II SA/Wr 90/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogumiła Skrzypczak Sędziowie: Sędzia NSA ( del. ) Jerzy Krupiński Asesor WSA Ewa Kamieniecka – sprawozdawca Protokolant: Małgorzata Rutkiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2005 r. sprawy ze skargi L. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku celowego oddala skargę. W dniu [...]r. L. F. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. Zespół do Spraw Osób Bezdomnych i Uchodźców o podjęcie realizacji wobec niego programu wyjścia z bezdomności oraz o finansowanie części kosztów wynajęcia mieszkania na wolnym rynku. Wnioskodawca wyjaśnił, że osiągane dochody pozwalają mu na opłacenie czynszu i poniesienie kosztów eksploatacji mieszkania komunalnego. Wnioskodawca zobowiązał się do podania adresu lokalu, który zamierza wynająć do końca września, natomiast miejsce obecnego pobytu po pisemnym wyrażeniu zgody przez Zespół do Spraw Osób Bezdomnych i Uchodźców na finansowanie pozostałej części kosztów najmu lokalu. Jak wynika z akt sprawy, wnioskodawca nie posiada miejsca stałego lub czasowego zameldowania, a od [...] r. ubiega się przydział lokalu socjalnego. W okresie od [...] r. do [...]r. wnioskodawca przebywał w noclegowni we W. przy ul. T. K. i korzystał z pomocy w formie zasiłków celowych na zakup żywności i odzieży, natomiast obecnie nie podaje adresu miejsca pobytu. Decyzją z dnia [...]r. nr [...]Kierownik Zespołu do Spraw Osób Bezdomnych i Uchodźców Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. odmówił przyznania zasiłku celowego przeznaczonego na pokrycie kosztów najmu lokalu, ponieważ strona odmówiła współpracy z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swoich problemów życiowych, a kontakt z MOPS sprowadza się jedynie do żądań udzielania pomocy w postaci zasiłków pieniężnych. Wnioskodawca odmówił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego u rodziców mieszkających w S. oraz w miejscu jego faktycznego pobytu. Ponadto dochód netto za [...]r. w wysokości [...]zł znacznie przekroczył ustawowe kryterium dochodowe wynoszące 461 zł. Wysokość osiąganych dochodów wskazuje na możliwość samodzielnego wynajęcia lokalu i prawidłową egzystencję. W odwołaniu od decyzji skarżący podniósł, że Zespół do Spraw Osób Bezdomnych i Uchodźców nie realizuje indywidualnego programu wyjścia z bezdomności, a jedyne co proponuje to pobyt w schronisku lub noclegowni, które według wnioskodawcy są środowiskiem kryminogennym. Skarżący wyjaśnił, że nieprawdziwy jest zarzut braku współpracy z pracownikiem socjalnym, ponieważ co najmniej raz w miesiącu składa podania, a wywiad środowiskowy przeprowadzono w dniu [...]r. Natomiast ostatni zasiłek celowy otrzymał w [...]r. Odmówił przeprowadzenia wywiadu u rodziców, ponieważ to dzięki najbliższej rodzinie stał się bezdomny i nie utrzymuje z nią kontaktu. Miejsce pobytu zamierza ujawnić w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego po pisemnym zagwarantowaniu sfinansowania pozostałej kwoty wynajęcia mieszkania na wolnym rynku i podjęciu realizacji programu wyjścia z bezdomności. W trakcie wywiadów środowiskowych zobowiązywany był do podjęcia pracy, co było warunkiem udzielania dalszej pomocy, natomiast obecnie okazało się, że jego dochody są za wysokie. Ponadto skarżący wyjaśnił, że koszt wynajęcia mieszkania wynosi od 600 – 900 zł miesięcznie plus kaucja i prowizja dla agenta. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...]r. nr [...]utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, nie znajdując podstaw do jej uchylenia. Prawo do zasiłku celowego na zasadach ogólnych przysługuje bowiem tylko osobom osiągającym dochód niższy niż ustawowe kryterium dochodowe, natomiast skarżący otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...]zł. Według Kolegium brak było podstaw do objęcia strony pomocą o charakterze specjalnym, o której mowa w art. 31 a ustawy o pomocy społecznej. Organ pierwszej instancji trafnie uznał, że odwołujący się nie wykazuje woli współpracy z pracownikami socjalnymi. Strona nie uznaje za celowe podanie informacji dotyczących mieszkania, którego wynajęcie zamierza sfinansować z gminnych pieniędzy. Odwołujący nie zamierza zwracać się o pomoc do rodziców, natomiast domaga się pieniędzy od gminy. Jednocześnie Kolegium zwróciło organowi I instancji uwagę, że odwołujący się we wniosku o pomoc zwrócił się przede wszystkim o objęcie go indywidualnym programem wychodzenia z bezdomności. Zgodnie z ustawa o pomocy społecznej bezdomny może zostać objęty takim programem, choć gmina nie ma takiego obowiązku. Należy jednak ustosunkować się do wniosku strony. W skardze na decyzję skarżący zarzuca, że od [...]r. Zespół do Spraw Osób Bezdomnych i Uchodźców nie podjął żadnych kroków w celu przywrócenia skarżącego do normalnego funkcjonowania w społeczeństwie mimo propozycji skarżącego. Nie zrealizowano indywidualnego programu wyjścia z bezdomności, nie przyznano zasiłku na ekonomiczne usamodzielnienie się. Nie poparto starań skarżącego o zameldowanie na pobyt stały w miejscu wskazanym przez skarżącego i nie udzielono pomocy w celu uzyskania lokalu socjalnego. Zaproponowano jedynie pobyt w noclegowni lub w schronisku dla bezdomnych z osobami z problemem alkoholowym i wchodzącymi w konflikt z prawem. W okresie od [...]r. do [...]r. skarżący pozostawał bez środków do życia i nie udzielono mu żadnej pomocy, wskutek czego poniósł uszczerbek na zdrowiu. Skarżący wyjaśnia, że wniósł o sfinansowanie kosztów wynajęcia lokalu na wolnym rynku, ponieważ wszelkie jego poprzednie propozycje zostały "storpedowane". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja dotyczy odmowy udzielenia zasiłku celowego. Natomiast zarzuty skargi dotyczą kwestii, które nie były przedmiotem zaskarżonej decyzji, a zatem Kolegium nie mogło się nimi zajmować jako organ odwoławczy. Zdecydowana większość zarzutów dotyczy działań organu I instancji, które nie wymagają wydawania decyzji, a zatem nie należą do kognicji Kolegium. Ponadto Kolegium wyjaśniło, że przepisy nie nakładają na organy pomocy społecznej obowiązku zapewnienia bezdomnemu mieszkania socjalnego lub opłacania kosztów wynajęcia innego lokalu mieszkalnego. Wniosek o przyznanie pomocy pieniężnej na opłacenia wynajmowanego lokalu rozpatrywany jest na podstawie przepisów dotyczących przyznawania zasiłków celowych, według których zasiłek przysługuje tylko osobom osiągającym dochód poniżej ustawowego kryterium dochodowego. Natomiast skarżący osiąga dochód w wysokości [...]zł. Skarżący nie podejmuje również współdziałania w rozwiązywaniu swojej sytuacji życiowej. Stawianie warunków organowi pomocy społecznej, uniemożliwianie zbierania niezbędnych informacji nie świadczy o współdziałaniu strony z pracownikami socjalnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do dyspozycji art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm. ) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Uchylenie aktu administracyjnego następuje w przypadku stwierdzenia wystąpienia istotnych wad postępowania lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających wpływ na wynik sprawy ( art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ). Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W., utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Zespołu do Spraw Osób Bezdomnych i Uchodźców Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. odmawiającą przyznania skarżącemu zasiłku celowego przeznaczonego na pokrycie kosztów najmu lokalu na wolnym rynku. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej ( tekst jednolity: Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 z późn. zm. ) mające zastosowanie w czasie wydawania kwestionowanych decyzji. Stosownie do art. 32 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej ( tekst jednolity: Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm. ) w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy z pomocy społecznej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia, remontu mieszkania, opału i odzieży, pobytu dziecka w żłobku lub przedszkolu, a także kosztów pogrzebu. Przesłanką pozwalającą na przyznanie zasiłku celowego na podstawie powyższego przepisu jest spełnienie przez ubiegającego się kryteriów dochodowych określonych w art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, przy jednoczesnym wystąpieniu jednej z okoliczności wymienionych w art. 3 pkt 2 – 11, przykładowo bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej choroby. Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, jeżeli jej dochód nie przekracza 461 zł. Definicja dochodu została zamieszczona w art. 2 a ust. 1 pkt 2 cytowanej ustawy, w myśl którego dochód oznacza sumę miesięcznych dochodów osoby z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki z tytułu ubezpieczeń: emerytalnego, rentowych i chorobowego, określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych ( ... ). Natomiast skarżący, jak wynika z załączonego do akt sprawy zaświadczenia o zarobkach z dnia [...]r. wystawionego przez Spółkę z o. o. A W., w miesiącu [...] r. uzyskał wynagrodzenie "brutto" w wysokości [...] zł, natomiast wynagrodzenie pomniejszone o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki z tytułu ubezpieczeń emerytalnego, rentowych i chorobowego w wysokości [...]zł. Wobec powyższego, z uwagi na przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego, zasadnie odmówiono skarżącemu przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto należy zauważyć, że dochody uzyskane przez skarżącego w wysokości [...]zł przeszło dwukrotnie przewyższyły kwotę najniższego wynagrodzenia za pracę pracowników, ponieważ stosownie do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 stycznia 1998 r. w sprawie najniższego wynagrodzenia za pracę pracowników ( Dz. U. Nr 16, poz. 74 ze zm. ) wynagrodzenie to wynosiło wówczas 760 zł. Organy rozpatrujące sprawę uprawnione były więc do stwierdzenia, że skarżący posiada środki finansowe umożliwiające samodzielne zapewnienie sobie locum. Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że stosownie do art. 10 ust.1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, przyznawanie i wypłacanie zasiłków celowych i specjalnych zasiłków celowych należy do zadań własnych nieobowiązkowych gminy. Natomiast do zadań własnych obowiązkowych gminy należy na podstawie art. 10 ust. 2 pkt 1, 3 i 3 a cytowanej ustawy udzielanie schronienia, posiłku, niezbędnego ubrania osobom tego pozbawionym, w tym osobom bezdomnym, udzielanie zasiłku celowego na pokrycie wydatków na świadczenia zdrowotne osób bezdomnych i innych osób nie mających dochodu i możliwości ubezpieczenia się na podstawie przepisów o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, udzielanie zasiłku celowego na pokrycie wydatków powstałych w wyniku zdarzenia losowego. Udzielenie schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania osobie tego pozbawionej jest obowiązkiem gminy, o którym stanowi art. 13 ustawy. Udzielenie schronienia następuje przez przyznanie tymczasowego miejsca noclegowego, a schronienia udziela się w noclegowniach, domach dla bezdomnych i innych miejscach ( art. 14 ustawy ). Do obowiązków gminy wynikających z ustawy o pomocy społecznej nie należy natomiast zapewnienie osobie bezdomnej samodzielnego lokalu mieszkalnego odpowiadającego wymaganiom stawianym przez tę osobę, a w szczególności zapewnienie środków finansowych na wynajęcie takiego lokalu na wolnym rynku. Przy przyznawaniu świadczeń z pomocy społecznej organ zobowiązany jest również brać pod uwagę, czy osoby ubiegające się o pomoc współdziałają w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Stosownie do art. 6 ust. 1 a ustawy o pomocy społecznej brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji może stanowić podstawę do odmowy przyznania lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W ocenie Sądu organy rozpoznające sprawę trafnie uznały, że skarżący nie wykazuje woli współpracy z pracownikami socjalnymi w rozwiązywaniu swojej sytuacji życiowej, co uzasadnia odmowę przyznania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, w tym również zasiłku celowego specjalnego. Skarżący żądał bowiem udzielenia pomocy po uprzednim zaakceptowaniu przez pracowników socjalnych stawianych przez skarżącego warunków. Miejsce aktualnego pobytu zamierzał ujawnić dopiero po pisemnym zagwarantowaniu sfinansowania kosztów wynajęcia mieszkania na wolnym rynku, natomiast adres mieszkania mającego stanowić przedmiot najmu i wysokość wiążących się z tym faktycznych opłat po wydaniu decyzji przez organ pomocy. Skarżący nie wyraził również zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego u rodziców zamieszkujących w S.. Z powyższych względów uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione i nie stwierdzając naruszenia prawa, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.