II SA/Wr 812/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Malwina Jaworska-Wołyniak (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 stycznia 2026 r. sprawy ze sprzeciwu S. D. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 17 września 2025 r. nr SKO.PW/41/15/25 w przedmiocie nakazu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom oddala sprzeciw. Decyzją z dnia 29 lipca 2025 r. (nr. NP6331.1.2025/14-25) Wójt Gminy Z., na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572, dalej: k.p.a.) w zw. z art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2024 r. poz. 1087, dalej: p.w.) umorzył, wszczęte na wniosek R. Ż. (dalej: wnioskodawca), postępowanie administracyjne w sprawie wydania w drodze decyzji nakazu właścicielowi gruntu dz. nr [...], obr. B. przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom w odniesieniu do nieruchomości nr [...], obr. B., z uwagi na brak wystąpienia zmiany stanu wody. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w szczegółowy sposób przedstawiono przebieg dotychczasowego postępowania administracyjnego i dalej podniesiono, że pomiędzy wskazanymi działkami przebiega klasoużytek oznaczony jako grunty pod rowami - W-Ł kl. IV, w postaci istniejącego urządzenia melioracji wodnej jakim jest rów R-F z oznaczeniem kierunkowym spływu wód w kierunku działki wnioskodawcy. Wskazany jest on na mapach, a zatem nie stanowi nielegalnego przekopu. Organ I instancji zaznaczył również, że zgodnie z decyzją Dyrektora Zarządu Zlewni w Z. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 16 lutego 2024 r. wnioskodawcy nakazano przywrócenie funkcji urządzenia wodnego w związku z brakiem przepływu wód od strony dz. [...] obr. B. Ponadto sprawa w zakresie ewentualnego zrzutu ścieków została przekazana do właściwego organu, zgodnie z art. 335 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 334 pkt 1 i 2 p.w. w przypadku odprowadzania innej ilości wód niż wskazana w dokumentach, możliwe jest przeprowadzenie kontroli przez Wody Polskie. Powyższe prowadziło do uznania o braku wystąpienia zmiany stanu wody mających oddziaływać na grunty wnioskodawcy ze strony właściciela gruntów sąsiednich. Odwołanie od tej decyzji złożył wnioskodawca. Decyzją z dnia 17 września 2025 r. (nr SKO.PW/41/15/25), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Jeleniej Górze (dalej: Kolegium), działając na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. oraz art. 234 ust. 1, 2 i 3 p.w., uchyliło decyzję Wójta Gminy Z. z dnia 29 lipca 2025 r. i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Argumentując zasadność wydania rozstrzygnięcia kasacyjnego, Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 234 ust. 1 p.w. właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie. Przepis art. 234 ust. 2 p.w. stanowi zaś, iż na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Zgodnie natomiast z art. 234 ust. 3 p.w. jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności. Z powoływanych przepisów wynika, że warunkiem wydania decyzji w trybie art. 234 ust. 3 p.w. nakazującej przywrócenie stanu poprzedniego czy też wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom jest ustalenie przez organ administracyjny czy właściciel danego gruntu dokonał zmiany stanu wody, jak również czy dokonana zmiana szkodliwie wpłynęła na gruntu sąsiedni. Konieczne jest zatem ustalenie czy doszło do zmiany stanu wody, a jeśli takowy zaistniał to wykazanie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zmianą stanu wody, a możliwą szkodą na sąsiednim gruncie. Jednocześnie Kolegium wskazało, że postępowania w omawianym przedmiocie pozostają skomplikowane i wymagają niejednokrotnie specjalistycznej wiedzy z zakresu hydrologii, ewentualnie również przeprowadzenia badań, analiz i obliczeń. Inne dowody, takie jak oględziny, czy zeznania świadków nieposiadających fachowej wiedzy, nie zawsze mogą być wystarczające dla obiektywnej oceny okoliczności danej sprawy, to jest dla wyjaśnienia, czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich, w tym czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy między dokonaną zmianą, a wynikłą szkodą. Regułą w sprawach tego rodzaju powinien być dowód z opinii biegłego na okoliczność tego, czy doszło do zmiany stanu wód na gruncie, czy na gruncie sąsiednim nastąpiła szkoda. Badając sprawę w kierunku przesłanek, o jakich stanowi art. 234 ust. 3 p.w. organy powinny zatem wyjaśnić w sposób niebudzący wątpliwości jaki był ostatni stan wody na danym gruncie, czy doszło do jego zmiany, jaki był jej zakres i przyczyna oraz czy dokonane zmiany wpływają niekorzystnie na sąsiednie grunty. Zdaniem Kolegium, zaskarżona decyzja nie może zostać utrzymana w mocy, gdyż przeprowadzone postępowanie dowodowe zawiera istotne braki, a sam organ I instancji nie zweryfikował wszystkich podniesionych przez wnioskodawcę okoliczności, które mogą być istotne z punktu widzenia art. 234 p.w. W tym kontekście Kolegium wskazało, że wnioskodawca w precyzyjny sposób w pisemnych wyjaśnieniach z dnia 25 lutego 2025 r. wskazywał na konkretne prace wykonywane na działce graniczącej z jego gruntami, wskazując przy tym fotografie mające przedstawiać dokonywane roboty ziemne, na których widniały maszyny budowlane, co miało wskazywać na istniejący "nielegalny przekop" na sąsiedniej działce. Tym samym wnioskodawca w jasny sposób przedstawiał organowi I instancji na czym polega istota jego zawiadomienia z żądaniem wydania decyzji w trybie art. 234 ust. 3 p.w. Organ I instancji okoliczności tej jednakże nie zweryfikował, ograniczając postępowanie dowodowe do dowodów z dokumentów i wyjaśnień wnioskodawcy, bez weryfikacji prawdziwości jego twierdzeń o podniesieniu poziomu wody, który to powodować ma realne szkody na jego gruncie. Zdaniem Kolegium, nie można zaakceptować stanowiska organu I instancji wskazującego na zaistnienie w niniejszej sprawie podstaw do umorzenia postępowania. W rozpoznawanej sprawie istniały podstawy do prowadzenia postępowania zwłaszcza, że materiał dowodowy wskazywał na możliwość dokonania zmian stanu wody na sąsiednim gruncie. Okoliczność ta została jednak zupełnie pominięta przez organ I instancji. Niedopuszczalna jest zaś sytuacja umorzenia postępowania, w sytuacji gdy postępowanie dowodowe zawiera istotne braki. Kolegium wskazało, że za umorzeniem postępowania w kontekście argumentacji wnioskodawcy nie mogły przemawiać okoliczności podniesione przez organ I instancji, tj. istnienie urządzenia melioracji wodnej jakim jest rów R-F przebiegającym przez grunty odwołującego jak i sąsiedniej działki, ze spływem w kierunku terenów odwołującego. Nadto z punktu widzenia wydanego rozstrzygnięcia nie jest wystarczające odniesienie się do wydania przez Dyrektora Zarządu Zlewni w Z. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie decyzji z dnia 16 lutego 2024 r. nakazującej odwołującemu oczyszczenie wskazanego obiektu infrastruktury wodnej, tracąc przy tym z pola widzenia, że decyzja ta została uchylona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 16 lutego 2024 r. (sygn. akt II SA/Wr 454/24). Nadto, zdaniem Kolegium sama w sobie okoliczność wydania tejże decyzji nie wyklucza zaistnienia przesłanek z art. 234 p.w. Kolegium wskazało, że rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji powinien mieć na względzie, że postępowanie administracyjne prowadzone na podstawie art. 234 ust. 3 p.w. powinno zmierzać do ustalenia w sposób niebudzący wątpliwości, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie, a jeśli tak, to czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. W tym celu konieczne jest uzupełnienie materiału dowodowego, ze wskazaniem iż w niniejszym postępowaniu niezbędne może pozostawać powołanie biegłego jak i ewentualne przeprowadzenie badań. Możliwe jest również przeprowadzenie innych dowodów zmierzających do poczynienia prawidłowych ustaleń faktycznych. Wyjaśnienie czy na działce sąsiedniej doszło do zmian w wyniku, których na terenie odwołującego doszło do zmiany stanu wody, a następnie ustalenie czy zmiany te miały charakter szkodliwy pozostaje niezbędne w kontekście prawidłowego zakończenia postępowania poprzez wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu złożył S. D. wnosząc o jego uchylenie w całości. Nadto, skarżący z uwagi na rażące naruszenie prawa procesowego, materialnego, uchybienia w postępowaniu dowodowym, wniósł również o uchylenie i usunięcie postanowienia z dnia 27 lutego 2025 r. wydanego w sprawie SKO.PW/41/15/24 oraz postanowienia Wójta Gminy Z. nr NP.6831.1.2024/17 o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie wydania właścicielowi gruntu nr [...], [...] tj. R. Ż. w drodze decyzji nakazu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom w odniesieniu do urządzenia melioracji wodnej. Wskazał, że naruszono jego ważny interes prawny i prawo do rzetelnego, obiektywnego przeprowadzenia postępowania, prawa materialne i procesowe. Skarżący podniósł, że wbrew treści decyzji z 16 lutego 2024 r. R. Ż. nie wykonał określonego w niej obowiązku, a przeciwnie - dewastował i unicestwiał jedyne urządzenie melioracyjne. Dalej, skarżący zaskarżonej decyzji zarzucił, iż w sposób rażący narusza ona prawo a jej uzasadnienie oparte jest "na kłamstwach" i "fałszywych dowodach", przedłożonych przez wnioskodawcę, o czym zawiadomił już organy ścigania. W tym kontekście skarżący zaprzeczył twierdzeniom, aby wykonywał jakiekolwiek roboty budowlane, kanalizacyjne, przekopowe czy inne przy jego inwestycji, zakończonej w 2009 r. Skarżący podniósł, iż prowadzone przez Wójta Gminy Z. postępowania, PGW WP Wody Polskie oraz Policję postępowania nie stwierdziły żadnych uchybień wobec jego nieruchomości w przedmiocie nieczystości, a to wnioskodawca "utrudniał i blokuje" dostęp do ustalenia stanu faktycznego na swojej nieruchomości. Podniósł, że na żadnym zdjęciu czy dowodzie przedstawionym przez wnioskodawcę nie są wykonywane jakiekolwiek roboty na jego nieruchomości [...]. Nie wykonywał i nie zlecał żadnych robót na swojej posesji. Skarżący wskazał także, że decyzja z dnia 16 lutego 2024 r. nie została uchylona a postępowanie prowadzi obecnie RGZW we Wrocławiu, zostały przeprowadzone oględziny na urządzeniu wodnym tj. rowie melioracyjnym istniejącym od 1945 r., a nie jak fałszywie twierdzi wnioskodawca wykonanym czy przekopanym w 2016 r. Skarżący odniósł się także do kwestii posadowienia i braku drożności rowu melioracyjnego oraz podniósł kwestię braku prawdziwości twierdzeń wnioskodawcy w zakresie odprowadzania przez skarżącego ścieków. S. D. wyjaśnił też, że to wnioskodawca swoimi "nielegalnymi działaniami" dopuścił się rażących naruszeń, które niszczą naturę i zmieniają stosunki wodne na gruntach, również w części działki [...], tj. woda z obszaru położonych powyżej działki [...] nie spływa lecz cofa się na działkę skarżącego. Skarżący wskazał przy tym na nieprawidłowości w postępowaniu o naruszenie stosunków wodnych przez wnioskodawcę oraz odniósł się do innych postępowań, w których stroną jest on oraz wnioskodawca. W odpowiedzi na sprzeciw Kolegium wniosło o jego oddalenie podtrzymując swoje stanowisko w sprawie. W pismach procesowych z dnia 2 grudnia 2025 r., 30 grudnia 2025 r. i 1 stycznia 2026 r. skarżący podtrzymał swoją argumentację wskazując dodatkowo na wydanie wyroku nakazowego przez Sąd Rejonowy z Z. z dnia 21 listopada 2025 r. oraz wydania przez Wójta Gminy Z. decyzji z dnia 27 listopada 2025 r. o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego z uwagi na brak przymiotu wystąpienia zmiany odprowadzania wód mających oddziaływać na grunty wnioskodawcy ze strony właściciela gruntów sąsiednich tj. dz. nr [...], obr. B. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje: Zgodnie z art. 64a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Zgodnie z art. 64e p.p.s.a. sąd, rozpoznając sprzeciw od decyzji, kontroluje jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji kasatoryjnej przez organ odwoławczy. W związku z tym, poza oceną Sądu są pozostałe zarzuty, o ile zostały zawarte w sprzeciwie. Sprzeciw nie jest środkiem prawnym służącym kontroli materialnoprawnej podstawy decyzji ani prawidłowości zastosowania przez organ II instancji przepisów prawa procesowego, niezwiązanych z podstawami kasatoryjnymi. Sprzeciw jest wyrazem zakwestionowania przez stronę uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi, ale jako rozstrzygnięcia właśnie o charakterze kasatoryjnym. Kontrola dokonywana przez sąd administracyjny w ramach tego środka ma więc wyłącznie charakter formalny i polega na kontroli sądowej, czy decyzja kasatoryjna organu II instancji poprawnie została wywiedziona z jednej z podstaw wymienionych w art. 138 § 2 k.p.a. (por. np. wyrok WSA w Poznaniu z 8 sierpnia 2017 r., sygn. akt V SA/Po 649/17, CBOSA). Powołane przepisy znacznie ograniczają zakres kontroli sądowoadministracyjnej w sprawach ze sprzeciwu. Sąd w takim przypadku ustala jedynie, czy zachodziły przesłanki do zastosowania przez organ odwoławczy kompetencji z art. 138 § 2 k.p.a., a więc uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Dokonując kontroli rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., sąd nie jest więc władny odnosić się do jakichkolwiek innych kwestii, które nie wiążą się bezpośrednio z problematyką stosowanej przez organ odwoławczy normy z art. 138 § 2 k.p.a. Innymi słowy, sąd rozpoznając sprzeciw powinien ocenić tylko te kwestie, które warunkują prawidłowość wydania decyzji kasacyjnej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. (wyrok NSA z 9 września 2020 r., I GSK 1170/20, CBOSA). Zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a., organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Przepis powyższy musi być oczywiście interpretowany w świetle art. 12 (zasada szybkości i prostoty postępowania), art. 15 (zasada dwuinstancyjności) i art. 136 k.p.a. (postępowanie dowodowe na etapie odwoławczym). Z jednej strony decyzja odwoławcza typu kasacyjnego nie może prowadzić do nieuzasadnionego wydłużania postępowania administracyjnego, z drugiej zaś – nie może naruszać istoty postępowania dwuinstancyjnego, a więc prawa stron do dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w jej całokształcie. Określone w art. 136 § 1 k.p.a. uprawnienie do przeprowadzenia na etapie odwoławczym uzupełniającego postępowania dowodowego nie może naruszać zasady dwuinstancyjności, chyba że zachodzą wyjątki przewidziane w § 2 i 3. W okolicznościach kontrolowanej sprawy Sąd uznał, że przyczyny wydania decyzji kasacyjnej nie budzą wątpliwości, a organ odwoławczy prawidłowo wskazał na konieczny zakres wyjaśnienia sprawy. W tym kontekście trzeba przede wszystkim zauważyć, że decyzja o umorzeniu postępowania nie rozstrzyga sprawy co do istoty, jest więc orzeczeniem formalnym kończącym sprawę bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Jednocześnie postrzegać ją trzeba jako wyjątek, który należy traktować jako środek ostateczny, mający zastosowanie tylko w tych sytuacjach, kiedy nie ma możliwości podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie. Jej wydanie wymaga więc dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Obowiązek ten spoczywa na organie orzekającym. Stosownie bowiem do art. 105 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania w całości albo w części, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, odpowiednio w całości albo w części. Umorzenie postępowania nie jest zależne ani od woli organu administracji, ani tym bardziej pozostawione do uznania organu - organ ten jest zobowiązany do umorzenia postępowania w przypadku stwierdzenia jego bezprzedmiotowości. Okoliczności powodujące bezprzedmiotowość muszą być stwierdzone i wykazane w decyzji o umorzeniu postępowania (M. Wolanin, Bezprzedmiotowość a bezzasadność roszczenia o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, Przegląd Sądowy z 2000 r., nr 7-8, s. 18). Także więc oceniając prawidłowość wydania decyzji umarzającej postępowanie rzeczą organu odwoławczego jest ustalenie, czy została ona podjęta z zachowaniem przepisów z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zgodnie z ich brzmieniem organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). W niniejszej sprawie zaskarżoną decyzją uchylono decyzję Wójta Gminy Z. umarzającą wszczęte na wniosek R. Ż., postępowanie administracyjne w sprawie wydania w drodze decyzji nakazu właścicielowi gruntu dz. nr [...], obr. B. przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom w odniesieniu do nieruchomości nr [...], obr. B., z uwagi na brak wystąpienia zmiany stanu wody. Tym samym w sprawie – jak słusznie zauważyło Kolegium – ocenie podlegała kwestia ewentualnego naruszenia stosunków wodnych, regulowana w art. 234 p.w., który stanowi, że właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie (ust. 1 pkt 1 i 2). Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (ust. 2). Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności (ust. 3). Postępowania w sprawie wydania decyzji o której mowa w ust. 3 nie wszczyna się jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt. Istotą przedstawionej regulacji jest więc ogólny zakaz dokonywania przez właściciela działki jakichkolwiek zmian stanu wody na gruncie oraz kierunku jej spływu, ze szkodą dla gruntów sąsiednich oraz obowiązek prawny usunięcia wszelkich przeszkód i zmian powstałych na jego działce, jeżeli szkodliwie wpływają one na grunty sąsiednie. Z przywołanych przepisów wynika, że warunkiem poprawnego zastosowania art. 234 ust. 3 p.w. i wydania na jego podstawie decyzji nakazującej przywrócenia stanu poprzedniego bądź też wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom, względnie odmawiającą wydania takiego nakazu, jest uprzednie ustalenie przez organ, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na swoim gruncie oraz czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, tzn. czy pomiędzy zmianą stanu wody (o ile taka została dokonana) a szkodą na nieruchomości sąsiedniej istnieje związek przyczynowo – skutkowy. W orzecznictwie wskazuje się, że przez zmianę stosunków wodnych należy rozumieć ingerencję w teren działki skutkującą zmianą zastanego stanu gospodarki wodnej, np. ingerencją na skutek której nastąpiła zmiana kierunku czy też natężenia spływu wód z terenu działki, na której dokonano naruszenia, na teren działek sąsiednich. Chodzi tu o działanie na gruncie, które ingeruje w naturalny spływ wód na danym terenie, związany przykładowo z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi czy też hydrologicznymi (por. WSA w Gliwicach wyrok z 8 kwietnia 2019 r. II SA/Gl 714/18, CBOSA). Działaniem takim jest między innymi wykonanie przeszkody w odpływie wody opadowej z terenów sąsiednich zgodnie z naturalnym kierunkiem odpływu, np. zasypanie zagłębienia którym dotychczas spływała woda z terenów wyżej położonych lub podwyższenie terenu uniemożliwiające spływ wody. Także spowolnienie wpływu wody spowodowane podwyższeniem terenu stanowi ingerencję powodującą zmianę stosunków wodnych na gruncie. Zmianę stanu wody może powodować niwelacja terenu, podniesienie rzędnej, wprowadzenie sytemu drenażowego wokół budynku jeżeli ich efektem będzie zmiana naturalnego dotychczasowego kierunku odpływu wód opadowych, naruszenie istniejącego sytemu drenażowego czy przecięcie kierunku migracji wód podziemnych. Badając sprawę w kontekście przesłanek z art. 234 ust. 3 p.w. organy powinny zatem jednoznacznie wyjaśnić jaki był ostatni stan wody na gruncie, czy doszło do jego zmiany, na czym ona polegała i kto jest jej sprawcą a wreszcie czy dokonane zmiany szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie i na czym ten szkodliwy wpływ polega. Oznacza to, że podjęcie decyzji na podstawie art. 234 ust. 3 p.w. wymaga precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Nie budzi również wątpliwości, że ustalenie wspomnianego ewentualnego związku przyczynowo - skutkowego wymaga odpowiedniej wiedzy z zakresu gospodarki wodnej, hydrologii, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, tj. wiedzy specjalistycznej, wykraczającej poza wiedzę pracowników organu. Krótko mówiąc, postępowanie z zakresu naruszenia stosunków wodnych ma zwykle skomplikowany charakter gdyż ocena tego zjawiska z zasady wymaga widomości specjalnych i odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, melioracji wodnych i postanowień wodnoprawnych oraz ewentualnie przeprowadzenia odpowiednich analiz, badań lub pomiarów, co zwykle przekracza możliwości organów prowadzących postępowanie. Na konieczność dopuszczenia dowodu z opinii biegłego w sprawach uregulowania stosunków wodnych na gruncie zwraca uwagę orzecznictwo sądów administracyjnych podkreślając, że są to sprawy wymagające fachowej wiedzy (vide: wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 kwietnia 2009 r., sygn. akt II SA/Wr 669/08 publ. LEX nr 530466; wyrok NSA z dnia 14 maja 2008 r., sygn. akt II OSK 613/07 publ. LEX nr 469720; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 10 czerwca 2010 r., sygn. akt II SA/Bk 137/10 publ. LEX nr 668564). Nadto, w sytuacji, gdy istnieje różnica stanowisk pomiędzy stronami w zakresie zarzucanego zakłócenia stosunków wodnych, opinia biegłego może być jedynym dowodem przesądzającym o istnieniu związku przyczynowego między określonym działaniem a stanem wód na gruntach sąsiednich oraz wskazującym - w razie przesądzenia tego związku - rodzaj koniecznych do wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Opinia ta zatem stanowi podstawę ustaleń organu, a weryfikować ją może jedynie pracownik organu posiadający także wiedzę z tego zakresu. Powyższe nie zmienia jednak faktu, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 234 p.w., tak jak w każdym postępowaniu administracyjnym, organ orzekający musi kierować się ogólnymi zasadami postępowania określonymi w k.p.a. Stosownie do treści art. 7 k.p.a. w toku postępowania jego obowiązkiem jest stanie na straży praworządności i podejmowanie z urzędu lub na wniosek stron wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Przepis art. 77 § 1 k.p.a. obliguje zaś do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Zebrane przez organ administracji dowody podlegają ocenie zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, która nakazuje jako dowód dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 § 1 zd. 1 k.p.a.) oraz ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Takiej samej ocenie podlega opinia biegłego (o ile zostanie pozyskana), gdyż to na organie spoczywa obowiązek dokładnego i pełnego wyjaśnienia sprawy. Organ ma również obowiązek ustosunkowania się i udzielenia odpowiedzi na zarzuty sformułowane przez stronę. Dopiero po zebraniu pełnego materiału dowodowego, można dokonać ustaleń i ocen potrzebnych do podjęcia rozstrzygnięcia. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że prawidłowo uznało Kolegium, że przeprowadzone przez organ I instancji postępowanie dowodowe zawiera istotne braki. Zaniechano bowiem podjęcia czynności ukierunkowanych na zweryfikowanie wszystkich podniesionych przez R. Ż. okoliczności wskazanych we wniosku jak również w przedłożonych później pismach procesowych, które w jego ocenie mają wskazywać na naruszenie stosunków wodnych. Przypomnieć tu trzeba, że chociażby w swoim wniosku R. Ż. wskazał, iż w czerwcu 2023 r. skarżący jako właściciel nieruchomości nr [...] zaczął odprowadzać w kierunku nieruchomości wnioskodawcy znaczne ilości wód opadowych i ścieków, co spowodowało "zbagnienie, podtapianie, zalewanie gruntu", a nadto, że regularnie m.in. po każdych opadach deszczu nieruchomość wnioskodawcy jest zalewana wodami opadowymi z działki sąsiedniej. Z kolei w piśmie z dnia 28 lutego 2025 r. wskazał na wykonanie przez skarżącego, wyszczególnionych w tym piśmie robót na działce nr [...], które w jego ocenie doprowadziły do zmiany poziomu gruntu na tej działce, załączając dokumentację fotograficzną. Tymczasem niniejsze twierdzenia, z którymi nie zgadza się skarżący, kwestionując ich wiarygodność, pozostały poza jakąkolwiek oceną organu I instancji, chociaż w wydanej w dniu 29 lipca 2025 r. decyzji Wójt wskazał, że przedmiotem prowadzonego postępowania było ustalenie okoliczności faktycznych i prawnych dotyczących zaistnienia zmian stanu wody na gruncie – dz. nr [...] w B. i określenia wpływu działań właściciela sąsiedniej nieruchomości, a więc ustalenie czy doszło do zmian stanu wody na gruncie szkodliwie wpływających na grunty sąsiednie w myśl art. 234 p.w. Organ I instancji uznając, że postępowanie stało się bezprzedmiotowe z uwagi na brak przedmiotu wystąpienia zmiany stanu wody i odprowadzania wód mających oddziaływać na grunty wnioskodawcy ze strony właściciela gruntów sąsiednich dz. nr [...] oparł swoje rozstrzygnięcie ograniczając się wyłącznie do kwestii wydania decyzji nakazującej wnioskodawcy przywrócenie poprzedniej funkcji rowu R-F. Z akt sprawy wynika, że organ I instancji nie przeprowadził żadnych czynności procesowych, które obrazowałyby aktualne stosunki wodne pomiędzy wskazanymi nieruchomościami. Nie przeprowadzono w sprawie chociażby oględzin. Brak jest też odpowiednich dowodów sporządzonych w formie graficznej (np. map), które mogłyby przybliżyć powyższe kwestie, nie wspominając już nawet o ewentualnej potrzebie sporządzenia opinii biegłego. W żaden też sposób organ I instancji w wydanej decyzji nie ustosunkował się do przedstawionych przez wnioskodawcę okoliczności, które są niezależne od utrzymania urządzenia wodnego zlokalizowanego pomiędzy nieruchomościami stron. Tym samym zasadnie wskazało Kolegium, że organ I instancji nie dokonał wystarczających ustaleń faktycznych, niezbędnych dla wyjaśnienia stanu sprawy. W konsekwencji stwierdzić należy, że organ nie wyjaśnił w sposób jednoznaczny podstawowych okoliczności dotyczących stanu istniejącego na gruncie odnoszących się do tego jaki był i jaki jest kierunek spływu wód, jakie jest ukształtowanie terenu, ewentualnie czy doszło do zmian w stosunku do stanu wcześniej istniejącego i w jakim zakresie. Okoliczności te niewątpliwe są istotne dla odpowiedniego rozstrzygnięcia sprawy, nadto co wynika również z treści sprzeciwu pozostają sporne między stronami. W jego bowiem treści skarżący zakwestionował twierdzenia wnioskodawcy jakoby w wyniku wykonywanych robót na terenie nieruchomości [...] dokonał zmiany stosunków wodnych. Zgromadzony przez organ I instancji materiał dowodowy nie pozwalał na jednoznaczne ustalenie tychże okoliczności z uwagi przede wszystkim na brak poczynienia aktualnych w tym zakresie ustaleń i weryfikacji podnoszonych w tym przedmiocie twierdzeń. W tych okolicznościach, zdaniem Sądu, zasadnie Kolegium uznało, iż w sprawie zachodzi konieczność wydania decyzji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy przekracza granice uzupełniającego postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 136 k.p.a. Odnosząc się do zarzutów skargi należy przede wszystkim wskazać, iż Sąd, jak to już wspomniano, w postępowaniu zainicjowanym sprzeciwem jest władny do oceny tylko tego, czy w sprawie wystąpiły przesłanki do wydania decyzji kasacyjnej. Stąd Sąd nie był uprawiony do wypowiadania się co do legalności innych, wskazanych w sprzeciwie przez skarżącego postanowień lub decyzji. Poza oceną Sądu jest również ocena wydanej w następstwie, zaskarżonego rozstrzygnięcia kasacyjnego, ponownej decyzji przez Wójta Gminy Z. z dnia 27 listopada 2025 r. Konkludując, w ocenie Sądu zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a przekazując sprawę do ponownego rozpoznania, organ II instancji, zgodnie z dyspozycją art. 138 § 2 k.p.a., wskazał jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. W sposób poprawny uzasadnił też treść rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ II instancji zawarł ponadto prawidłowe – i odnoszące się do wyszczególnionych przezeń uchybień procesowych - wskazania, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Stąd też nie został naruszony art. 138 § 2 k.p.a. Dlatego też, na podstawie art. 151a § 2 w zw. z art. 64d § 1 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji. Sąd rozpoznał sprzeciw w składzie jednoosobowym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 64d § 1 w zw. z art. 16 § 2 p.p.s.a., nie znajdując podstaw do jego przekazania na rozprawę.