II SA/Wr 759/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Wiśniewski po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 24 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.K. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia we wznowionym postępowaniu decyzji zatwierdzającej projekt budowlany i udzielającej pozwolenia na budowę stacji paliw postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W reakcji na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł J.K. złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w części przekraczającej 50 zł. We wniosku skarżący podał, że ma 65 lat i pozostaje bez pracy, a utrzymuje się z "bezumownego odszkodowania" w wysokości 700 zł miesięcznie. Wśród posiadanych składników majątkowych skarżący wymienił "nieukończony pawilon handlowo-usługowy" o powierzchni 88,80 m2. Oświadczył, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, ani samochodu. Wskazał, że ma zadłużenie w wysokości 57.300 zł z tytułu budowy ww. pawilonu. Z wniosku wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną J.K., która "posiada majątek osobisty z pierwszego małżeństwa". W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący w piśmie z dnia 24 lutego 2014 r. oświadczył, że jego żona "nie wyraża zgody na podanie dochodów uzyskiwanych ze świadczenia emerytalnego, majątku osobistego i innych danych, gdyż stanowi to jej majątek odrębny z pierwszego małżeństwa". Skarżący dodał, że sam czeka na świadczenie emerytalne. Postanowieniem z dnia 26 lutego 2014 r. referendarz sądowy odmówił J.K. przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł sprzeciw od tego postanowienia, na skutek czego utraciło ono moc. W sprzeciwie podano, że sprawa o sygnaturze akt II SA/Wr 759/13 jest kontynuacją sprawy o sygnaturze akt II SA/Wr 282/10, w której J.K. przyznano prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z opłat w zakresie przekraczającym 50 zł. W wykonaniu zarządzenia sędziego sprawozdawcy wezwano wnioskodawcę do przedłożenia dodatkowych dokumentów takich jak: 1) kopie rocznych zeznań podatkowych na formularzu PIT za rok 2012 lub 2013 złożonych przez skarżącego; 2) kopie dokumentów, z których wynika podstawa i wysokość "bezumownego odszkodowania", które otrzymuje skarżący; 3) kopie dokumentów, z których wynika zadłużenie skarżącego w wysokości 57.300 zł; 4) określenie wysokości i źródeł dochodów małżonki skarżącego; 5) kopie dowodów wpłaty lub oświadczenia, jakie są miesięczne koszty utrzymania skarżącego i jego małżonki (np. wyżywienie, leki, gaz, energia elektryczna, internet, czynsz za mieszkanie itp. za ostatni miesiąc); 6) zaświadczenie z powiatowego urzędu pracy o statusie osoby bezrobotnej i pobieranych zasiłkach; 7) zaświadczenie z gminnego ośrodka pomocy społecznej o wszystkich świadczeniach pomocy społecznej udzielonych skarżącemu od dnia 1 stycznia 2014 r. do dnia wydania zaświadczenia. W odpowiedzi na wezwanie skarżący pismem z dnia 22 kwietnia 2014 r. oświadczył, że "nie ma zgody od byłej żony na podanie danych w zakresie toczącego się postępowania działowego". Skarżący powtórzył, że obecna żona nie wyraża zgody na ujawnienie dochodów. Do pisma dołączono wyciąg z rachunku bankowego z saldem na dzień 28 marca 2014 r. w wysokości 17,06 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" (art. 246 p.p.s.a.) prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. A na mocy art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W ocenie sądu dane zawarte we wniosku J.K. o przyznanie prawa pomocy są na tyle ogólnikowe i niepełne, że nie pozwalają na ocenę sytuacji majątkowej skarżącego, więc nie można stwierdzić, czy sytuacja majątkowa skarżącego uzasadniałaby przyznanie mu prawa pomocy. Skarżący zignorował wezwanie sądu i nie przedstawił danych obrazujących jego roczne dochody, ani dokumentów, z których wynika wynika zadłużenie skarżącego w wysokości 57.300 zł, a w szczególności nie określono, jakie są miesięczne koszty utrzymania skarżącego i jego małżonki (np. wyżywienie, leki, gaz, energia elektryczna, internet, czynsz za mieszkanie). Ocenę możliwości płatniczych skarżącego uniemożliwia również to, że skarżący nie wyjaśnił, czym jest owe 700 zł "bezumownego odszkodowania", z którego się utrzymuje, a zatem kwoty tej sąd nie może uznać za wiarygodne i jedyne źródło utrzymania skarżącego. Wniosek również nie pozwala na określenie wysokości i źródeł dochodów małżonki skarżącego, z którą prowadzi on wspólnie gospodarstwo domowe. Tymczasem w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim, niezależnie od istniejącego między małżonkami ustroju majątkowego, istotny jest także stan majątkowy i możliwości płatnicze małżonka osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Zasłanianie się brakiem zgody małżonki na podanie wysokości dochodów lub twierdzenie, że posiada ona majątek odrębny z pierwszego małżeństwa nie jest okolicznością "usprawiedliwiającą" niepodanie istotnych danych sądowi, ponieważ J.K. i J.K. (jak wynika z wniosku skarżącego) prowadzą gospodarstwo domowe wspólnie. Prowadzenie gospodarstwa domowego z J.K. pozwala przypuszczać, że to żona utrzymuje skarżącego, jednak jakie dochody uzyskuje tego sąd się nie dowiedział, a zatem rozważać tej kwestii nie sposób. Bynajmniej jednak brak powyższych danych nie pozwala uznać, że J.K. nie jest w stanie ponosić kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Nie można też w żaden sposób ocenić, czy istotnie skarżący jest w stanie uiścić wyłącznie kwotę 50 zł z tytułu wpisu sądowego, jak by tego chciał. Rolą sądu jest natomiast ocena sytuacji majątkowej skarżącego i jego rodziny, z którą prowadzi on wspólnie gospodarstwo, aby stwierdzić, czy sytuacja wszystkich osób należących do tego kręgu pozwala skarżącemu na uiszczenie należnych kosztów sądowych. Zdaniem sądu niezłożenie wszystkich wymienionych w art. 255 p.p.s.a. oświadczeń i dokumentów źródłowych, które powinny obrazować sytuację majątkową wnioskodawcy i jego rodziny, należy ocenić jako niewypełnienie ciążącego na wnioskodawcy obowiązku współdziałania z sądem rozpoznającym wniosek o prawo pomocy, co stanowi podstawę do oddalenia wniosku. Zatem w niniejszej sprawie sąd doszedł do przekonania, że skoro na skarżącym spoczywał obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna kwalifikuje go do przyznania prawa pomocy, a skarżący okoliczności tego rodzaju nie wykazał (ani na wezwanie referendarza, ani na wezwanie sądu), to należało odmówić mu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odnosząc się jeszcze do kwestii, że w poprzednio toczącym się postępowaniu pod sygn. akt II SA/Wr 282/10 przyznano skarżącemu prawo pomocy, trzeba zauważyć, że problem ten wyjaśnił już Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 grudnia 2013 r. (sygn. akt II OZ 1151/13, k. 31 akt sądowych), podkreślając, że obecnie skarżona decyzja została wydana w innym postępowaniu i dawniejsze zwolnienie od kosztów sądowych w innej sprawie nie rozciąga się na sprawę niniejszą. Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu działając na podstawie art. 246 § 1 i art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.