II SA/Wr 808/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Teresa Cisyk Sędziowie: sędzia NSA Roman Ciąglewicz asesor sądowy Marta Wojciechowska – spr. Protokolant: referent stażysta Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2004 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] , Nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej I. uchyla zaskarżoną decyzję II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana Decyzją nr [...] z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił M. J. przyznania świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zebrany materiał dowodowy potwierdza jedynie fakt wykonywania pracy przymusowej, a strona nie przedstawiła dokumentów potwierdzających represje. Jednocześnie podkreślono, iż ze względu na wiek strony należy wykluczyć wywiezienie w charakterze robotnika przymusowego a tylko taki charakter represji daje podstawę do przyznania świadczenia pieniężnego na podstawie art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ( Dz. U. Nr 87 poz. 395 ze zm.). Od powyższej decyzji M. J. złożył do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu M. J. powołał się na zeznania trzech świadków, którzy potwierdzili fakt deportacji i wykonywania pracy. Nadto dodał, że jest faktem powszechnie znanym zmuszanie przez Niemców dzieci do pracy, a praca którą musiał wykonywać była ponad jego siły i odbiła się na zdrowiu. W dniu [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydał decyzję nr [...] utrzymującą w mocy decyzję własną z dnia [...]. Zdaniem Kierownika Urzędu zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdził deportację strony wraz w rodziną do miejscowości S., pow. P. i do N., pow. Ǜ. w Niemczech w okresie od listopada 1941r do wyzwolenia w 1945 r. Rodzice strony wykonywali w tych miejscowościach prace przymusowe, co zostało potwierdzone przez odpowiednie instytucje. Zakwestionowano jednak zeznania strony i świadków dotyczące wykonywania przez stronę pracy przymusowej, gdyż jako dziecko w wieku pięciu lat, z przyczyn biologicznych nie mógł wykonywać żadnej pracy. Dodatkowo podkreślono, że wyzwolenie rejonu N. miało miejsce pod koniec kwietnia 1944 r., co ustalono na podstawie opracowania "Kronika II Wojny Światowej" pod redakcją Donata Somerville`a, Warszawa 1995r., a nie jak podaje M. J. 29 maja 1945r. Z tych względów nie dano wiary oświadczeniu strony i zeznaniom świadków. Powyższą decyzję M. J. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego, dowodząc, że w wieku pięciu lat zmuszany był do pracy w gospodarstwie rolnym w miejscowości S. pod groźbą pozbawienia posiłków. Skarżący podkreślił, że podany przez niego termin zakończenia prac tj. 29 maja 1945r. jest zgodny z dokumentami niemieckimi jego rodziców. Po wyzwoleniu N. w dniu 26 kwietnia 1945 r. jego rodzina i on nadal pracowali aby zapewnić sobie miejsce pobytu i wyżywienie. Jednocześnie skarżący zarzucił, że Urząd wydając decyzję nie uwzględnił interpretacji ustawy, na podstawie której starał się o przyznanie świadczenia, dokonanej przez Sąd Najwyższy w wyroku z 13 stycznia 2000r. sygn III RN 112/99/publ. OSNAPiUS Nr 20/2000, poz.736. Odpowiadając na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczasową argumentację wskazując na konieczność wykonywania przez stronę pracy przymusowej. Sam fakt deportacji nie stanowił wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia pieniężnego. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje: Na podstawie art. 97 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1271 ), sprawa podlega rozpoznaniu przez właściwy Wojewódzki Sąd Administracyjny. Dodatkowo kwestię właściwości tut Sądu rozstrzygnięto na podstawie § 1 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003r. w sprawie przekazania rozpoznania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ( Dz. U. Nr 72 poz. 653). Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji, przeprowadzona przez Sąd zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 153 poz. 1269) wykazała, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a także przepisów prawa materialnego, mającym wpływ na wynik sprawy. Podstawę materialno – prawną przyznawania świadczeń pieniężnych stanowią przepisy ustawy z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ( Dz. U. Nr 87 poz. 395 ze zm. ). Zgodnie z art. 1 ust. 1 wskazanej ustawy świadczenie pieniężne przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Represja w rozumieniu ustawy zgodnie z treścią art. 2 jest: 1. osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939 – 1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych, 2. deportacja do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939r na terytorium m.in. III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939- 1945. Powyższe unormowanie wskazuje na konieczność wykazania przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia, iż spełnia przesłanki prawne uzasadniające zaliczenie jej do kategorii osób represjonowanych. W niniejszej sprawie skarżący wykazał, że wraz z rodzicami i rodzeństwem był deportowany w okresie od listopada 1941r. do 29 maja 1945r. do S., pow. P. i do N., pow. Ǜ. Potwierdzają to dokumenty wystawione na nazwisko rodziców skarżącego przez instytucję niemiecką AOK Bodenseekreis. Deportacja skarżącego trwała blisko cztery lata, a zatem zostało spełnione kryterium czasowe określone w art. 2 ustawy. Przesłuchani w sprawie świadkowie J. S., K. J. i S. K., złożyli zeznania potwierdzające zmuszanie do wykonywania przez skarżącego różnych prac w gospodarstwach rolnych, w których przebywali w związku z deportacją. Kierownik Urzędu nie dał jednak wiary tym zeznaniom, twierdząc, że wiek skarżącego z przyczyn biologicznych wykluczał wykonywanie w tym czasie jakiejkolwiek pracy, a zwłaszcza pracy przymusowej. Dokonana ocena nie uwzględnia faktu powszechnie znanego, zmuszania dzieci z terenów okupowanych przez III Rzeszę do prac przymusowych. Przywołana wcześniej treść art. 2 przedmiotowej ustawy nie wskazuje na jakiekolwiek kryterium wiekowe bądź inne, które wykluczałyby wykonywanie pracy przymusowej przez osobę deportowaną. Prawo do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie nie zostało uzależnione od wieku osoby wykonującej pracę przymusową oraz rodzaju wykonywanej pracy ( por. wyrok NSA w Warszawie z 10 grudnia 1999r. sygn. akt V SA 1136/99 wybór LEX 49292; wyrok NSA w Warszawie z 4 grudnia 2000 r. sygn. akt V SA 674/00 wybór LEX nr 50166). Dodatkowo podkreślenia wymaga brak podania przez Kierownika Urzędu w zaskarżonej decyzji przyczyn, z powodu których odmówił wiarygodności zeznaniom świadków. Zgodnie z dyspozycją art. 107 § 3 kpa uzasadnienie faktyczne powinno zawierać min. wskazanie przyczyn, w powodu których odmawia się dowodom wiarygodności i mocy dowodowej. Pominięcie w uzasadnieniu decyzji oceny okoliczności faktycznych wskazanych w treści zeznań świadków stanowi naruszenie art. 77 § 1 kpa. Kierownik Urzędu nie dał wiary również oświadczeniu strony z dwóch powodów. Pierwszym był wiek, a drugim data końcowa pracy przymusowej. Zdaniem Kierownika Urzędu, rejon N. wyzwolono pod koniec kwietnia 1944r, a skarżący twierdzi, że pracował przymusowo do maja 1945r. Zważyć należy, iż zaświadczenia wystawione przez AOK Bodenseekreis, wskazują jako datę końcową 29 maj 1945 r. Kwestia ustalenia faktycznej daty wyzwolenia tych terenów będzie miała znaczenie tylko jako końcowa data wykonywania pracy przymusowej, gdyż z chwilą wyzwolenia danego terenu, praca nadal wykonywana traciła przymiot przymusowej (por. wyrok NSA z 9 sierpnia 2001r. sygn. akt V SA 3877/00. wybór LEX nr 50162). Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 ust 1 a i c ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz 1270 ) należało uchylić zaskarżoną decyzję. Jednocześnie na podstawie art. 152 wymienionej ustawy orzeczono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. W dalszym postępowaniu należy, kierując się dokonaną przez Sąd oceną prawną, rozpoznać wniosek M. J. o ponowne rozpatrzenie sprawy. Odmowa przyznania świadczenia oparta tylko na kryterium wiekowym (osoby ubiegającej się o świadczenie ), w chwili wykonywania przez nią pracy, nie znajduje uzasadnienia w przepisach ustawy z 31 maja 1996r., Faktem powszechnie znanym jest zmuszanie deportowanych dzieci do pracy przymusowej. Skarżący w chwili deportacji miał 5 lat, ale w chwili zakończenia pracy przymusowej rodziców miał już 9 lat. Celem wyjaśnienia wszystkich istotnych kwestii związanych z wykonywaniem pracy przymusowej zasadnym będzie dopuszczenie dowodu w postaci przesłuchania strony ( art. 86 kpa) i ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego odpowiadająca wymogom art. 80 kpa.