, że wydatki przekraczające jej dochód pokrywa środkami z debetu na koncie bankowym (z tego tytułu ma zadłużenie w wysokości 6.165, 31 zł) oraz kredytem na karcie kredytowej (zadłużenie 3.000 zł). Wskazał, że aktualnie ma zajęcie komornicze na wynagrodzeniu i na rachunku bankowym, chociaż jak twierdzi zadłużenie wierzycielowi spłaciła, jednak złożone przez nią powództwo przeciwegzekucyjne nie zostało jeszcze rozpoznane. Poinformowała, że studiujący syn nie jest w stanie uzyskać alimentów od swojego ojca, a z kolei alimenty na córkę płaci matka jej ojca ale w wysokości ustalonej dla potrzeb 10 miesięcznego dziecka (córka ma obecnie 4 lata). Wnioskodawczyni podkreśliła, że jej córka jest chorowitym dzieckiem wymagającym specjalnej diety, konieczność posiadania ubezpieczenia na życie zaś było warunkiem uzyskania kredytu hipotecznego, a z uwagi na nienormowany charakter pracy skarżącej potrzebna jest jej pomoc w pracach przy domu. Prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - zwanej dalej p.p.s.a. (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270). W ocenie Sądu wnioskodawczyni nie dopełniła ww. obowiązku. Skarżąca nie wykazała bowiem, że konieczność poniesienia przez nią wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł (jedynego na tym etapie kosztu sądowego) mogłoby spowodować uszczerbek dla jej koniecznego utrzymania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy i okoliczności te -na żądanie Sądu- winny być należycie udokumentowane (art. 255 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie wnioskodawczyni nie wyjaśniła i nie udokumentowała kilku istotnych okoliczności, które mogą kształtować jej sytuację finansową, np. nie wyjaśniła czy korzysta ze wsparcia finansowego osób trzecich; nie przedłożyła pełnych wyciągów z posiadanych rachunków bankowych; nie udokumentowała wysokości swoich niezbędnych miesięcznych wydatków; nie wskazała, dlaczego jej pełnoletni syn -jeśli znajdują się w trudnej sytuacji materialnej- nie podejmuje starań w celu uzyskania jakiegoś dochodu np. w postaci stypendium naukowego (socjalnego) lub z tytułu prac dorywczych, tylko jeszcze generuje wydatki w znacznej kwocie 2.500 zł; nie wyjaśniła z jakiego tytułu jej były mąż dochodzi od niej w postępowaniu egzekucyjnym środków finansowych. Przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa (czyli jest to dodatkowe obciążenie innych obywateli) i dlatego winno być udzielane wyjątkowo. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. W tej sytuacji niczym nieuprawnione jest przekonanie skarżącej, iż ważniejsze jest dla niej pokrywanie wydatków "rodzinnych" (w tym pokrywanie znacznych wydatków związanych z utrzymaniem samochodu i upiększaniem swojej nieruchomości) niż uiszczenie np. należnego wpisu sądowego od skargi. Obniżenie standardu życia (swojego i swoich dzieci) w danym miesiącu wskutek konieczności poniesienia kosztów sądowych nie można utożsamiać z uszczerbkiem w swoim niezbędnym utrzymaniu. Do oceny możliwości uiszczenia przez skarżącą kosztów sądowych nie jest istotne źródło, z którego czerpie ona środki na koszty swego utrzymania (może to być m.in. wsparcie finansowe najbliższej rodziny czy pożyczka od osób trzecich). Zaznaczyć należy, iż dochody rodziny skarżącej mają charakter stały i są znaczące jak na warunki polskie, a deklarowana wysokość wydatków nie została przez nią udokumentowana. Istotne jest przy tym, że niektórych ze wskazanych przez skarżącą wydatków miesięcznych (a konkretnie- ich wysokości) nie można uznać za niezbędne np. opłata za pielęgnacje ogrodu - 100 zł; opłata za telefon- 260 zł; opłata za wodę -175 zł, itd.. Podkreślić przy tym należy, iż spłata rat kredytu czy pożyczek również nie stanowi wydatku niezbędnego, który mógłby mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Skarżąca wskazała, że obowiązek spłaty kredytu hipotecznego istnieje tylko do końca 2014 roku, z tą chwilą ustała też koniczność posiadania ubezpieczenia na życie, więc aktualnie ww. wydatki nie powinny stanowić obciążenia jej budżetu domowego. Warunkiem przyznania prawa pomocy jest taka sytuacja, w której z przyczyn od strony nienależnych, nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych. Można mieć wątpliwości czy aktualna sytuacja finansowa skarżącej jest tylko następstwem niezawinionych przez nią zdarzeń. Z treści wniosku wynika m.in., że wnioskodawczyni od dłuższego już czasu systematycznie korzysta z instrumentów kredytowych nie zważając na saldo rachunku w tej sytuacji niczym nieuzasadnione jest jej twierdzenie, iż nie posiada źródła, z którego mógłby pokryć koszty sądowe. W orzecznictwie podkreśla się wykluczenie możliwości zwolnienia od kosztów sądowych osoby, która dysponuje jakimkolwiek majątkiem, a szczególnie nieruchomym, który może przynosić pożytki, być zabezpieczeniem pożyczki lub podlegać obrotowi (zwłaszcza, że według twierdzeń wnioskodawczyni wraz z rokiem 2014, w związku z zakończeniem spłaty kredytu hipotecznego, wykreślona powinna być hipoteka na jej nieruchomości). Sąd podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy wnioskodawczyni przysługuje prawo pomocy w żądanym przez nią zakresie. Niekorzystne dla wnioskodawczyni rozstrzygnięcie jest spowodowane brakiem jej należytej inicjatywy przy ustaleniu czy kwalifikuje się ona do grona osób legitymowanych do uzyskania takiej pomocy ze strony Państwa. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.