II SA/Wr 915/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński /sprawozdawca/, Sędziowie: NSA Jolanta Sikorska, WSA Lidia Serwiniowska, Protokolant apl.prok. Justyna Radomska, po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2005r. na rozprawie sprawy ze skargi C. G. na decyzję Dowódcy Ś. Okręgu Wojskowego z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty zasiłku pogrzebowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną przez nią w mocy decyzję organu I instancji; II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji. Decyzją Dowódcy Ś. Okręgu Wojskowego z dnia [...]r. nr [...], na podstawie art. 20 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (jednolity tekst Dz. U. z 1992 r. Nr 5 poz. 18 z późn. zm.), § 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 marca 1993 r. w sprawie określenia organów wojskowych wyższego stopnia, właściwych w sprawach określonych w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz w ustawie o uposażeniu żołnierzy (Dz. U. Nr 23 poz. 101) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego - po rozpatrzeniu odwołania z dnia [...]r. młodszego chorążego sztabowego C. G. od decyzji z [...]r. Dowódcy Jednostki Wojskowej nr [...] w sprawie wypłaty zasiłku pogrzebowego - utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach uzasadnienia podniesiono, że młodszy chorąży sztabowy C. G. w dniu [...]r. wystąpił do Dowódcy JW [...] w Ł. z wnioskiem o wypłatę wyrównania zasiłku pogrzebowego pobranego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wysokości swojego dwumiesięcznego uposażenia zasadniczego w związku ze śmiercią ojca - B. G. Ww. należność została wypłacona wnioskodawcy w dniu [...]r. Następnie w dniu [...] r. mł. chor. szt. G. złożył wniosek o wypłacenie zasiłku pogrzebowego w wysokości dwumiesięcznego uposażenia. Dowódca Ś. Okręgu Wojskowego po zapoznaniu się ze stanem faktycznym stwierdził, że nie jest możliwe wypłacenie zasiłku pogrzebowego w "pełnej" wysokości - dwóch uposażeń zasadniczych wraz z dodatkami o charakterze stałym zainteresowanego żołnierza - ze środków Ministerstwa Obrony Narodowej w przypadku, gdy z tego samego tytułu (śmierci tej samej osoby) został wypłacony zasiłek z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych określony w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162 poz. 1118 z późn. zm.). Zgodnie bowiem z art. 99 ww. ustawy w razie zbiegu prawa do zasiłku pogrzebowego określonego ustawą z prawem do zasiłku pogrzebowego ustalanym na podstawie odrębnych ustaw przysługuje tylko jeden zasiłek. Z zapisów art. 20 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy wynika, że w razie zbiegu prawa do zasiłku pogrzebowego z prawem do takiego zasiłku przewidzianego w przepisach o ubezpieczeniu społecznym lub innych przepisach szczególnych przysługuje zasiłek wyższy, a jeżeli uprawniony pobrał zasiłek niższy - odpowiednie wyrównanie. Oznacza to, że przysługuje jeden zasiłek pogrzebowy z jednego tytułu - śmierci określonej osoby - zatem jeżeli z tego tytułu zasiłek wypłaca ZUS, to żołnierz lub inna osoba z wojska może uzyskać tylko jego uzupełnienie do wysokości swojego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym. W skardze do Sądu Administracyjnego C. G. nie zgodził się z treścią powyższego rozstrzygnięcia, żądając stwierdzenia jego nieważności. W motywach stwierdził, m.in., że zaprezentowana w uzasadnieniu wykładnia art. 20 ust. 4 nie odnosi się do jego sytuacji. Art. 20 ust. 4 cytowanej ustawy ma zastosowanie tylko w przypadku zbiegu prawa do zasiłku pogrzebowego z prawem do zasiłku przewidzianego w przepisach o ubezpieczeniu społecznym lub innych przepisach. W jego sytuacji taki zbieg nie występuje, gdyż nie był, uprawniony do zasiłku przyznawanego w przepisach o ubezpieczeniu społecznym lub innych przepisach. Okoliczność, że jego mama skorzystała z zasiłku z ubezpieczenia społecznego /decyzja ZUS nr. [...] z dnia [...]r. nie ma żadnego znaczenia dla jego praw. Stwierdził, iż zaprezentowana interpretacja art. 20 ust. 4 cytowanej ustawy w decyzji Dowódcy Ś. Okręgu Wojskowego jest sprzeczna ze stanowiskiem zajmowanym przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie. Sąd ten wyrokiem z dnia 1 lipca 1998r. sygn. akt II SA 790/98, ustalił, że nie można uzależniać wypłaty zasiłku pogrzebowego od postępowania innych osób, czyli m. in. od pobrania zasiłku pogrzebowego z ZUS przez innego członka rodziny. Przepisy nie dają możliwości zmniejszenia żołnierzowi zasiłku pogrzebowego, jeżeli oprócz niego część kosztów pogrzebu członka jego rodziny pokryła inna osoba i otrzymała z tego tytułu zasiłek przewidziany w przepisach o ubezpieczeniu społecznym. W odpowiedzi na skargę Dowódca Ś. Okręgu Wojskowego wniósł o jej oddalenie, powtarzając swoją wcześniejszą argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 20 ust. 3 i 3 "a" ustawy z dnia 17 grudnia 1974r. o uposażeniu żołnierzy, powołanej wyżej, osobie, która pokryła koszty pogrzebu członka rodziny żołnierza, przysługuje zasiłek pogrzebowy: 1) żołnierzowi - w wysokości dwumiesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego mu na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym, 2) innej osobie - w wysokości kosztów rzeczywiście poniesionych, nie większej jednak niż określona w pkt. 1. Zasiłek pogrzebowy, o którym mowa w ust. 3, wypłaca się na następujących członków rodziny żołnierza zawodowego: 1) małżonka albo byłego małżonka żołnierza zawodowego, wobec którego w dniu śmierci żołnierz był obowiązany do świadczeń alimentacyjnych, 2) dzieci własne żołnierza, dzieci jego małżonka, dzieci przysposobione i przyjęte na wychowanie, w tym w ramach rodziny zastępczej, albo inne dzieci, których opiekunem prawnym został ustanowiony żołnierz lub jego małżonek, 3) rodziców i byłych prawnych opiekunów żołnierza zawodowego albo jego małżonka. W myśl ust. 4 cytowanego art. 20 ustawy o uposażeniu żołnierzy w razie zbiegu prawa do zasiłku pogrzebowego z prawem do takiego zasiłku przewidzianego w przepisach o ubezpieczeniu społecznym lub innych przepisach szczególnych przysługuje zasiłek wyższy, a jeżeli uprawniony pobrał zasiłek niższy - odpowiednie wyrównanie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów powszechnych /Dz.U. nr 153, poz. 1269/ sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na tle stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia regulacji pojawił się problem interpretacyjny, mianowicie, czy możliwe jest wypłacenie żołnierzowi zasiłku pogrzebowego w pełnej wysokości dwóch uposażeń zasadniczych wraz z dodatkami o charakterze stałym ze środków resortu w wypadku gdy z tytułu śmierci tej samej osoby został już wypłacony zasiłek pogrzebowy z funduszu ubezpieczeń społecznych, według zasad przewidzianych w ustawie z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. nr 162, poz. 1118 ze zm./. Organ, powołując się na treść art. 20 ust. 4 ustawy o uposażeniu żołnierzy oraz art. 99 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, uznał, że zainteresowanemu w takiej sytuacji przysługuje jeden zasiłek pogrzebowy z tytułu śmierci określonej osoby, zatem jeżeli z tego tytułu zasiłek wypłaca ZUS, to żołnierz lub inna osoba z wojska może uzyskać tylko jego uzupełnienie do wysokości swojego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym. Skarżący natomiast uważał, że prawo takie mu przysługuje. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, stanowisko organu być może uzasadnione z uwagi na określone racje słusznościowe, nie znajduje należytego uzasadnienia prawnego. Należy przede wszystkim zauważyć, że status prawny żołnierzy zawodowych różni się jakościowo od statusu powszechnego /"pracowniczego"/, co znajduje wyraz w rezygnacji z generalnych odesłań do systemu powszechnego prawa pracy i prawa ubezpieczenia społecznego w sprawach nie unormowanych w przepisach dotyczących tych służb. Oznacza to, że również przepisy ustawy o uposażeniu żołnierzy stanowią samodzielną i autonomiczną podstawę do analizy treści i charakteru przewidzianych w niej świadczeń. Analizując przedmiotowe przepisy należy zwrócić uwagę, że: 1) zakłada się w nich przyznanie zasiłku tylko jednej osobie, która pokryła koszty pogrzebu członka rodziny żołnierza /art. 20 ust. 3/; 2) żołnierzowi pozostawia się wybór podstawy wypłaty zasiłku pogrzebowego: z tej ustawy, z przepisów o ubezpieczeniu społecznym, z innych przepisów szczególnych. Z wykładni cytowanych unormowań wynika, że żołnierz, który "pokrył koszty pogrzebu członka rodziny" ma prawo do zasiłku pogrzebowego w wysokości ustalonej w art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy o uposażeniu żołnierzy. Wskazany przepis nie wymaga od żołnierza, by pokrył w całości koszty pogrzebu członka rodziny, przy czym co nie jest bez znaczenia interpretacyjnego, w rozważanej ustawie brak jest odpowiednika art. 78 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w którym stanowi się, że w razie poniesienia kosztów pogrzebu przez więcej niż jedną osobę, zasiłek pogrzebowy ulega podziałowi między te osoby - proporcjonalnie do poniesionych kosztów. Zdaje się to wskazywać na wyraźną intencję ustawodawcy, by żołnierzowi, który w określonym /niekoniecznie pełnym/ zakresie pokrył koszty pogrzebu członka rodziny - niezależnie od tego, czy część kosztów pokryła inna osoba i otrzymała z tego tytułu zasiłek pogrzebowy przewidziany w przepisach ubezpieczenia społecznego - przyznać zasiłek w pełnej ustawowej wysokości. Należy wreszcie wskazać, że instytucja tzw. "zbiegu prawa" do zasiłku pogrzebowego z prawem do takiego zasiłku przewidzianego w innych przepisach /art. 20 ust. 4 ustawy/ ma charakter podmiotowy, a nie - jak przyjął organ - charakter przedmiotowy. Regulacja ta ma przeciwdziałać sytuacji, w której jednej osobie z racji równoczesnego pozostawania w kilku różnych stosunkach zatrudnienia przysługiwałoby jednocześnie kilka zasiłków z każdego z tych źródeł. W takim wypadku żołnierz - gdyby był równocześnie objęty kilkoma systemami zasiłkowymi - miałby prawo do zasiłku wyższego lub do odpowiedniego wyrównania w związku z pobraniem zasiłku niższego. Z akt sprawy nie wynika, by skarżący znajdował się w takiej właśnie sytuacji. W konsekwencji należało przyjąć, że w wypadku poniesienia przez skarżącego kosztów pogrzebu w udokumentowanej wysokości, służy mu prawo do zasiłku pogrzebowego na podstawie art. 20 ust. 3 pkt. 1 ustawy o uposażeniu żołnierzy /podobnie przyjęto w wyroku NSA z 1 lipca 1998r. sygn. II SA 790/98, nie publ./. Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1270/ w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1271/ orzeczono jak w sentencji. Jednocześnie, wbrew żądaniu skargi, Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonego orzeczenia, na żadną z takich podstaw nie powołał się również skarżący. Z uwagi na fakt, że decyzja odmowna z zasady nie nadaje się do wykonania nie orzekano w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji. /art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/.