II SA/Wr 802/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Henryk Ożóg /spr./ Sędziowie ( del.) Sędzia WSA Grażyna Staniszewka Asesor WSA Ewa Kamieniecka Protokolant: Krzysztof Caliński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Rektora Uniwersytetu W. z dnia [...]r., Nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłaty za studia zaoczne uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję utrzymaną nią w mocy; I. zasądza od Rektora Uniwersytetu W. na rzecz M. T. kwotę 10 ( słownie : dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...]na podstawie § 6 ust. 1 zarządzenia Rektora Uniwersytetu W. z dnia [...]r. Nr [...]w sprawie opłat za zajęcia dydaktyczne; dalej zarządzenia Rektor Uniwersytetu W. odmówił M. T. udzielenia zniżki w opłacie za semestr letni studiów zaocznych w roku akademickim 2002/2003. Decyzja ta nie zawiera uzasadnienia. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. T. podniosła, że opłacenie studiów w pełnej wysokości jest dla niej ogromnym obciążeniem finansowym, gdyż dochód na jednego członka jej rodziny nie przekracza [...]zł. Studia są dla niej bardzo ważne, gdyż zwiększają szansę na znalezienie pracy i nie chciałaby zrezygnować z nauki z powodów finansowych. Aktywnie i usilnie poszukuje pracy, aby móc kontynuować studia. Gdyby była w stanie opłacić studia, nawet kosztem wielu wyrzeczeń, to nie ubiegałaby się o pomoc finansową. Jednak sytuacja jej rodziny jest bardzo trudna i dlatego nie znajduje innego rozwiązania poza częściowym zwolnieniem z opłaty za studia. Po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia [...]r. Nr [...] na podstawie § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1991r. w sprawie zasad gospodarki finansowej uczelni ( Dz. U. Nr 84, poz. 380 ze zm.); dalej rozporządzenia oraz § 6 ust. 1 zarządzenia Rektor Uniwersytetu W. utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji odmawiającą zwolnienia M. T. z opłaty za studia zaoczne. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wpłynął dnia [...]r. Na podstawie § 11 rozporządzenia oraz ogólnie powołanych przepisów zarządzenia w świetle przedstawionych przez M. T. dokumentów mających potwierdzić występowanie okoliczności uzasadniających zwolnienie częściowe z opłaty za studia przyjąć należy, że nie występują okoliczności uzasadniające zwolnienie z opłaty za studia. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego M. T. wskazała, że zaskarżona decyzja jest dla niej krzywdząca, gdyż w swoim podaniu przedstawiła bardzo trudną sytuację finansową rodziny, która uniemożliwia jej opłacenie studiów w pełnej wysokości oraz powołała argumenty przytoczone we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ponadto wskazała, że poprzednie wpłaty uiściła w terminie i w pełnej wysokości. W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu W. wniósł o jej oddalenie, ponieważ zorganizowanie studiów zaocznych opiera się przede wszystkim na opłatach wnoszonych przez studentów. Dotyczy to kosztów wynagrodzeń nauczycieli akademickich, wynajmu sal. Zwolnienie z opłat, pozostawione przez ustawodawcę do decyzji rektora siłą rzeczy musi ograniczać się do rzeczywiście uzasadnionych przypadków. Sam fakt wystąpienia niskich zarobków nie może stanowić podstawy do zwolnienia z opłat. Niskie dochody studentów są powszechne. Z uwagi na fakt, że skarżąca nie wniosła opłaty za IV semestr została skreślona z listy studentów. Nie pozbawia to skarżącej możliwości zdobycia licencjatu, a w dalszej kolejności podjęcia studiów magisterskich. Do dnia sporządzenia tej odpowiedzi skarżąca nie podjęła czynności zmierzających do uzyskania licencjatu. Podstawę pobierania opłat stanowi art. 23 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (dz. U Nr 65, poz. 385 ze zm.), § 8-11 rozporządzenia oraz § 6 zarządzenia. Ponadto skarżąca nie występowała do organu uczelnianego samorządu studenckiego o zaopiniowanie jej podania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 135, poz. 1271 ze zm. ) stanowi, że sprawy w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W świetle przepisu art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę decyzji pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem kontroli sądowej jest w niniejszej sprawie decyzja Rektora Uniwersytetu W. z dnia [...]r., Nr [...]. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi § 11 rozporządzenia, stwierdzający, że w uzasadnionych przypadkach rektor, na wniosek studenta zaopiniowany przez uczelniany organ samorządu studenckiego, może zwolnić studenta z obowiązku uiszczenia opłaty w całości lub w znacznej części; oraz § 6 ust. 1 zarządzenia z którego wynika, że wniosek o zwolnienie w całości lub w części z opłaty za zajęcia dydaktyczne na studiach zaocznych powinien być zaopiniowany przez organ Samorządu Studenckiego i Dziekana. Zarządzenie to zostało wydane na podstawie § 9 ust. 2 rozporządzenia. W rozpoznawanej sprawie istotne znaczenia ma również art. 161 ustawy z dnia 12 września 1990r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U Nr 65, poz. 385 ze zm.), który stanowił, że do decyzji podjętych przez organ uczelni w indywidualnych sprawach studenckich, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu Postępowania Administracyjnego i przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Decyzje wydane przez rektora w pierwszej instancji są ostateczne. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że decyzja w sprawie zwolnienia z opłaty za zajęcia dydaktyczne w uczelni państwowej, o której mowa w § 11 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zasad gospodarki finansowej uczelni (Dz. Nr 84, poz. 380 ze zm.) jest indywidualnym aktem władztwa zakładowego, do którego stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu Postępowania Administracyjnego i przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego (uchwała 7 sędziów NSA z dnia 13 października 2003r., OPS 5/03). Warunkiem wydania prawidłowej decyzji jest podjęcie przez organ wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego poprzez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 7 i art. 77 kpa ). Organ administracji państwowej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona ( art. 80 kpa ). Przepis art. 107 § 3 kpa stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne powinno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa W ocenie Sądu w niniejszej sprawie zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca naruszają powyższe zasady procedury administracyjnej w stopniu wpływającym na wynik sprawy. Jak wyżej wskazano decyzja I instancji z dnia [...]r. stwierdza jedynie, że na podstawie § 6 ust. 1 zarządzenia Rektor Uniwersytetu W. odmawia zwolnienia skarżącej z opłaty za semestr letni w roku akademickim 2002/2003. Decyzja ta nie zawiera w ogóle uzasadnienia faktycznego, o którym mowa w przytoczonym wyżej art. 107 § 3 kpa, gdyż w decyzji tej Rektor nie odniósł się w żaden sposób do argumentów przedstawionych przez skarżącą we wniosku z dnia [...]r. o zwolnienie jej z opłaty za studia w którym podała, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, ponieważ jest osobą poszukująca pracy bez prawa do zasiłku i pozostaje na utrzymaniu rodziców, a miesięczny dochód jej pięcioosobowej rodziny wynosi [...]zł brutto powiększony o zasiłek rodzinny w kwocie [...]. Ponadto Rektor nie wyjaśnił na jakich dowodach oparł swoje rozstrzygnięcie ewentualnie z jakich powodów odmówił wiarygodności i mocy dowodowej dokumentom przedstawionym przez skarżącą takim jak: zaświadczenie z dnia [...]r. o zatrudnieniu i wynagrodzeniu jej ojca oraz zaświadczenie z dnia [...]r. stwierdzające, że matka skarżącej jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych i pobiera jedynie zasiłek rodzinny w kwocie [...]zł. Natomiast w uzasadnieniu decyzji II instancji z dnia [...]r. wskazano jedynie, że w świetle dowodów przedstawionych przez stronę, mających potwierdzić występowanie okoliczności uzasadniających zwolnienie z opłaty za studia zaoczne stwierdzić należy, że nie występują okoliczności uzasadniające zwolnienie z tej opłaty. Rozpatrując ponownie sprawę Rektor nie wskazał zatem z jakich powodów odmówił wiarygodności i mocy dowodowej dokumentom, które przedstawiła skarżąca w celu uzasadnienia okoliczności wskazanych we wniosku o zwolnienie z opłaty za studia jak i we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną wydaną w I instancji. Powyższe wskazuje, że Rektor nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego sprawy, nie zebrał i nie rozpatrzył wszystkich dowodów, czym naruszył przytoczone wyżej przepisy art. 7 i 77 kpa oraz art. 80 kpa, z którego wynika, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Mając na uwadze przytoczony wyżej art. 161 ustawy o szkolnictwie wyższym wskazać należy, iż decyzja II instancji utrzymująca w mocy decyzję I instancji narusza również art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, z którego wynika że organ ponownie rozpoznający sprawę wydaje decyzję, w której utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję oraz art. 138 § 1 pkt 2 Kpa, z którego wynika m. in. iż organ ten uchyla zaskarżoną decyzję w całości i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy. W świetle powyższych okoliczności bezzasadne są wskazane w odpowiedzi na skargę argumenty Rektora, iż sam fakt wystąpienia niskich zarobków nie może uzasadniać zwolnienia z opłaty za studia, ponieważ niskie dochody studentów są powszechne oraz że skarżąca pomimo skreślenia jej z listy studentów nie została pozbawiona możliwości zdobycia licencjatu i w dalszej kolejności podjęcia studiów magisterskich. Jeżeli zaś chodzi o zarzut Rektora, iż skarżąca nie wystąpiła do organu samorządu uczelnianego o zaopiniowanie jej wniosku o zwolnienie z opłaty, to wskazać należy, iż organ ten, winien był poinformować skarżącą o obowiązku przedłożenia tej opinii. Na marginesie dodać należy, iż rozpatrując ponownie sprawę Rektor winien wziąć pod uwagę również zaświadczenia z dnia [...]r. o dochodach skarżącej i jej rodziny wystawione przez urząd skarbowy, które znajdują się w aktach administracyjnych sprawy. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz. 1270 ) orzeczono jak w sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach zostało oparte na podstawie art. 55 ust. 3 ustawy z dnia 21 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym ( Dz. U. Nr 74 , poz. 368 ze zm. ) w związku z art. 97 § 2 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd nie orzekł w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji, gdyż nie ma ona waloru wykonalności ( art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ).