II SA/Wr 782/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Teresa Cisyk Sędziowie: sędzia WSA Daria Sachanbińska - (spr.) asesor sądowy Grażyna Jeżewska Protokolant: sekretarz sądowy Jolanta Hadała po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi E. L. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie obowiązku meldunkowego 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia [...], nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3) zasądza od Wojewody [...] na rzecz E. L. kwotę 10 (dziesięć) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W dniu 2 grudnia 2002 r., na wniosek P. L., zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie wymeldowania z pobytu stałego E. L. W odpowiedzi na powyższe zawiadomienie oraz w kilku oświadczeniach, złożonych w toku postępowania administracyjnego E. L. podniosła, iż w dniu 16 maja 2002 r. zmuszona była wraz z dziećmi opuścić lokal nr [...], położony przy ul. [...] w N. Poprosiła o przewiezienie do mieszkania matki policję, którą wezwała na interwencję, gdyż jej były mąż po raz kolejny ją pobił. W sprawie karnej, jaka toczyła się przeciwko P. L. zapadł wyrok skazujący. Opuszczając mieszkanie w pośpiechu, strona pozostawiła rzeczy osobiste, do których obecnie nie zawsze może się dostać, gdyż kilkakrotnie zostały zmienione zamki w drzwiach wejściowych. Co prawda po interwencjach policji otrzymuje klucze, lecz każda wizyta w mieszkaniu kończy się awanturą. P. L. przychodzi do wspólnego mieszkania raz dziennie, by palić w piecach. Zwykle przybywa u swojej matki, która również mieszka w N. Ponieważ strona została pozbawiona możliwości korzystania z mieszkania, nie czuła się w obowiązku opłacać czynszu. Oczekuje na wynik sprawy o podział majątku, w ramach której zostanie rozstrzygnięta sprawa korzystania z lokalu. Ponadto E. L. stwierdziła, że mieszkanie jest zaniedbane. Były mąż zdemontował kran, brakuje lustra łazienkowego i bojlera. Dodała, że alimenty zasądzone na dzieci są egzekwowane w drodze egzekucji komorniczej. Okoliczności podniesione przez E. L. potwierdził świadek – P. Z. Z kolei P. L. oświadczył, że prawdziwym powodem wyprowadzenia się byłej żony był inny mężczyzna, a nie pobicia. E. L. wyniosła część rzeczy wspólnych, natomiast rzeczy osobiste zostawiła po to, by go nękać. Wnioskujący o wymeldowanie podniósł, że poczynił kroki, by Sąd orzekł o eksmisji E. L. z mieszkania, jednak sprawę tę przeniesiono do sprawy o podział majątku. Osobiście opłaca cały czynsz za lokal, a w sprawie karnej złożył apelację. Twierdzenia, iż nie zamieszkuje lokalu przy ul. [...] w N., tylko przebywa u swej matki, są nieprawdziwe. Podkreślił również, że córka chce z nim zamieszkać, dlatego też nie ubiega się o wymeldowanie dzieci, a ponadto będzie czynił starania o przyznanie prawa do wykonywania władzy rodzicielskiej nad córką. W trakcie postępowania wyjaśniającego organ ustalił, że małżonkowie L. zajmowali wraz z dwójką dzieci lokal mieszkalny nr [...], położony w N. przy ul. [...], na podstawie umowy najmu z dnia 16 listopada 1998 r. Wyrokiem Sądu Okręgowego w O. z dnia [...] orzeczono rozwód E. i P. L., przy czym Sąd odstąpił od orzekania o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania. Z wyjaśnień policji wynikało, że E. L. zgłosiła w Spółdzielni Mieszkaniowej fakt przebywania w mieszkaniu matki, położonym w N. przy ul. [...], a w dniu 23 stycznia 2003 r. zameldowała się w nim na pobyt czasowy. Przy takich ustaleniach stanu faktycznego sprawy, Burmistrz [...] podjął w dniu [...] decyzję o numerze [...], którą orzekł o wymeldowaniu z pobytu stałego E. L. z lokalu nr [...], przy ul. [...] w N. Organ uznał, że zaistniała przesłanka z art. 15 ust. 2 zd. pierwsze ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 z późn. zm.), gdyż E. L. opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego bez wymeldowania się. Podniesiono, że utrzymywanie zapisu niezgodnego z rzeczywistym stanem rzeczy naruszałoby normę określoną w art. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, stanowiącą, że ewidencja ludności polega na rejestracji danych o miejscu pobytu osób. Od decyzji tej odwołała się E. L., zarzucając, że Sąd Rejonowy w K. rozstrzygnie o prawie do zamieszkania w lokalu, zatem orzeczenie o wymeldowaniu jest przedwczesne. Skarżąca przypomniała, że do wyprowadzenia się z lokalu przy ul. [...] w N. zmusiła ją sytuacja rodzinna, gdyż były mąż znęcał się nad nią psychicznie i fizycznie. Obawia się o życie swoje i dzieci, dlatego też obecnie nie może zamieszkać z P. L. Ponadto dzieci odmawiają zamieszkania razem z ojcem. Skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, korzysta z pomocy opieki społecznej, nie jest więc w stanie ponosić opłat związanych z lokalem. Często przychodzi do swego mieszkania gdyż znajdują się w nim ubrania, książki i inne rzeczy osobiste. Po uregulowaniu wszystkich spraw przez Sąd, wróci wraz z dziećmi do lokalu przy ul. [...] w N. Wojewoda [...], decyzją z dnia [...], nr [...], opartą na przepisie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r., Nr 98, poz. 1071) oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2001, Nr 87, poz. 960 z późn. zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K.20/01 (OTK-A nr 3 z 2002 r., poz. 34), którym stwierdzono niezgodność art. 9 ust. 2 o ewidencji ludności i dowodach osobistych z art. 52 ust. 1 i art. 83 w zw. z art. 2 Konstytucji RP, wskazał, że wobec utraty mocy obowiązującej tego przepisu z dniem 19 czerwca 2002 r., niezbędnym do wymeldowania jest ustalenie czy osoba, która ma być wymeldowana opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego bez wymeldowania się. Podzielając w całej rozciągłości argumentację zawartą w decyzji organu pierwszej instancji i przytaczając fragmenty uzasadnienia tej decyzji, stwierdził ponadto, iż z materiałów sprawy wynika, że E. L. wyprowadziła się z dotychczas zajmowanego lokalu jeszcze przed orzeczeniem rozwodu i okoliczność tę potwierdziła kontrola meldunkowa. Organ administracji ma obowiązek dbałości o zgodność ewidencji ludności ze stanem faktycznym i nie bada wszystkich okoliczności dotyczących przyczyn opuszczenia lokalu. Jednocześnie wyjaśniono, że orzeczenie o wymeldowaniu nie wyklucza możliwości ponownego zameldowania się skarżącej w lokalu, z chwilą gdy nim w zamieszka. Skargę na powyższą decyzję złożyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego E. L., wnosząc o jej uchylenie jako niezgodnej z prawem. Dodatkowo zwróciła się o wstrzymanie zaskarżonej decyzji. E. L. jeszcze raz powtórzyła argumenty przemawiające – jej zdaniem – za brakiem podstaw do wymeldowania. Podkreśliła, że opuściła mieszkanie bez własnej woli, zmuszona sytuacją rodzinną. Przytoczyła fragmenty orzeczeń NSA, z których wynika, że w tym konkretnym przypadku, z uwagi na brak dobrowolności wyprowadzenia się z lokalu, nie zaistniała przesłanka, o której mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Ponadto zarzuciła, że ze względu na toczące się sprawy przed sądem powszechnym, organ winien był zawiesić postępowanie do czasu ich zakończenia. Dodatkowo podniosła, iż wbrew twierdzeniom organów, nie skoncentrowała swych życiowych spraw w innym miejscu, często przychodzi do swego mieszkania, gdyż znajdują się w nim rzeczy potrzebne do życia codziennego. Za błąd uznała skarżąca fakt nieprzesłuchania sąsiadki (o co wnosiła), która mogła potwierdzić zgłaszane w sprawie okoliczności. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 17 lipca 2003 r. Naczelny Sąd Administracyjny – Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu, oddalił wniosek E. L. o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Biorący udział w rozprawie sądowej P. L. wniósł o oddalenie skargi, gdyż przyczyną opuszczenia mieszkania przez byłą żonę był wyłącznie konkubin. Wyjaśnił, iż sprawa karna toczyła się także w stosunku do E. L. W dniu 2 czerwca 2004 r. zakończyła się sprawa o podział majątku i prawo najmu lokalu mieszkalnego przyznano skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: na wstępie odnotować trzeba, że skoro skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r., to w oparciu o art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.), sprawa podlega rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, wynika konsekwencja co do tego, iż sąd ten rozważa prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji, jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji, badając prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 20002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270, zm. Dz. U. z 2004 r., Nr 162, poz. 1692 – zwanej dalej p.s.a.). Tak przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że nie odpowiadają one wymogom prawa. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią obowiązujące w dniu wydania rozstrzygnięcia przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 z późn. zm., zwanej dalej ustawą), a przede wszystkim jej art. 15 ust. 2. Przepis ten zobowiązuje organ gminy do wydania na wniosek strony lub z urzędu decyzji w sprawie wymeldowania osoby, jeżeli: 1) osoba ta utraciła uprawnienie do przebywania w lokalu (wymienione w art. 9 ust. 2) i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego albo 2) osoba ta bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. W rozstrzyganej sprawie jest niewątpliwe, iż nie było podstaw do wymeldowania E. L. na podstawie drugiego stanu faktycznego art. 15 ust. 2 ustawy, zatem sprawa niniejsza mogła być rozpoznawana tylko w aspekcie pierwszej przesłanki. W związku z tym należy wskazać, że wyrokiem z dnia 27 maja 2002 r. sygn. K 20/01 (OTK-A nr 3 z 2002 r., poz. 34), Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art. 9 ust. 2 ustawy z art. 52 ust. 1 i art. 83 w zw. z art. 2 Konstytucji RP, co spowodowało również zmianę stanu prawnego w zakresie treści przepisu art. 15 ust. 2 tej ustawy. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, jakie powstało na tle powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego, do wydania decyzji o wymeldowaniu osoby z pobytu stałego w trybie pierwszej części art. 15 ust. 2 ustawy niezbędne jest spełnienie wyłącznie jednej z dwóch przesłanek określonych w tym przepisie, tj. warunku faktycznego opuszczenia miejsca stałego pobytu bez wymeldowania się (tak: wyrok z dnia 24 marca 2003 r., sygn. akt V SA 3221/02 oraz wyrok z dnia 14 marca 2003 r., sygn. akt V SA 3036/02 – niepubl.). Dlatego też, dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy decydujące znaczenie miało ustalenie, w sposób prawidłowy, zaistnienia przesłanki opuszczenia przez E. L. lokalu. W dotychczasowym orzecznictwie utrwalił się słuszny pogląd, i nie utracił on swej aktualności po podjęciu przez Trybunał Konstytucyjny opisanego wyżej wyroku, że "opuszczenie" dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy ma ono charakter trwały i jest dobrowolne (por. wyrok z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, Lex nr 50123). O dobrowolności opuszczenia przez zainteresowaną osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego można natomiast mówić wówczas, gdy wynika z własnej woli tej osoby a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób (por. wyrok z dnia 3 kwietnia 2000 r., sygn. akt V SA 1784/99, Lex nr 49415). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić trzeba, że organy administracji obu instancji skupiły się w swych orzeczeniach jedynie na wykazaniu, iż skarżąca wyprowadziła się z miejsca stałego pobytu. Tymczasem E. L. nie kwestionowała tego faktu, jednocześnie konsekwentnie podnosiła, że do opuszczenia wspólnego mieszkania doszło na skutek bezprawnych działań P. L., polegających na biciu i innych aktach agresji. W swych wyjaśnieniach i odwołaniu powoływała się na liczne interwencje policji oraz sprawę karną i cywilną, wykazując, iż do zamieszkania wraz z dziećmi u swej matki została zmuszona. Stwierdziła również, że w postępowaniu przed sądem powszechnym dochodzi swych praw do pozostawionego majątku oraz do mieszkania. Mimo, że organy posiadały stosunkowo bogaty materiał dowodowy dotyczący okoliczności i przyczyn opuszczenia lokalu oraz podjętych czynności zmierzających do uregulowania spraw mieszkaniowych, nie dokonały oceny zgromadzonych dowodów, co stanowi naruszenie art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), zwanej dalej k.p.a. Organy zajęły stanowisko, iż nie są zobowiązane do badania wszystkich okoliczności jakie doprowadziły do opuszczenia lokalu i ewentualnego rozstrzygania sporów pomiędzy najemcami. W praktyce oznacza to rozumienie przesłanki określonej w art. 15 ust. 2 ustawy w ten sposób, że wystarczającym powodem do wymeldowania z pobytu stałego w lokalu jest stwierdzenie, że dana osoba nie zamieszkuje już w miejscu zameldowania. Przy takim rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, z wyraźnym naruszeniem jego treści pominięto obowiązek zbadania woli osoby opuszczającej lokal oraz jej związków z dotychczasowym mieszkaniem. Stwierdzenie organu drugiej instancji, że E. L. skoncentrowała swoje życiowe sprawy w innym miejscu, nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy. Wręcz przeciwnie, obie strony postępowania twierdzą, że w lokalu przy ul. [...] w N. pozostały rzeczy osobiste skarżącej potrzebne do codziennego, normalnego funkcjonowania. Chociażby tylko z tego powodu E. L. często bywa w swym mieszkaniu (podała również inne przyczyny), co powoduje, że jej były mąż czuje się śledzony i nękany. W końcu należy również podnieść, że mimo wszystkich opisanych okoliczności, zwłaszcza informacji o toczących się postępowaniach związanych z przyznaniem praw do korzystania z lokalu jednemu z byłych małżonków L., organy nie rozważyły potrzeby zawieszenia postępowania do czasu wyjaśnienia tej kwestii, na co zresztą słusznie zwróciła uwagę skarżąca. Okoliczności powyższe, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, nie zostały należycie wyjaśnione i rozważone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, co stanowi naruszenie art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a. Z powodów opisanych wcześniej, należało też uznać, że w decyzjach podjętych w niniejszej sprawie dokonano wadliwej wykładni pierwszej hipotezy art. 15 ust. 2 ustawy, a zatem nie wyjaśniono, czy rzeczywiście została spełniona ustawowa przesłanka wymeldowania z pobytu stałego, jaką jest opuszczenie lokalu bez wymeldowania się. W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p. s. a., orzeczono jak w sentencji. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z przedstawionych wyżej rozważań. Rozstrzygnięcie zawarte w punktach 2 i 3 wyroku oparte jest o przepis art. 152 p. s. a. oraz art. 55 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.) w zw. z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.).