II SA/Wr 815/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Halina Filipowicz-Kremis po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 6 maja 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 marca 2019 r. o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. C. na postanowienie D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie utrzymania budynku gospodarczego przylegającego do budynku mieszkalnego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Skarżący pismem z dnia 10 grudnia 2018 r. wniósł o zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi wskazując w uzasadnieniu na bardzo trudną sytuację materialną. Skarżący wskazał, że jego jedynym źródłem utrzymania jest emerytura, która po uwzględnieniu potrąceń komorniczych wynosi 980 zł. Nadto skarżący wskazał, że posiada znaczne zadłużenia w kwocie kilkuset tysięcy złotych. Z uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika ponadto, że skarżący ma na utrzymaniu nieletniego syna oraz niepracującą żonę, jednocześnie musi pokrywać koszty swojego leczenia w związku z przejściem trzech zawałów serca. Na wezwanie sądu skarżący przedłożył wniosek na urzędowym formularzu PPF, w którym w zakresie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i synem (ur. w 2004 r.). Jedyny majątek jaki posiada to mieszkanie o powierzchni 86 m2 oraz nieruchomość rolna o powierzchni 46 ha, którą skarżący wydzierżawia córce za symboliczną złotówkę. Skarżący poinformował, że część gospodarstwa rolnego znajdującego się we wsi Ś. znajduje się w trakcie licytacji komorniczej. Skarżący nie ma żadnych oszczędności ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Jako źródło dochodów wnioskodawca wskazał emeryturę w wysokości 980 zł netto. Jako zobowiązania i stałe wydatki wymienione zostały: koszty związane z utrzymaniem mieszkania, opłaty, ubezpieczenia i koszty leczenia – 1480 zł oraz liczne zobowiązania objęte egzekucją komorniczą na kwotę przekraczającą 400 000 zł. W wyniku wezwania do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń, wnioskodawca wskazał, że w roku 2017 i 2018 uzyskał dochód ze świadczenia emerytalnego w kwocie odpowiednio 21.704,67 zł i 20.348,54 zł. Nadto w piśmie procesowym z dnia 28 lutego 2019 r. wnioskodawca poinformował, że z uwagi na jego stan zdrowia nie wykonuje prac dorywczych, natomiast żona nie pracuje. Skarżący oświadczył nadto, że otrzymuje świadczenie w wysokości 500 zł na nieletniego syna, nie otrzymuje dopłat dla rolników, zarówno on, jak i żona skarżącego nie są zarejestrowani w urzędzie w pracy, żona zaś zgłoszona jest do ubezpieczenia jako żona rolnika-emeryta. Z treści pisma wynika, że suma zadłużenia skarżącego wynosi około 1 mln złotych. Przedłożone zostały wydruki rachunków bankowych, umowa dzierżawy nieruchomości rolnej zawarta z córką skarżącego oraz dokumenty poświadczające toczące się postępowania egzekucyjne. Postanowieniem z dnia 14 marca 2019 r. referendarz odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie referendarza sądowego skarżący nie wykazał, że w jego sytuacji materialnej i rodzinnej zaistniała przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zdaniem referendarza sądowego skarżący dysponuje niewskazanymi we wniosku środkami pieniężnymi, które może przeznaczyć na zakup żywności i środków higieny oraz na wydatki związane z nauką i wychowaniem syna. Ponadto referendarz sądowy ocenił, że skarżący posiada składniki majątkowe, w tym nieruchomość rolną o znacznej powierzchni, które nie służą zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych o charakterze bytowym jego żony i syna. W ocenie skarżącego skarżący nie powołał się przy tym na brak możliwości spieniężenia tych nieruchomości. W sprzeciwie od wskazanego postanowienia skarżący wskazał, że referendarz sądowy zdaje się nie dostrzegać, że kwota emerytury jest kwotą brutto, zaś po potrąceniach wynosi 980 zł netto. Jednocześnie skarżący zwrócił uwagę, że jego gospodarstwo rolne znajduje się w górach, gdzie produkcja rolna nie przynosi dochodów, skarżący nie znalazł również zainteresowanych jej wydzierżawieniem. Skarżący poinformował, że czynił starania o sprzedaż całego gospodarstwa, ale ze względu na ograniczenia sprzedaży do rolników z najbliższych okolic nieruchomości rolnej, skarżący nie znalazł chętnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm. dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przedmiotem sprzeciwu jest postanowienie referendarza sądowego, którym odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, tj. wpisu sądowego od skargi. W ocenie sądu, mając na uwadze treść wniosku, złożone na wezwanie dokumenty i oświadczenia, a także treść sprzeciwu, uznać należy, że dokonana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowo-majątkowej skarżącego, nie nosi – jak zarzucono w sprzeciwie - znamion wadliwości. Przystępując do uzasadnienia swojego stanowiska sąd tytułem wstępu pragnie zauważyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Nie ulega przy tym wątpliwości, że tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest jednak od spełnienia przesłanek określonych w przepisach je normujących. Mianowicie, z treści art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, należy przyznać osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy zauważyć, że użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy wykaże" oznacza, że to do wnioskodawcy należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. Owo udowodnienie następuje natomiast poprzez przedłożenie przez wnioskodawcę materiału źródłowego, który nie może budzić żadnych wątpliwości. Jak wynika z akt sprawy, wnioskodawca został wezwany w trybie art. 255 p.p.s.a. do przedłożenia szeregu dokumentów dotyczących zarówno samego wnioskodawcy, jak i jego żony. Wnioskodawca jednak nie uczynił w pełni zadość temu wezwaniu. Uchylił się bowiem od przedłożenia dokumentów dotyczących sytuacji materialnej jego małżonki, w tym wydruków historii z rachunku bankowego, lokat bankowych, kart kredytowych, dokumentu poświadczającego zgłoszenie żony do ubezpieczenia. Należy bowiem podkreślić, że sytuacja finansowa osoby fizycznej pozostającej w związku małżeńskim nie może być oceniana w oderwaniu od możliwości płatniczych małżonka. W związku z tym poszerzenie ustaleń faktycznych o dokumenty dotyczące żony wnioskodawcy w zakresie podanym w wezwaniu, było konieczne. Wnioskodawca jednakże, co wynika z zawartości akt sprawy, nie przedłożył wszystkich żądanych dokumentów. Ponadto, w treści odpowiedzi na wezwanie znajduje się stwierdzenie, które nie koreluje z informacjami podanymi w urzędowym formularzu wniosku. Otóż, z treści pisma z dnia 28 lutego 2019 r. wynika, że całkowita kwota zadłużenia skarżącego wynosi około 1 mln złotych, zaś uprzednio skarżący na formularzu urzędowym PPF wskazał kwotę 400 000 zł. Słusznie zarazem referendarz sądowy zauważył, iż według oświadczenia skarżącego cały miesięczny dochód w kwocie 1 480 zł skarżący przeznacza na utrzymanie mieszkania i leczenie. Tym samym stwierdzić należy, że skarżący nie wskazał z jakiego źródła pokrywa koszty nauki nieletniego syna, zakup żywności i środków higieny, co wskazuje na dysponowanie przez skarżącego niewyszczególnionymi we wniosku środkami pieniężnymi. Odnosząc się zaś do przestawionej w sprzeciwie argumentacji, wskazać należy że referendarz sądowy – wbrew temu, co twierdzi skarżący – oparł się na wskazanej we wniosku kwocie emerytury wynoszącej 980 zł netto. Nie zmienia to jednak faktu, że uwzględniając nadto kwotę świadczenia 500 +, co w sumie daje kwotę 1480 zł, rzeczywiście z treści wniosku wynika, że kwota ta nie jest przeznaczana na wszystkie wydatki gospodarstwa domowego, co z kolei doprowadza do oceny, iż skarżący nie wskazał wszystkich środków pieniężnych, którymi faktycznie dysponuje. Nieuzasadniony jest również przedstawiony w sprzeciwie argument dotyczący braku możliwości sprzedaży nieruchomości rolnej oraz jej wydzierżawienia z uwagi na jej zlokalizowanie w obszarze górskim. Nadmienić jednak należy, że z przedłożonej umowy dzierżawy wynika, że część gruntów o powierzchni 3,3418 ha, których właścicielem jest skarżący, położonych jest we Wrocławiu. Zatem argumentacja skarżącego wskazująca na brak możliwości sprzedaży lub wydzierżawienia nieruchomości z uwagi na brak zainteresowanych wywołanych problematycznym zlokalizowaniem nieruchomości nie jest uzasadniona. W konsekwencji sąd podziela wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia stanowisko referendarza sądowego, zgodnie z którym oddanie nieruchomości w dzierżawę córce za symboliczną złotówkę świadczy o wyzbyciu się przez skarżącego możliwości czerpania środków pieniężnych ze składnika jego majątku, które jako konsekwencja jego autonomicznej decyzji nie może obciążać swoimi skutkami, tj. brakiem środków na ponoszenie kosztów postępowania sprawie, budżetu państwa i innych podatników. Mając zatem na uwadze tak ukształtowane okoliczności faktyczne sprawy sąd stwierdza, że: wskazane braki w nadesłanym materiale źródłowym, a zwłaszcza jego wybiórczość, sprzeczność informacji w zakresie stanu zadłużenia skarżącego uniemożliwiają wolną od wątpliwości ocenę jego sytuacji finansowej, w szczególności jednoznaczne stwierdzenie, że zdobycie przez wnioskodawcę środków na sfinansowanie kosztów postępowania (tu: wpisu sądowego od skargi) jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Dodać jednocześnie należy, że jakkolwiek akcentowana przez wnioskodawcę okoliczność posiadania znacznej kwoty zobowiązań, niewątpliwie wpływa na jego sytuację majątkową, to w obliczu wybiórczego przedstawienia materiału źródłowego, nie ma możliwości rzetelnej oceny tej zależności. Takie selektywne działanie wnioskodawcy (także przez częściowe uchylenie się od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a.), stanowi więc przeszkodę dla przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Podsumowując, wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść wpisu sądowego od skargi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy, Sąd podzielając stanowisko i argumentację referendarza sądowego, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, o czym orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.