II SA/Wr 873/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak, Sędziowie NSA Tadeusz Kuczyński /sprawozdawca/, Bogumiła Skrzypczak, Protokolant Aleksandra Rygielska, po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi A. U. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz A. U. kwotę 10 /dziesięć/ zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji. Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r., nr [...], na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. z 1997r. Nr 142, poz. 950 z późn. zmianami/ stwierdzono, że A. U. nie spełnia warunków, o których mowa w art. 21 wyżej wymienionej ustawy i w związku z tym odmówiono przyznania uprawnień. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. U. podniosła m.in., że jej siostra i brat, podobnie jak ona – niepełnoletni podczas wojny, otrzymali takie uprawnienia. Mimo, że decyzja o ukrywaniu Żydów została podjęta przez rodziców, to podobnie jak rodzeństwo była narażona wskutek powyższego na prześladowania i niebezpieczeństwo. Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r., Nr [...] na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 22 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego po rozpoznaniu wniosku A. U., utrzymano w mocy decyzję własną z [...]r. o odmowie przyznania uprawnień określonych w ustawie. W motywach podano m.in., że okoliczności podniesione przez wnioskodawcę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy potwierdzają jedynie ustalony wcześniej stan faktyczny. W ocenie wniosku Urząd posiłkował się opinią Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata, które to stowarzyszenie, profesjonalnie zajmujące się problematyką Holocaustu na terenie Polski, miarodajnie do przedstawionych dowodów oceniło, że wnioskodawca nie prowadził działalności określonej w tym przepisie ustawy. Zapis w ustawie nie daje możliwości przyznania uprawnień tym, którzy sporadycznie udzielili pomocy osobom narodowości żydowskiej. Zdaniem Urzędu, świadomie "dawać schronienie" osobom tej narodowości mogli ci, którzy dysponując odpowiednim pomieszczeniem zdecydowali się uchronić je przed zagładą z rąk okupanta otaczając stałą opieką. W skardze do sądu administracyjnego A. U. zakwestionowała powyższe rozstrzygnięcie. Podniosła, że represje za ukrywanie Żydów w postaci wywiezienia do obozu koncentracyjnego lub natychmiastowego rozstrzelania dotyczyły całej rodziny polskiej, w tym dzieci. Stwierdziła, że w miarę swoich możliwości starała się pomagać ukrywającym się u nich Żydom. Zarzuciła wybiórcze traktowanie przez organ osób narażonych na represje przez to, że przyznano uprawnienia jej rodzeństwu, gdy tymczasem skarżącej ich odmówiono. Traktowanie takie narusza konstytucyjną zasadę równości wobec prawa. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 2 pkt 31 ustawy o kombatantach, powołanej wyżej, za działalność równorzędną z działalnością kombatancką uznaje się "dawanie schronienia osobom narodowości żydowskiej lub innym osobom, za których ukrywanie w latach 1939-1945, ze względu na ich narodowość lub działalność na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej – groziła kara śmierci." Podstawowa wątpliwość związana z interpretacją tego przepisu dotyczy znaczenia zwrotu "dawać schronienie". Organ wywiódł, że wskazana formuła nie daje możliwości przyznania uprawnień tym, którzy sporadycznie udzielili pomocy osobom narodowości żydowskiej, odnosi się tylko do tych osób, które dysponując odpowiednim pomieszczeniem świadomie zdecydowali się uchronić je przed zagładą z rąk okupanta otaczając stałą opieką. W związku z tym, że ustawa nie zawiera legalnej definicji zwrotu "dawać schronienie", to zgodnie z ustalonymi regułami wykładni językowej przyjąć należy, że domniemanie przemawia za potocznym /etnicznym/ znaczeniem tego pojęcia. W języku potocznym zwrot ten znaczy tyle, co udzielić, zapewnić komuś miejsce, gdzie można schronić się bezpiecznie /słownik języka polskiego pod red. M. Szymczaka, Warszawa 1981, t. III, s. 188/. Wynika z tego, że podstawą uzyskania uprawnienia kombatanckiego jest spełnienie wyłącznie przesłanki przedmiotowej w postaci zapewnienia osobom wskazanym w przepisach ustawy miejsca, gdzie można czuć się bezpiecznie. I chociaż naturalną konsekwencją dania osobie schronienia może być i z reguły jest otoczenie jej opieką rozumianą jako troszczenie się, dbanie o kogoś, doglądanie, to – wbrew stanowisku organu należy uznać, że konieczność sprawowania tak definiowanej opieki nad osobą korzystającą z udzielonego schronienia nie jest składnikiem układu warunkującego uzyskanie świadczenia kombatanckiego. Wynika to wprost z analizy treści art. 2 pkt 31 ustawy, utożsamiającej zwrot "dawanie schronienia" z pojęciem "ukrywanie". Oznacza to, że interpretacja organu rozszerza zakres stosowania art. 2 pkt 31 ustawy ustalony za pomocą dyrektyw wykładni semantycznej, uzależniając przyznanie świadczenia od spełnienia przesłanek nie przewidzianych w ustawie kombatanckiej. Można wszak wyobrazić sobie sytuację, że kto inny dawał osobom wymienionym w przywołanym przepisie "schronienie" w ustalonym rozumieniu /np. udostępniał im niezajmowane przez siebie mieszkanie/, a ktoś inny udzielał pomocy troszcząc się o żywność, odzież, środki higieniczne itp. Konkludując tę część rozważań należy przyjąć, że przepis art. 2 pkt 31 ustawy stwarza podstawę przyznania świadczenia, jeżeli wraz z innymi warunkami spełniona została przesłanka "dawania schronienia" wymienionym w nim osobom. Jest to przesłanka konieczna, a zarazem wystarczająca do uzyskania tego świadczenia, jeżeli z jej wypełnieniem wiązała się groźba kary śmierci. Kolejny problem wiąże się z akcentowaną przez organ zdolnością do dawania schronienia. Jego zdaniem, zdolności takiej pozbawiona była skarżąca, która jako kilkuletnie dziecko nie mogła prowadzić działalności określonej w ustawie. Pogląd taki nie jest uprawniony. Otóż, ustawa warunkuje przyznanie świadczenia od spełnienia przesłanki "dawania schronienia" wymienionym w niej podmiotom. Dawać schronienie mogły osoby samodzielnie gospodarujące, lub jak to miało miejsce w rozważanej sprawie – rodziny. Rodzina jest wprawdzie ugrupowaniem /grupą rodzinną/ traktowaną jako pewna całość, jednakże, nie jest ona żadnym odrębnym podmiotem prawa, które regulowałoby jej organizację i reprezentację. W konsekwencji, "dawanie schronienia" przez rodzinę podmiotom wymienionym w art. 2 pkt 31 w rzeczywistości było działaniem realizowanym w tej czy innej formie przez jej członków, którzy wspólnie zamieszkując i gospodarując, rodzinę tę tworzą. Oznacza to, że rodzice skarżącej, którzy podjęli decyzję o daniu schronienia osobom wymienionym w art. 2 pkt 31 ustawy działali także jako reprezentanci małoletnich dzieci, angażując je w działanie określone w tym przepisie. Skoro dzieciom zaangażowanym z woli rodziców w tę działalność groziły takie same surowe konsekwencje, jak osobom dorosłym, to trudno byłoby bronić stanowiska, że jednocześnie pozbawione są one z tego tytułu uprawnień przysługujących dorosłym. Wykładni takiej nie dałoby się usprawiedliwić żadnymi względami. Na marginesie tylko należy wskazać, że decyzja z dnia [...]r. w ogóle nie zawiera żadnego uzasadnienia faktycznego oraz nie podaje materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia, natomiast decyzja "odwoławcza" jako materialną podstawę rozstrzygnięcia wskazuje art. 2 pkt 3, zamiast art. 2 pkt 31. I chociaż w tym wypadku podniesione uchybienia nie miały wpływu na wynik rozstrzygnięcia, to obowiązkiem Sądu jest zwrócenie na nie uwagi. Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1270/ w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1271 ze zm./, orzeczono jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym w związku z art. 97 § 2 ustawy – Przepisy wprowadzające ..., powołanej wyżej. Sąd nie orzekał w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji, gdyż decyzja odmowna zasadniczo nie nadaje się do wykonania.