II SA/Wr 858/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk Sędziowie NSA Henryka Łysikowska NSA Józef Kremis (sprawozdawca) Protokolant Monika Mikołajczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi I. W. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w D. z dnia [...] (nr [...]); II. orzeka, że decyzje wymienione w punkcie I nie podlegają wykonaniu. Decyzją z dnia [...] (nr [...]) Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W., działając na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575 z późn. zm.) oraz § 10 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 z późn. zm.), jak również art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpatrzeniu odwołania I. W. od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w D. z dnia [...] (nr [...]) o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej - przewlekłej choroby narządu głosu związanej z nadmiernym wysiłkiem głosowym (poz. 7) u I.W., nauczycielki Szkoły Podstawowej Nr [...] w D. - zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. Na uzasadnienie organ wskazał, że I. W. pracowała od [...]. do [...]jako nauczycielka w Szkole Podstawowej Nr [...] w D., w tym: od [...]do [...]. i od [...]do [...] korzystała z urlopu wychowawczego, od [...]do [...]korzystała z urlopu zdrowotnego. Od [...] pracowała jako nauczyciel bibliotekarz w Szkole Podstawowej Nr [...] w D., gdzie nie była narażona na nadmierny wysiłek głosowy. W W. Ośrodku Medycyny Pracy w W. zainteresowana była badana w dniu [...], gdzie rozpoznano "przewlekłe zapalenie krtani. Stan po operacyjnym usunięciu guzków śpiewaczych w lipcu 2001. Pracowała w zawodzie nauczycielki w latach 1986-1998 i 1995-1998 (praktycznie pracowała przez okres 3 lat i 10 miesięcy). Rozpoznane guzki śpiewacze (operowane w lipcu 2001 roku) nie mogły powstać w wyniku wysiłku głosowego związanego z pracą zawodową". W trybie odwoławczym I. W., za pośrednictwem D. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w W., była badana w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.. Dnia [...] Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. wydał orzeczenie o braku podstaw do rozpoznania przewlekłej choroby zawodowej narządu głosu wywołanej nadmiernym wysiłkiem głosowym (poz. 7) u zainteresowanej, uzasadniając swoje stanowisko tym, iż "uzupełnione dochodzenie epidemiologiczne przeprowadzone przez PIS w D. w dniu [...]wykazuje, że I. W. była narażona na nadmierny wysiłek głosowy pracując jako nauczyciel muzyki, tj. 3 lata i 10 miesięcy. Zgodnie z obowiązującymi kryteriami rozpoznawania choroby zawodowej narządu głosu, czas narażenia na nadmierny wysiłek głosowy nie upoważnia do przyjęcia etiologii zawodowej stwierdzonych zmian patologicznych w obrębie krtani." Na podstawie tych orzeczeń i po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w D. wydał w dniu [...]decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej narządu głosu wywołanej nadmiernym wysiłkiem głosowym u I. W. Od tej decyzji odwołała się zainteresowana, podnosząc, iż warunki pracy wywołały u strony chorobę narządu głosu. Zdaniem Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W., do stwierdzenia choroby zawodowej muszą być spełnione jednocześnie - jak to wynika z definicji choroby zawodowej zawartej w § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, dwa warunki: 1) choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych; 2) choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W., na podstawie świadectwa pracy z dnia [...], ustalił, iż I. W., pracując jako nauczycielka muzyki, była narażona na nadmierny wysiłek głosowy przez 6 lat. Rozpoznanie choroby zawodowej narządu głosu wymaga potwierdzenia zatrudnienia w warunkach dużego obciążenia narządu głosu trwającego przynajmniej 10 lat. Placówki służby zdrowia upoważnione do rozpoznawania chorób zawodowych - W. Ośrodek Medycyny Pracy w W. oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. - stwierdziły, iż narażenie na nadmierny wysiłek głosowy krótszy niż 10 lat, nie daje podstaw do rozpoznania u zainteresowanej choroby zawodowej narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym. Na ostateczną decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła I. W. Skarżąca podniosła, że w przepisach dotyczących chorób zawodowych, a w szczególności choroby zawodowej narządu głosu, nie ma liczby lat wymaganej dla rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej. W doręczonej sądowi odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do dyspozycji art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W sprawach tych stosuje się jedynie dotychczasowe przepisy o wpisie i innych kosztach sądowych (art. 97 § 2). Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie "upsa"). Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Skarga jest uzasadniona. Z dołączonych do odpowiedzi na skargę akt administracyjnych wynika, że orzekające w sprawie organy przyjęły, że "rozpoznanie choroby zawodowej narządu głosu wymaga potwierdzenia zatrudnienia w warunkach dużego obciążenia narządu głosu trwającego przynajmniej 10 lat." Skarżąca była dwukrotnie diagnozowania pod kątem zaistnienia u niej choroby zawodowej - najpierw przez W. Ośrodek Medycyny Pracy, a następnie Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. - przy czym konkluzje obu uprawnionych jednostek są identyczne co do nie rozpoznania u skarżącej choroby zawodowej narządu głosu. W orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...]stwierdzono "Stan po operacji guzków śpiewaczych - VII 2001. Niedowład fałdów głosowych. Uzupełnione dochodzenie epidemiologiczne, przeprowadzone przez PIS w D. z dn. [...]wykazuje, że Pani Iż. W. była narażona na nadmierny wysiłek głosowy pracując jako nauczyciel muzyki tj. 3 lata 10 m-cy. Zgodnie z obowiązującymi kryteriami rozpoznawania choroby zawodowej narządu głosu, czas narażenia na nadmierny wysiłek głosowy nie upoważnia do przyjęcia etiologii zawodowej stwierdzonych zmian patologicznych w obrębie krtani". We wnioskach orzeczenia jednoznacznie stwierdzono - brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Oceniając legalność kwestionowanego przez stronę rozstrzygnięcia, należy zauważyć, że kwestią określenia "choroby zawodowej narządu głosu" zajmował się Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów z dnia 20 maja 2002 r. (OPS 3/02, ONSA 2003, nr 1, poz. 4). Wskazano w niej, że "chorobami zawodowymi są przewlekłe choroby narządu głosu związane z nadmiernym wysiłkiem głosowym w postaci guzków śpiewaczych, niedowładu strun głosowych i zmian przerostowych, wymienione w pkt 7 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych." Według § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, do stwierdzenia wystąpienia u pracownika choroby zawodowej wystarczy ustalenie zaistnienia kumulatywnie dwóch normatywnych przesłanek: 1) choroba zdiagnozowana u konsultowanego musi być ujęta w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do tego rozporządzenia, i 2) choroba ta pozostawać musi w związku z wykonywaniem zatrudnienia w warunkach narażających na jej powstanie. Przeprowadzone przez organy administracyjne postępowanie wyjaśniające potwierdziło niespornie zatrudnienie skarżącej w warunkach narażenia na nadmierny wysiłek głosowy, jednakże - zdaniem obu organów - z uwagi na treść orzeczenia lekarskiego, określającego zbyt krótki okres narażenia na nadmierny wysiłek głosowy, brak jest podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu głosu (poz. 7 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, o tym czy schorzenie ma charakter zawodowy decydują dwa czynniki. Są nimi zamieszczenie schorzenia w specjalnym wykazie chorób zawodowych i istnienie związku przyczynowego między chorobą a warunkami pracy. Wprowadzanie w tej materii jakichkolwiek dodatkowych wymagań jest niedopuszczalne (wyrok NSA I SA 1540/95 - Pr. Pracy 1997, z. 3). Jak pisze organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji odmawiającej uznania zdiagnozowanego u strony schorzenia za związane z warunkami pracy, "I. W. pracując jako nauczycielka muzyki była narażona na nadmierny wysiłek głosowy przez 6 lat. Rozpoznanie choroby zawodowej narządu głosu wymaga potwierdzenia zatrudnienia w warunkach dużego obciążenia narządu głosu trwającego przynajmniej 10 lat". Tymczasem rozporządzenie nie przewiduje dodatkowych kryteriów (przykładowo czasowych) dla zawodowego narażenia na czynniki chorobotwórcze, do których w rozpoznawanej sprawie należy narażenie na nadmierny wysiłek głosowy. Za aktualny także należy uznać pogląd Sądu Najwyższego (wyrażony w wyroku z dnia 7 czerwca 1995 r., II PRN 4/95, OSNAP 1996, nr 3, poz. 44), wedle którego "nie można wykluczyć związku przyczynowego między warunkami pracy a chorobą zawodową, jeżeli między ustaniem zatrudnienia w warunkach narażających zdrowie pracownika, a ujawnieniem się choroby upłynął znaczny okres czasu". Okoliczność, że skarżąca we wcześniejszym okresie pracowała z nadmiernym wysiłkiem głosowym nie może zatem także stanowić podstawy do wydania niekorzystnej dla niej decyzji. Reasumując, odmowa uznania schorzenia skarżącej na podstawie kryteriów nienormatywnych nie może być zaakceptowana przez sąd, dlatego obie zakwestionowane decyzje, jako co najmniej przedwczesne, zostały wyeliminowane z obrotu prawnego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą kompetentnych organów będzie uzupełnienie postępowania dowodowego w celu ustalenia, czy w sprawie zaistniały przesłanki normatywne wskazujące na chorobę zawodową strony skarżącej. Skoro w sprawie nastąpiło naruszenie prawa materialnego, a mianowicie § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, oraz zasad procedury administracyjnej, tj. art. 7 i art. 77 § 1 kpa, przeto na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) upsa należało orzec jak na wstępie. Orzeczenie zawarte w punkcie II wyroku znajduje uzasadnienie w art. 152 upsa.