II SA/Wr 818/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Władysław Kulon po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G. F. od postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi G. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zmiany stanu wody postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżący G. F. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego żądania wskazał, że aktualnie nie dysponuje kwotą umożliwiającą ponoszenie wydatków na uiszczenie wpisu od skargi bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny i nie ma perspektyw na zaoszczędzenie takiej kwoty, natomiast mimo posiadania nieruchomości nie posiada możliwości zaciągnięcia kredytu. Otrzymywane świadczenie emerytalne w kwocie [...] przeznacza na konieczne utrzymanie oraz leczenie. Podał, że jest właścicielem gruntów rolnych o powierzchni ewidencyjnej około [...] , obciążonych hipoteką na kwotę [...] nieużytków i drogi oraz nieruchomości zabudowanej (ruiny pałacu z zabudowaniami folwarcznymi) oddanej w nieodpłatne użyczenie stowarzyszeniu. W toku postepowania o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie czternastu dni od dnia doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego. Z akt sprawy wynika, że skarżący nie zareagował na to wezwanie w sposób w nim wskazany. W piśmie procesowym z dnia [...] r. zawarł informacje, wedle których ma [...] lat i jako emeryt nie składa zeznania podatkowego, nie posiada lokat oszczędnościowych i nie gromadzi środków pieniężnych w innych formach, nie otrzymuje żadnych form wsparcia ze strony państwa i jest osobą przewlekle chorą. Nadto oświadczył, że ewentualnie uzyskiwane wsparcie bezpośrednie dla rolników przeznaczane jest na koszty zabiegów rekultywacyjnych i melioracyjnych, których celem jest przywrócenie gruntom wartości użytkowej oraz zapewnienie ochrony czynnej. Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wywodząc, że nie wykazał on, że jego sytuacja materialna i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Złożone przez niego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej p.p.s.a.), nie zawiera danych koniecznych do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego. W treści wniosku ograniczył się on jedynie do oświadczenia o swoim statusie emeryta, leczeniu i o kwotach uzyskiwanego świadczenia. Uchylił się natomiast od wykazania, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) p.p.s.a. tych danych w jakikolwiek sposób, w tym w sposób określony w doręczonym wezwaniu. Nadto referendarz wskazał, że oświadczenie o oddaniu nieruchomości zabudowanej (ruiny pałacu) w nieodpłatne użytkowanie stowarzyszeniu świadczy o wyzbyciu się przez skarżącego możliwości czerpania środków pieniężnych ze składnika jego majątku, które jako konsekwencja jego autonomicznej decyzji, podjętej mimo potrzeb związanych z leczeniem, nie może obciążać swoimi skutkami, tj. brakiem środków na ponoszenie kosztów postępowania w sprawie, budżetu państwa i innych podatników. Wskazał też, że oświadczenie wnioskodawcy w zakresie nieskładania zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych oraz informacji albo obliczenia tego podatku nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy oraz w obowiązującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej prawie. W ustawowo zakreślonym terminie sprzeciw od niniejszego postanowienia złożył G. F. wnosząc o jego uchylenie (zmianę) i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w szczególności od ponoszenia opłaty od skargi. Kwestionowanemu postanowieniu zarzucił sprzeczność poczynionych ustaleń faktycznych i naruszenie przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik zapadłego orzeczenia w sprawie przyznania prawa pomocy tj. m.in.: - błędnym i arbitralnym przyjęciu, iż w sprawie nie zaistniały okoliczności uzasadniające wystąpienie przez skarżącego z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w częściowym zakresie, - błędnym uznaniu, że skarżący nie zareagował prawidłowo na wezwanie do uzupełnienia informacji o swojej sytuacji materialnej w sposób określny w doręczonym mu wezwaniu, - błędnym uznaniu, że nieruchomość zabudowana w B. została oddana stowarzyszeniu w użytkowanie a nie w użyczenie, gdy tymczasem użytkowanie i użyczenie to dwie odrębne instytucje prawa cywilnego, - bezpodstawnym sugerowaniu, że skarżący poprzez fakt użyczenia nieruchomości organizacji pozarządowej wyzbył się możliwości czerpania środków pieniężnych ze składnika jego majątku, - pominięciu faktu, iż skarżący nie posiada obywatelstwa polskiego oraz jest emerytem, a zatem nie podlega obowiązującemu na terytorium RP prawy, w szczególności w zakresie składania zeznania podatkowego, - pominięciu faktu, iż skarżący z uwagi na wiek i stan zdrowia utrzymuje się jedynie ze świadczenia emerytalnego, które przeznacza w całości na bieżące utrzymanie i nie posiada innych możliwości zarobkowych - naruszenie art. 7 w zw. z art. 2 Konstytucji RP przez naruszenie zasady praworządności i zakazu domniemania kompetencji, obowiązujących w polskim porządku prawnym, - naruszenie art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji RP poprzez niesłuszne pozbawienie strony prawa do zaskarżania orzeczenia wydanego w I instancji, a tym samym uniemożliwienie poddania weryfikacji jego merytorycznego rozstrzygnięcia, - naruszenie art. 244 § 1 i art. 245 § 3 p.p.s.a. przez brak ich zastosowania, - naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przez brak zastosowania, pomimo wykazania przesłanek do zastosowania wobec skarżącego instytucji prawa pomocy w zakresie częściowym, - naruszenie art. 255 p.p.s.a. przez jego wadliwe zastosowanie, - naruszenie art. 710 k.c. przez jego błędną wykładnię i wadliwe zastosowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) Biorąc pod uwagę niniejsze uregulowania należy zauważyć, że w sytuacji gdy osoba fizyczna spełnia przesłanki w nim określone obowiązkiem Sądu jest przyznanie prawa pomocy. Na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy, spoczywa z kolei ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zadaniem więc strony, jest niejako przekonanie Sądu, że jej sytuacja majątkowa nie pozwala uczynić zadość wymogom opłaty kosztów sądowych. W tym celu powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W gestii Sądu znajduje się już ocena czy strona w sposób należyty uargumentowała zasadność przyznania niniejszej pomocy (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005). Zadaniem Sądu jest zatem dokonanie wszechstronnej i rzetelnej oceny wskazanych we wniosku okoliczności uzasadniających przyznanie niniejszego prawa, z uwzględnieniem zasad logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy. Korzystanie z instytucji prawa pomocy powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a więc wtedy, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania swojego udziału w postępowaniu. Instytucja ta znajduje zatem zastosowanie tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2011 r., sygn. akt I OZ 759/11, Lex nr 964732). Odnosząc się do wniosku skarżącego o przyznanie prawa stwierdzić należy, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tym samym wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd przede wszystkim zwrócił uwagę, że w uzasadnieniu złożonego wniosku wnioskodawca nie wskazał udokumentowanych okoliczności motywujących niemożność poniesienia pełnych kosztów postępowania. Nie przedłożył także stosownych dokumentów na skutek wezwania w tym przedmiocie przez referendarza, czy też na etapie złożenia sprzeciwu, chociaż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek nie tylko rzetelnego i wyczerpującego przedstawienia stanu faktycznego, ale także poparcia powoływanych okoliczności środkami dowodowymi. W realiach niniejszej sprawy, podniesione przez wnioskodawcę okoliczności, na których oparł swój wniosek o przyznanie prawa pomocy zostały w istocie jedynie zasygnalizowane, ale nie wykazane, czyli dowiedzione, udokumentowane, udowodnione (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 189/11, Lex 948866). Tymczasem aby Sąd mógł uwzględnić wniosek o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca musi dowieść, że jego stan majątkowy nie pozwala uczynić zadość wymogom opłaty kosztów sądowych, co oczywiście nieodzownie wiąże się z obowiązkiem należytego uzasadnienia i uprawdopodobnienia okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W realiach badanej sprawy skarżący ograniczył się jedynie do wskazania, iż nie dysponuje wolną kwotą pieniężną umożliwiającą ponoszenie wydatków na uiszczenie wpisu sądowego od skargi bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny, nie ma też perspektyw na zaoszczędzenie takiej kwoty ani możliwości zaciągnięcia kredytu. Otrzymywane świadczenie emerytalne w kwocie [...] przeznacza na konieczne utrzymanie oraz lekarstwa. Wyjaśnił też, że jest właścicielem gruntów rolnych o powierzchni ewidencyjnej około 19 ha, obciążonych hipoteką na kwotę [...] nieużytków i drogi oraz nieruchomości zabudowanej (w tym ruina pałacu w odbudowie) - w całości użyczonej nieodpłatnie na czas nieoznaczony P.-N. Stowarzyszeniu [...] . Nie przedłożył już jednak żadnych dokumentów na skutek wezwania w tym przedmiocie przez referendarza, które to miało na celu uzupełnienie informacji o zakresie dochodów skarżącego, jego statusie majątkowym i sytuacji życiowej, co jest konieczne z punktu widzenia instytucji prawa pomocy. Podobnie też – wbrew wezwaniu referendarza - wnioskodawca nie wskazał i nie udokumentował wysokości miesięcznych wydatków oraz innych zobowiązań związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego takich jak: opłaty, żywność, ubrania, lekarstwa, podatki, zajęcia komornicze, spłata kredytów i pożyczek – bankowych i prywatnych. W taj sytuacji, mając z jednej strony na względzie zasadę ponoszenia przez strony kosztów postępowania, związanych ze swym udziałem w sprawie, z drugiej – ciążący na stronie obowiązek wykazania, że w jej przypadku przesłanki do przyznania prawa pomocy zostały spełnione, Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tych okolicznościach za prawidłowe należało uznać postanowienie referendarza sądowego i na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. utrzymać je w mocy. Stąd orzeczono jak w sentencji.