II SA/Wr 760/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale II wniosku adwokata A.B. o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu w sprawie ze skargi C.D. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca stałego postanawia odmówić przyznania adwokatowi A. B. kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu. Postanowieniem z dnia 26 października 2016 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił przyznania adwokatowi A.B. pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu, wskazując na niewykonanie ciążącego na występującym w sprawie profesjonalnym pełnomocniku obowiązku w zakresie obligatoryjnych elementów uzasadnienia wniosku o przyznanie wynagrodzenia - oświadczenia w przedmiocie zapłacenia w całości lub w części opłaty za zastępstwo prawne. Orzeczenie referendarskie zostało doręczone profesjonalnemu pełnomocnikowi w dniu 24 listopada 2016 r. W dniu 7 grudnia 2016 r. do Sądu wpłynęło pismo tego samego adwokata zatytułowane "Wniosek o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego", w którego uzasadnieniu zawarte zostało oświadczenie, że koszty te nie zostały pokryte przez skarżącego w całości, ani w żadnej części. W sprawie zważono, co następuje. Na podstawie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Stosownie do art. 258 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi czynności w zakresie postępowania o przyznanie praw pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi. Zgodnie z art. 258 § 2 pkt 8) tej samej ustawy do czynności tych należy również wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków. Do zarządzeń oraz postanowień referendarza sądowego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące zarządzeń przewodniczącego oraz postanowień sądu (art. 258 § 3 ustawy procesowej). Z kolei na mocy art. 259 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi od postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8) tej ustawy strona, adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Sprzeciw wniesiony przez adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego wymaga uzasadnienia. Natomiast wedle art. 259 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jeżeli nie wniesiono sprzeciwu albo wniesiony sprzeciw został prawomocnie odrzucony, postanowienia, o których mowa w § 1, mają skutki prawomocnego orzeczenia sądu. Z powołanych przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że w przypadku odmowy przyznania adwokatowi A.B. kosztów zastępstwa prawnego wykonanego na zasadzie prawa pomocy w drodze postanowienia referendarza sądowego, brak skutecznie wniesionego sprzeciwu, traktowanego jako swojego rodzaju środek odwoławczy, od orzeczenia referendarskiego powoduje, że rozstrzygnięcie to uzyskuje walor prawomocności. Termin na wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarskiego z dnia 26 października 2016 r. rozpoczynał bieg w dniu 25 listopada 2016 r. i kończył bieg w dniu 1 grudnia 2016 r. W rezultacie należało przyjąć, że przedmiotowe postanowienie referendarskie nie stało się przedmiotem sprzeciwu. Konsekwencją tego stanu jest uprawomocnienie się orzeczenia referendarza sądowego z dnia 26 października 2016 r. odmawiające przyznania pełnomocnikowi kosztów zastępstwa prawnego wykonanego na zasadzie prawa pomocy. W tym miejscu rozważenia wymaga skutek wniesienia przez profesjonalnego pełnomocnika drugiego wniosku dotyczącego kwestii załatwionej prawomocnym orzeczeniem referendarza. Powołania wymaga art. 165 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na mocy którego postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przepis ten wprowadza do postępowania sądowoadministracyjnego możliwość zmiany prawomocnych postanowień wydanych w sprawach incydentalnych na skutek zmiany okoliczności. Taką zmianą okoliczności w sprawie jest zamieszczenie we wniosku z dnia 8 grudnia 2016 r. oświadczenia, którego brak w pierwotnym wniosku był przesłanką odmownego załatwienia żądania adwokata ustanowionego z urzędu. Badając możliwość zastosowania w sprawie instytucji procesowej z art. 165 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uwzględnić należy również inne unormowania wynikające z aktów prawa regulujących postępowanie w sprawie przyznania kosztów zastępstwa procesowego wykonywanego na zasadzie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tym zakresie przywołania wymagają rozważania zawarte w uzasadnieniu postanowienia referendarza sądowego z dnia 26 października 2016 r. (sygn. akt II SA/Wr 760/15). W orzeczeniu tym wskazano, że niezastosowanie się do jednoznacznie brzmiącej dyspozycji normy prawnej, wynikającej m. in. z § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1801, dalej powoływane jako Rozporządzenie z 2015 r.), wywołuje skutek prawny w postaci pozbawienia jej adresata (adwokata) świadczenia pieniężnego. Dalej stwierdzono, że rygoryzm, z jakim traktowane jest spełnienie ustanowionych dla rozpatrywanego wniosku wymogów, znajduje usprawiedliwienie w fakcie, iż kwota wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, ustanowionego z urzędu, obciąża Skarb Państwa. Natomiast wszelkie wydatki czynione z tego źródła winny być dokonywane – z uwagi na dbałość o stan finansów publicznych – ze szczególną ostrożnością, tj. jedynie w następstwie spełnienia wszystkich przewidzianych powszechnie obowiązującym prawem przesłanek. Zastrzeżenie to przekłada się na obwarowanie spełnienia świadczenia pieniężnego na rzecz profesjonalnego pełnomocnika warunkiem wykonania dyspozycji adresowanych doń norm prawnych, odkodowanych z obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa, w tym art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r. poz. 1999 ze zm.) oraz przepisów wykonawczych do tej ustawy (Rozporządzenie z 2015). W ocenie referendarza sądowego, wymóg złożenia przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata) - wykonującego zawód zaufania publicznego – oświadczenia w przedmiocie zapłacenia w całości lub w części opłaty za zastępstwo prawne bez konieczności wykazania czy uprawdopodobnienia przezeń w jakikolwiek sposób tej okoliczności, winien być przestrzegany bezwarunkowo, z wykluczeniem możliwości jego wyinterpretowania z okoliczności towarzyszących udzieleniu prawa pomocy z urzędu. Uzasadniano również w przywołanym postanowieniu, że przyjęte stanowisko znajduje poparcie w fakcie złożenia pisma zawierającego rozpatrywany wniosek przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata), od którego - z racji jego zawodowej znajomości regulacji postępowania sądowoadministracyjnego – oczekuje się realizacji dyspozycji wyrażonych w stosownych przepisach prawa procesowego, bez konieczności wzywania do uzupełnienia braków, wynikających z niezastosowania odpowiednich regulacji. Reguły wynagradzania adwokata za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy zostały bowiem określone przez Ministra Sprawiedliwości w rozporządzeniu wydanym na podstawie delegacji wyrażonej w art. 29 ust. 2 Prawa o adwokaturze, zgodnie z ustalającym jedynie stosunek, jaki zachodzi między Skarbem Państwa a instytucją adwokatury po wyznaczeniu adwokata do udzielenia pomocy prawnej z urzędu, generalnym założeniem ustawowym, sformułowanym w art. 29 ust. 1 Prawa o adwokaturze. Uregulowania te osoba wykonująca zawód adwokata jest obowiązana mieć na uwadze przy podejmowaniu czynności w postępowaniu przed sądami. W końcu stwierdzono, z przywołaniem powszechnie znanego orzecznictwa sądów administracyjnych, że niezłożenie przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata) oświadczenia w przedmiocie zapłaty żądanych kosztów zastępstwa prawnego wykonanego na zasadzie prawa pomocy w całości lub w części nie stanowi braku formalnego pisma, lecz jest brakiem w zakresie uzasadnienia wniosku, toteż nie podlega on uzupełnieniu w trybie art. 49 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Uzasadnienie wniosku jest bowiem materialnym elementem wniosku. Zawierać powinno argumenty przemawiające za uwzględnieniem żądania. Oświadczenie, o jakim mowa w powołanym przepisie Rozporządzenia stanowi materialną część wniosku (jego uzasadnienia) o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż wystąpienie okoliczności w nim przewidzianych: zapłata w całości albo w części należnych kwot, powoduje bowiem odmowę ich zasądzenia albo zasądzenie ich w części. Mając na uwadze powołane przepisy prawa oraz ich interpretację, która wyraz znalazła w uzasadnieniu prawomocnego postanowienia z dnia 26 października 2016 r., wskazać trzeba, że przyznanie wnioskowi profesjonalnego pełnomocnika z dnia 8 grudnia 2016 r. skutku w postaci doprowadzenia do zmiany powołanego orzeczenia referendarskiego stanowiłoby nieuzasadniony wyłom w stosowaniu przywołanych zasadach przyznawania kosztów zastępstwa procesowego wykonanego na zasadzie prawa pomocy. Uczynienie takiego wyjątku prowadziłoby do przyjęcia, że postępowanie prowadzone przez referendarza sądowego w sprawie, tj. rozpoznanie na posiedzeniu niejawnym wniosku pełnomocnika, wydanie postanowienia oraz jego doręczenie wraz z uzasadnieniem, zastępuje tryb postępowania określony w art. 49 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dla przypadku wystąpienia braków formalnych pism procesowych w sytuacji obarczenia takiego pisma brakiem materialnym. Z punktu widzenia reguły ekonomiki postępowania sądowoadministracyjnego, postulatu spójności uregulowań prawnych dotyczących tej procedury, zasad troski o stan finansów publicznych oraz zasad logiki i doświadczenia życiowego, w ocenie referendarza sądowego, za niedopuszczalne należy uznać przyznanie, w związku z art. 165 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, waloru skuteczności drugiemu, uzupełnionemu o oświadczenie wskazane w § 3 Rozporządzenia z 2015 r. wnioskowi adwokata o zapłatę kosztów zastępstwa prawnego wykonanego na zasadzie prawa pomocy. Przyznanie prawa składania kolejnych wniosków w tym przedmiocie powodowałoby powstanie po stronie profesjonalnego pełnomocnika (adwokata) procesowej możliwości składania kolejnych, uzupełnionych wniosków w tym samym przedmiocie w sytuacji, gdy jego poprzednie wnioski (wniosek) z powodu braków w uzasadnieniu w tym właśnie zakresie załatwiane były odmownie. Prowadziłoby to do przedłużania postępowania sądowadministracyjnego wskutek zgłaszania kolejnych, identycznych żądań do czasu prawidłowego ich sformułowania. Jednocześnie umożliwiłoby to obejście obowiązującej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasady wzywania do uzupełnienia tylko (podkreślenie referendarza sądowego) formalnych braków pism procesowych. Akceptacja takiego stanu rzeczy oznaczałaby nadanie uzasadnieniu odmowy realizacji żądania pełnomocnika roli wezwania do uzupełnienia braków materialnych, które wywierają dalej idące skutki dla żądań zgłaszanych w postępowaniu niż braki formalne. Odbyłoby się to bez stosowania terminu i rygoru wskazanych przez ustawodawcę dla odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia braków formalnych pism procesowych. Zdaniem referendarza sądowego postulat spójności prawnego unormowania postępowania sądowoadministracyjnego, wynikający z założenia racjonalności prawodawcy, stanowi przesłankę wykluczającą nadanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym takiego skutku wyżej wskazanym zasadom procedowania, wyrażonym w Prawie o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w tym w art. 49 i 165 tej ustawy. Dalej, przyznanie takiego prawa ograniczałoby realizację funkcji ochronnej, którą w stosunku do interesu Skarbu Państwa pełnią powołane wyżej przepisy prawa określające warunki przyznania kosztów zastępstwa procesowego udzielonego na zasadzie prawa pomocy. Jest to tym bardziej uzasadnione, że wobec oświadczenia określonego w § 3 Rozporządzenia z 2015 r., które pochodzi od adwokata, wykonującego zawód zaufania publicznego, nie został przewidziany żaden tryb weryfikacji. W końcu za sprzeczne z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego, pojmowanymi z perspektywy wcześniejszych stwierdzeń, byłoby dopuszczenie składania identycznego wniosku przez ten sam podmiot tak długo, jak długo nie odniósłby on zamierzonego skutku. Taki stan rzeczy jest niedopuszczalny również z punktu widzenia wymogu fachowego charakteru czynności wykonywanych przez adwokata również w ramach zastępstwa procesowego realizowanego na zasadzie prawa pomocy. Reasumując, z wyżej przedstawionych powodów wnioskowi profesjonalnego pełnomocnika należało odmówić skuteczności z uwagi na uprawomocnienie się, stosownie do art. 259 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnym, wcześniejszego postanowienia referendarza sądowego w tej kwestii (postanowienie z dnia 26 października 2016 r.) oraz z uwagi na stwierdzoną niedopuszczalność zastosowania w sprawie art. 165 ustawy procesowej. Z tych względów, na podstawie powołanych wyżej przepisów prawa oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 8) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1714), referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.