II SA/Wr 972/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska, Sędziowie: NSA Tadeusz Kuczyński /sprawozdawca/, WSA Lidia Serwiniowska, Protokolant apl.prok. Dariusz Brodzisz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2005r. sprawy ze skargi J. M. P. na decyzję Dowódcy Ś. Okręgu Wojskowego we W. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji RKU w G. J. z dnia [...]r. o powołaniu M. P. do służby wojskowej I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej przez nią w mocy decyzji organu I instancji; II. zasądza od Dowódcy Ś. Okręgu Wojskowego we W. na rzecz skarżącego kwotę 10 /dziesięć/ zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji. Decyzją Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. z dnia [...]r., nr [...], działając na podstawie art. 157 § 1 w zw. z art. 21 § 1 pkt 3 kodeksu postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu wniosku M. P. o stwierdzenie nieważności decyzji Rejonowego Komendanta Uzupełnień w G. J. z dnia [...]r. w sprawie powołania do zasadniczej służby wojskowej, odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji. W motywach uzasadnienia stwierdzono, że M. P. ur. [...]r. został powołany do czynnej służby wojskowej przez Rejonowego Komendanta Uzupełnień w G. J. z dniem [...]r. i wcielony do [...] Brygady Artylerii Ciężkiej. W okresie od [...] do [...]r. brał udział w wałkach na froncie. W dniu [...]r. zachorował i został skierowany do szpitala wojskowego w P. W dniu [...]r. M. P. wystąpił do Ministra Obrony Narodowej o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...]r. i wypłatę odszkodowania w trybie art. 160 kpa. Dyrektor Departamentu Prawnego MON przesłał sprawę do rozpatrzenia Szefowi Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. jako właściwemu ze względu na miejsce zamieszkania strony. Po wydaniu decyzji przez organ I instancji i wyczerpaniu toku instancji sprawa została rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu, który uchylił wydane w przedmiotowej sprawie decyzje. Żądając stwierdzenia nieważności decyzji strona podnosi, iż decyzja Rejonowego Komendanta Uzupełnień w G. J. z dnia [...]r. została wydana bez podstawy prawnej , gdyż osoby urodzone w [...] r. nie powinny być w 1944 r. powoływane do czynnej służby wojskowej , a zatem wystąpiła przesłanka nieważności określona w przepisie art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Zasadność żądania M. P. należy rozstrzygnąć w oparciu o przepisy obowiązujące w dniu powołania strony do służby wojskowej tj. ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz.U. nr 25 , poz.220 ). Zgodnie z przepisem art.61 ust. 2 ustawy konstytucyjnej z dnia 23 kwietnia 1935 r. (Dz.U. nr 30, poz.227) do służby wojskowej obowiązani byli wszyscy obywatele. Obowiązki te zostały uszczegółowione w przepisach powołanej powyżej ustawy, która przepisem art. 8 ust. 1 w zw. z art. 7 ust. 1 pkt b nakładała obowiązek służby wojskowej na wszystkich obywateli płci męskiej . Katalog wyłączeń od tego obowiązku zawierały przepisy art. 10 do 14 tejże ustawy. Strona nie wskazała, że spełniała w dniu powołania warunki określone w którymkolwiek z tych przepisów. Wiek poborowych podlegających obowiązkowi wojskowemu został określony w przepisach art.40 ustawy . Przepisy te wprowadziły jako zasadę, że obowiązkowi wojskowemu podlegali poborowi od dnia 1 stycznia roku, w którym kończą 21 rok życia do końca roku kalendarzowego, w którym kończą 23 rok życia. Jednak w przepisie ust. 3 art. 40 ustawodawca wprowadził wyjątek od powyższej zasady, stwierdzając, że "wiek poborowy w razie mobilizacji i w czasie wojny rozpoczyna się z dniem 1 stycznia tego roku kalendarzowego, w którym podlegający powszechnemu obowiązkowi wojskowemu kończą 18 lat życia." Zgodnie z przepisem ust.4 powołanego artykułu poborowi urodzeni w tym samym roku kalendarzowym stanowią jeden rocznik, oznaczony według roku ich urodzenia. W myśl przepisu art. 122 ust. 1 ustawy powołanie do służby wojskowej następowało za pomocą imiennych kart powołania doręczanych przez komendantów rejonów uzupełnień. Biorąc pod uwagę powyższe przepisy organ zważył co następuje. W dniu 14.08.1944 r. Rzeczpospolita Polska była w stanie wojny z Niemcami. Stan wojenny na obszarze całego kraju został wprowadzony zarządzeniem Prezydenta RP z dnia 1 września 1939 r. (Dz.U. nr 86, poz.544 ), zgodnie z uprawnieniami Prezydenta RP określonymi w przepisie 79 ust 1 powołanej ustawy konstytucyjnej , a uchylony został zarządzeniem z dnia 16.11.1945 r. (Dz.U nr 57 , poz.320). Tak więc do wszystkich obywateli polskich przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej miały zastosowanie przepisy powołanej ustawy odnoszące się do czasu wojny , tym także przepis art.40 ust.3. Ponieważ M. P. urodził się [...]r. i kończył w 1944 r. [...] lat życia, a więc od dnia 1 stycznia 1944 r. był w wieku poborowym i tym samym mógł być powołany do służby wojskowej w dniu [...]r. Wydane po tym dniu dekrety PKWN regulujące przedmiotową kwestię w inny sposób nie mają dla sprawy znaczenia. W ocenie organu nie zaistniała także żadna inna z przesłanek wymienionych w przepisie art. 156 § 1 kpa. W odwołaniu od tej decyzji działający jako następca prawny M. P., zmarłego w dniu [...]r. - J. M. P. zakwestionował treść powyższego rozstrzygnięcia, zarzucając błędną interpretację cytowanej wyżej ustawy z 1938r. Decyzją Dowódcy Ś. Okręgu Wojskowego z dnia [...]r. nr [...], na podstawie art. 157 § 3 i art. 138 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję. Stwierdzono, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą jest jedynie ustalenie, czy dana decyzja jest dotknięta jedną z taksatywnie wymienionych wad w art. 156 § 1 k.p.a. Organ działając w wyżej wymienionych granicach zbadał zarzuty podniesione przez następcę prawnego w odwołaniu i stwierdził, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem kwestionowane decyzje nie naruszają przepisów prawa w zakresie określonym w art. 156 § 1 k.p.a. W skardze do Sądu Administracyjnego J. M. P. - jako następca prawny zmarłego M. P. - zażądał stwierdzenia nieważności decyzji Dowódcy Ś. Okręgu Wojskowego podtrzymując swoją argumentację o błędnej interpretacji przyjętej w zaskarżonym rozstrzygnięciu. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik procesowy Dowódcy Ś. Okręgu Wojskowego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując interpretację organów zawartą w kwestionowanych decyzjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Należało stwierdzić nieważność zaskarżonych decyzji, choć z innych przyczyn niż podnoszone przez skarżącego. Zauważyć należy, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji RKU G. J. z dnia [...]r. w sprawie powołania go do służby wojskowej zostało wszczęte na wniosek M. P. w dniu [...]r. Wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2001r. II SA/Wr 753/99 uchylono decyzję Dowódcy Ś. Okręgu Wojskowego we W. z dnia [...]r. nr [...] oraz decyzję ją poprzedzającą w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. z dnia [...]r. i umorzenia postępowania w sprawie. Powyższe oznacza, że w związku z wyeliminowaniem z obrotu prawnego obu decyzji, postępowanie administracyjne w tej sprawie winno było rozpocząć się od ponownej analizy zasadności wniosku złożonego przez M. P. w dniu [...]r. Z akt sprawy /postanowienie Sądu Rejonowego dla K.-P. z [...]r. o stwierdzeniu nabycia praw do spadku/ wynika, że już po wydaniu wyroku w tej sprawie, M. P. w dniu [...]r. zmarł. Mimo tej okoliczności organy wojskowe obu instancji prowadziły postępowanie i wydały decyzje w stosunku do osoby zmarłej. Wskazana wada postępowania jest istotna, prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punku widzenia praworządności. Charakter strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z jej śmiercią. Oznacza to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszczynać postępowania i wydać decyzji. Gdyby zaś doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności i nie wywołuje skutków prawnych /tak Małgorzata Stahl - glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 1983r. II SA 261/83 - OSPiKA 1984r., Z. 5, poz. 108, por. także wyrok NSA z 14.XI.2001r., I SA 2462/99, Lex nr 82653/. W wyroku NSA z 20.IX.2002r., I SA 428/01 (OSP 2004/3/33) analogicznie przyjęto, że rozstrzygnięcie o sytuacji prawnej osoby, która zmarła po wszczęciu postępowania, uznać należy za rażące naruszenie prawa, dające podstawę do stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Już zatem ta okoliczność nakazywała orzeczenie jak w sentencji wyroku. Skutki procesowe śmierci strony w trakcie postępowania zależą od oceny charakteru prawa (obowiązku) ze względu na które toczyło się postępowanie administracyjne. W wypadku przyjęcia, że rzecz dotyczy obowiązków /praw/ o charakterze osobistym, nie przechodzących na następców prawnych dalsze postępowanie, jako bezprzedmiotowe powinno zostać umorzone. Gdy postępowanie dotyczy innych praw /obowiązków/ niż osobiste, organ zawiesza postępowanie, jeżeli spełnione zostały warunki określone w art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. lub też wzywa spadkobierców do udziału w postępowaniu. Problematyka ta nie stanowiła przedmiotu analiz organu, który powinien rozważyć jaki jest charakter obowiązku odbycia służby wojskowej nałożonego na M. P. Czy zatem wskazany obowiązek rodzi stosunek o charakterze osobistym, związany z określoną osobą i jej kwalifikacjami, który wygasa z chwilą gdy podmiot kończy swe istnienie /np. w razie śmierci/ i nie podlega dziedziczeniu, czy też inny stosunek, który nie wygasa w chwilą śmierci strony stosunku prawnego ale może podlegać przejściu /sukcesji/ na inny podmiot /np. spadkobiercę/. Rozstrzygnięcie procesowe w tej sprawie powinno stanowić funkcję dokonanych przez organ ustaleń w podanym przedmiocie. Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 1531 poz. 1270 ze zm./ i art. 156 § 1 pkt 2 kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1271 ze zm./, orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74, poz. 368 ze zm./ w związku z art. 97 § 2 powołanej ustawy - Przepisy wprowadzające. Sąd nie orzekał w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji, gdyż decyzje odmowne zasadniczo nie nadają się do wykonania.