II SA/Wr 871/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędzia WSA Teresa Cisyk Asesor sądowy Elżbieta Naumowicz (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Grażyna Stykała po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi R. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie opłaty drogowej za przejazd pojazdem nienormatywnym 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Zarządu Dróg Wojewódzkich w O. z dnia [...], nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. na rzecz skarżącego R. C. kwotę 361,50 (trzysta sześćdziesiąt jeden 50/100) zł. tytułem kosztów postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. W dniu 4 października 2001 r. pracownicy Zarządu Dróg Wojewódzkich w O. Oddziału Terenowego w O. przeprowadzili na drodze wojewódzkiej nr 487 kontrolę pojazdu - samochodu ciężarowego VOLVO F 10 nr rejestracyjny [...] z przyczepą marki BLUMHARDT nr rejestracyjny [...], należącego do R. C., kierowanego przez A. M.. W trakcie kontroli, której wyniki zostały przedstawione w protokole zatrzymania i kontroli pojazdu, ustalono, że transport odbywał się niezgodnie z zezwoleniem. Pojazdem przewożono wióry drzewne, a zespół przekroczył dopuszczalne parametry nacisków osi 2, 4 i 5 oraz masę dopuszczalną o 2,40 t. Decyzją z dnia [...], nr [...], opartą o przepisy art. 13 ust. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2000 r., Nr 71, poz. 838 ze zm.) oraz § 2, § 9 ust. 1 pkt 2, ust. 2 oraz § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 2000 r. w sprawie opłat drogowych (Dz. U. Nr 51, poz. 607) a nadto §5 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1.04.1999 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów Dyrektor Zarządu Dróg Wojewódzkich w O. obciążył R. C. opłatą drogową w wysokości 18.074,02 zł za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia, przedstawiając w uzasadnieniu szczegółowy sposób wyliczenia opłaty za stwierdzone przekroczenie i wskazując numer rachunku bankowego, na który należy w wyznaczonym terminie wpłacić opłatę. Ponadto w uzasadnieniu wskazał, że decyzja powyższa wydana została w wyniku uchylenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia z dnia 6 grudnia 2001 r. poprzednio wydanej decyzji z dnia z dnia 29 października 2001 r. i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji z powodu braku przedstawienia matematycznego sposobu wyliczenia kwoty opłaty. Od decyzji powyższej odwołał się R. C., wnosząc o odstąpienie od pobierania powyższej opłaty lub o uchylenie decyzji, argumentując, że przejazd był wymuszony szczególnymi okolicznościami, a to awarią haka za i wyładowczego zestawu, co powodowało konieczność zjazdu z drogi krajowej na drogę wojewódzką o niższych parametrach. Odcinek dzielący zjazd z drogi krajowej do zakładu naprawczego wynosił jedynie 900 m. Poza tym podniósł, że przewożony w odkrytych kontenerach ładunek jest towarem chłonącym wilgoć z atmosfery, co ma wpływ na jego ciężar. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. nie uwzględniło jednak tego odwołania i decyzją z dnia [...], nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego stwierdzono w istocie, że w związku z jazdą pojazdu nienormatywnego bez zezwolenia, z przekroczonymi parametrami stwierdzonych w wyniku kontroli, której wyniki utrwalono w protokole, zasadne i obligatoryjne było obciążenie przewoźnika opłatą drogową, wyliczoną przy zastosowaniu zasad wynikających z § 2 ust. 1, § 9 ust. 2 i § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 2000 r. w sprawie opłat drogowych (Dz. U. Nr 51, poz. 607). W skardze na powyższą decyzję R. C. wnosił o odstąpienie od pobierania powyższej opłaty lub o uchylenie decyzji, powołując się na zasady współżycia społecznego i podkreślając, że zaistniała sytuacja była sytuacją szczególną, związaną z awarią, ciężar nie był zależny od przewoźnika, a zastosowanie przy wyliczaniu opłaty odległości ryczałtowej 400 km, podczas gdy przejazd odbywał się na odcinku 900 m wskazuje, że obowiązujący w tym przedmiocie przepis rozporządzenia z dnia 27 czerwca 2000 r. narusza Konstytucję. Podniósł, że wymierzona opłata jest niezwykle wysoka i jej zapłacenie naruszyłoby jego zdolności płatnicze. W odpowiedzi udzielonej na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie, powołując się w tym zakresie na argumenty prawne zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: na wstępie odnotować trzeba, że skoro skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r., to w oparciu o art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1271), sprawa podlega rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna prawem, wynika konsekwencja co do tego, iż sąd ten rozważa prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji, jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji, badając prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięć organów obydwu instancji były przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 2000 r. w sprawie opłat drogowych (Dz. U. Nr 51, poz. 607). Wprawdzie rozporządzenie to zostało z dniem 14 lutego 2002 r. uchylone rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 15 stycznia 2002 r. w sprawie opłat drogowych (Dz. U. Nr 8, poz. 60), jednakże zgodnie z brzmieniem § 8 rozporządzenia z dnia 15 stycznia 2002 r. do spraw wszczętych przed dniem jego wejścia w życie miały zastosowanie przepisy dotychczasowe, co oznacza, że również rozstrzygnięcie organu odwoławczego oparte zostać musiało o przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 2000 r. w sprawie opłat drogowych (Dz. U. Nr 51, poz. 607). W decyzji organu pierwszej instancji powołano przepis § 9 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 tego rozporządzenia, stanowiący, że w razie stwierdzenia przejazdu pojazdu nienormatywnego bez właściwego zezwolenia, wysokość opłaty określona w § 2 ust. 2, ulega podwyższeniu o 90% - w przypadku przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej i nacisków osi (ust. 1 pkt 2), a nadto opłatę za przejazd bez zezwolenia przy zastosowaniu podwyższonych wysokości opłat oblicza się według zryczałtowanej długości trasy przejazdu wynoszącej 400 km (ust. 2). Ze szczegółowych wyliczeń przedstawionych zarówno w zaskarżonej decyzji, jak i w decyzji organu pierwszej instancji, wynika, że do obliczenia opłaty drogowej wymierzonej skarżącemu, wynoszącej 18.074,02 zł, zastosowano zarówno podwyższenie opłaty o 90%, jak i wskaźnik zryczałtowanej długości trasy wynoszący 400 km. W związku z takimi ustaleniami podnieść należy, że Trybunał Konstytucyjny w części I punkt 5 wyroku z dnia 10 grudnia 2002 r., sygn. akt P 6/02 (Dz. U. Nr 214, poz. 1816), orzekł, iż § 9 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 2000 r. w sprawie opłat drogowych (Dz. U. Nr 51, poz. 607) jest niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku (OTK-A z 2000 r., nr 7, poz. 91) wskazano, że pomimo, iż przepisy tego rozporządzenia nie obowiązywały w dacie orzekania przez Trybunał, to wobec treści § 8 rozporządzenia z dnia 15 stycznia 2002 r. przepis § 9 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 uchylonego formalnie rozporządzenia Rady Ministrów z 27 czerwca 2000 r. w sprawie opłat drogowych wywołał, wywołuje i może nadal wywoływać określone skutki prawne w zakresie wszystkich spraw administracyjnych, wobec toczących się postępowań przed NSA, co uzasadnia konieczność merytorycznego rozpoznania w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym. Stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności wspomnianego § 9 ust. 1 pkt 2 i ust 2 rozporządzenia Rady Ministrów 27 czerwca 2000 r. w sprawie opłat drogowych (Dz. U. Nr 51, poz. 607) z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oznacza co do zasady, iż przepis ten, w zakresie spraw załatwionych na jego podstawie, nie może być uznany za właściwą podstawę prawną decyzji administracyjnych wymierzających opłatę za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. W takiej sytuacji - zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji - orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w innych przepisach właściwych dla danego postępowania. W świetle powołanej normy konstytucyjnej nasuwa się wniosek, że skutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności przepisu stanowiącego podstawę prawną ostatecznej decyzji jest co do zasady powinność uchylenia takiej decyzji. Wskazać trzeba także, iż przepisem art. 82 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. Nr 102, poz. 643) wprowadzono do ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej K.p.a., przepis art. 145a stanowiący, że można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja (§ 1) oraz że skargę w takiej sytuacji wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (§ 2). Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) decyzja lub postanowienie podlega uchyleniu, gdy Sąd ten stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Tak więc należy przyjąć, iż jest zasadą, że Sąd uchyla zaskarżoną decyzję jeżeli stwierdzi występowanie w sprawie przesłanek do wznowienia postępowania administracyjnego, zaś jedną z tych przesłanek jest - jak wspomniano - orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego w sprawie niekonstytucyjności podstawy prawnej tej decyzji. Skoro w rozpoznawanej sprawie występuje powoływana przesłanka wznowienia postępowania administracyjnego, określona w art. 145a K.p.a., zatem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Tak samo należało, w oparciu o art. 135 tej ustawy, orzec o uchyleniu decyzji organu pierwszej instancji. Rozstrzygnięcie zawarte w punktach 2 i 3 wyroku oparte jest o przepis art. 152 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 55 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) w zw. z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1271).