II SAB/Wr 1562/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Halina Filipowicz-Kremis (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Olga Białek Asesor WSA Malwina Jaworska-Wołyniak po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi B. A. na bezczynność i przewlekłość Wojewody Dolnośląskiego w przedmiocie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę I. odrzuca skargę na bezczynność Wojewody Dolnośląskiego; II. stwierdza, że Wojewoda Dolnośląski dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania; III. stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania nie miało charakteru rażącego naruszenia prawa; IV. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania do załatwienia sprawy; V. dalej idącą skargę oddala; VI. zasądza od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (słownie: sto) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. B. A. (dalej – strona, strona skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Dolnośląskiego (dalej – Wojewoda, organ) w sprawie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę. Jak wynika z treści skargi oraz akt administracyjnych w dniu 21 grudnia 2023 r. do organu wpłynął wniosek strony o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę. Pismem z dnia 21 stycznia 2025 r. strona skarżąca złożyła ponaglenie na przewlekłość prowadzonego postępowania. Pismem z dnia 27 lutego 2025 r. organ wezwał stronę do osobistego stawiennictwa oraz uzupełnienia wniosku. W treści skargi zamieszczono żądania dotyczące: stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności i przewlekłości z rażącym naruszeniem prawa; przyznanie od organu sumy pieniężnej w kwocie 1000 zł; zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego oraz kosztów opłaty sądowej od wpisu. W doręczonej Sądowi odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując, że w dniu 15 kwietnia 2022 r. weszła w życie ustawa z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r., poz. 830). Nowela ta wprowadziła art. 100c do ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t. jedn. Dz.U. z 2025 r., poz. 337 ze zm., dalej: ustawa specjalna), zgodnie z którym w okresie do dnia 31 grudnia 2022 r. bieg terminów na załatwienie przez wojewodów spraw dotyczących cudzoziemców nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu. Nadto jak wskazał Wojewoda, termin dotyczący nierozpoczęcia lub zawieszenia biegu postępowania został przedłużony do dnia 4 marca 2026 r. W okresie tym nie stosuje się przepisów o bezczynności (przewlekłości) organu prowadzącego postępowanie w sprawach zezwoleń pobytowych, organ nie ma też obowiązku powiadamiania strony o niezałatwianiu sprawy w terminie, jak również nie wymierza się organowi grzywny, ani nie zasądza od niego sum pieniężnych za niewydanie rozstrzygnięć w terminach. Jednocześnie organ poinformował o wydaniu w dniu 15 grudnia 2025 r. decyzji udzielającej zezwolenia na pobyt czasowy i pracę. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skargę należało ocenić jako uzasadnioną w części odnoszącej się do przewlekłości organu. Skarga na bezczynność była natomiast dotknięta wadą warunkującą jej odrzucenie. Wyjaśnić przy tym należy warunki formalne, jakimi obwarowane jest wniesienie skargi na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego. Stosownie do art. 52 § 1 p.p.s.a., skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy zaś rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia - taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie (§ 2). Ponadto zgodnie z art. 53 § 2b p.p.s.a., skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Z powyższych regulacji prawnych wynika, że droga sądowa jest dopuszczalna dopiero po wyczerpaniu możliwości załatwienia sprawy w trybie postępowania administracyjnego. Ponadto na gruncie art. 35 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, dalej: k.p.a.), organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Zgodnie zaś z art. 37 § 1 k.p.a. strona ma prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli nie załatwiono sprawy w terminie określonym w powyższym przepisie lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność), bądź kiedy postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość). Tym samym złożenie skargi na bezczynność, czy też przewlekłość organu jest możliwe dopiero po wniesieniu (odrębnego) ponaglenia z art. 37 k.p.a. na niezałatwienie sprawy. Przenosząc powyższe rozważania na grunt analizowanej sprawy Sąd stwierdza, że w wyniku postępowania wszczętego wnioskiem skarżącej o wydanie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę zostało złożone ponaglenie, o którym mowa w art. 37 k.p.a. Ponaglenie to strona skarżąca odniosła jednak wyłącznie do przewlekłości postępowania (art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.). a nie do stanu bezczynności (art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.). Wynika to jednoznacznie z treści ponaglenia, w którym ewidentnie strona wskazała: ,,[...]składam ponaglenie na niezałatwienie sprawy z wniosku z dnia 19.12.2023 r. o udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy przez przewlekłość prowadzonego postępowania (na podstawie art. 35 i 36 § 1 k.p.a.)." Powyższe świadczy o tym, że skarżąca nie wyczerpała trybu warunkującego dopuszczalność skargi, bowiem nie wniosła ponaglenia na bezczynność organu stanowiącego warunek formalny wniesienia skargi w tym przedmiocie. W konsekwencji skargę na bezczynność w niniejszej sprawie należało ocenić jako niedopuszczalną i w związku z tym Sąd orzekł o odrzuceniu skargi w tym zakresie na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. (pkt I sentencji wyroku). Podstawą prawną skargi jest art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej: p.p.s.a.), z którego wynika, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania kończącego się wydaniem decyzji administracyjnej. W pierwszej kolejności Sąd uznał za konieczne odniesienie się do argumentacji organu, który wskazuje, iż w sprawie zastosowanie mają przepisy art. 100c i 100d ustawy specjalnej. Należy zatem zauważyć, że stosownie do art. 100c ust. 1 w okresie do 31 grudnia 2022 r. bieg terminów na załatwienie wskazanych w nim spraw dotyczących m.in. udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Wedle art. 100c ust. 2 ustawy specjalnej czynności dokonane w okresie do 31 grudnia 2022 r. są skuteczne. Z kolei z art. 100c ust. 3 ustawy specjalnej wynika, że w okresie do 31 grudnia 2022 r.: 1) przepisów o bezczynności organu oraz o obowiązku organu prowadzącego postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie nie stosuje się; 2) organowi prowadzącemu postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa. Z kolei zawierający te same regulacje – co wskazany art. 100c ustawy specjalnej – art. 100d wydłuża termin końcowy okresu, w którym regulacje ust. 1-4 mają obowiązywać, obecnie do dnia 4 marca 2027 r. Zgodnie z ugruntowanym już orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazane przepisy należy stosować do wszystkich cudzoziemców, w sprawach wymienionych zezwoleń, a nie tylko do cudzoziemców, którzy są obywatelami Ukrainy, opuszczającymi terytorium tego państwa w związku wojną (por. wyrok NSA z dnia: 27 lutego 2025 r., II OSK 2585/24; 10 stycznia 2025 r., II OSK 1341/24; 18 grudnia 2024 r., II OSK 1883/24; 18 listopada 2024 r., II OSK 286/24; 24 października 2024 r., II OSK 1182/24; 24 września 2024 r., II OSK 1256/24; 28 sierpnia 2024 r., II OSK 226/24; 25 lipca 2024 r., II OSK 469/24; 27 czerwca 2024 r., II OSK 2194/23; 27 maja 2024 r., II OSK 31/24; 3 kwietnia 2024 r., II OSK 1114/23; 10 sierpnia 2023 r., II OSK 2521/22; 4 lipca 2023 r., II OSK 2421/22; 5 czerwca 2023 r., II OSK 2059/22, publ. CBOSA). Uwaga ta nie zmienia faktu, że w wyroku z dnia 19 maja 2025 r. (sygn. akt II OSK 2921/24) Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, iż przepisy art. 100c i 100d ustawy specjalnej mają charakter epizodyczny (czasowy), a ich wprowadzenie do ustawy spowodowane było kryzysem migracyjnym, związanym z rozpoczęciem przez Rosję działań zbrojnych na terytorium Ukrainy, a zatem sytuacją nadzwyczajną. Podkreślono przy tym, że czasowe ograniczenie prawa do sądu (i to tylko w wąskim zakresie, tj. dotyczącym skarg na bezczynność oraz przewlekłość w sprawach zezwoleń na pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej) trafnie uznawane jest za uzasadnione sytuacją kryzysową związaną z masowym napływem wysiedleńców z Ukrainy w związku z wojną rozpoczętą 24 lutego 2022 r. Uwaga ta została jednak rozbudowana o wskazanie, że konieczne jest, aby sformułowane oceny dotyczące dopuszczalnego, proporcjonalnego ograniczenia prawa do sądu, zostały poczynione z uwzględnieniem nadzwyczajnych okoliczności aktualnych na dzień oceny bezczynności lub przewlekłości dokonanej w zaskarżonym wyroku (por. np. wyroki NSA z dnia: 18 listopada 2024 r., sygn. akt II OSK 926/24; 21 stycznia 2025 r., sygn. akt 1123/24; 20 lutego 2025 r. sygn. akt II OSK 2212/24 i II OSK 2146/24; 27 lutego 2025 r. sygn. akt II OSK 2470/24; 9 kwietnia 2025 r. sygn. akt II OSK 1188/24, publ. CBOSA). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozwiązania legislacyjne uwarunkowane nadzwyczajnymi okolicznościami mogą być uznane za proporcjonalne tylko wówczas, gdy okoliczności te trwają. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że przez "istotną zmianę okoliczności" należy rozumieć nie tylko zmniejszenie liczby wniosków pobytowych wpływających do wojewodów. Tak samo należy traktować również stan, w którym zwiększona liczba tych wniosków (w porównaniu z wpływem sprzed wybuchu wojny w Ukrainie) stała się normą w dłuższym – obecnie ponad trzyletnim – okresie i nie może być już uznawana za sytuację nadzwyczajną. Jak zaznaczono ponad dwuletni okres – od 15 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2024 r. – należało uznać za wystarczający do zapewnienia przez państwo (administrację rządową) rozwiązań pozwalających na terminową obsługę wniosków pobytowych. Problem bezczynności lub przewlekłości prowadzenia postępowań w określonej kategorii spraw mający swoje źródło w ilości tych spraw powinien być rozwiązywany przez dostosowanie organizacyjne i kadrowe organów do bieżących potrzeb. Rozwiązanie tej kwestii nie powinno natomiast polegać na wielokrotnym prolongowaniu obowiązywania regulacji ograniczającej przysługujące cudzoziemcom uprawnienia i środki prawne (art. 100d ustawy specjalnej). Wielokrotne przedłużanie obowiązywania przepisów epizodycznych – w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego – może bowiem prowadzić do sytuacji, w której w dłuższej perspektywie stanowią one nie tylko "szczególne", dopuszczalne ze względu na wyjątkowe okoliczności, lecz stałe ograniczenie praw, w tym również prawa do sądu. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nadzwyczajne okoliczności, o których mowa powyżej nie mogły stanowić podstawy do kolejnego – czwartego z rzędu – przedłużenia obowiązywania art. 100d ustawy specjalnej po dniu 30 czerwca 2024 r. Tym samym wskazano, że po czwartym przedłużeniu obowiązywania art. 100d ustawy specjalnej tj. po dniu 30 czerwca 2024 r. zachodzi sprzeczność art. 100d ustawy specjalnej z konstytucyjną zasadą prawa do sądu. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela zaprezentowany wyżej pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, co sprawia, że w realiach niniejszej sprawy zarzucana przez stronę skarżącą opieszałość mogła podlegać merytorycznej ocenie, ale dopiero po dniu 30 czerwca 2024 r. Pojęcie przewlekłości postępowania zostało zdefiniowane w art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. ("postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy"). Nadto, należy sięgnąć do ogólnych zasad postępowania administracyjnego i regulacji dotyczących terminów zakreślanych organom do załatwienia sprawy. Ocenie podlega zatem zachowanie terminów określonych w art. 35 k.p.a. i wymóg prowadzenia sprawy z poszanowaniem zasad postępowania administracyjnego. Uwzględnić więc trzeba, że - w myśl art. 12 k.p.a. - organy administracji mają działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami do jej załatwienia. Stosownie zaś do art. 36 § 1 k.p.a., o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Zgodnie z art. 112a ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t. jedn. Dz.U. z 2025 r., poz. 1079 ze zm., dalej: u.o.c.) decyzję w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy wydaje się w terminie 60 dni. Jak natomiast stanowi art. 112a ust. 2 u.o.c., termin, o którym mowa w ust. 1, biegnie od dnia, w którym nastąpiło ostatnie ze zdarzeń wymienionych w tym przepisie, generalnie związanych ze złożeniem kompletnego wniosku. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że mamy w niej do czynienia z przewlekłością, o czym przesądza zebrany materiał dowodowy. Jak już sygnalizowano w dniu 21 grudnia 2023 r. wniosek strony o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę wpłynął do organu. Co istotne pierwsza czynność organu została podjęta dopiero w dniu 27 lutego 2025 r., kiedy to organ wezwał stronę do osobistego stawiennictwa i uzupełnienia wniosku. Niewątpliwie zatem podejmowane przez organ działania nie charakteryzują się niezbędną koncentracją. W konsekwencji stwierdzić należy, że w okolicznościach rozpatrywanej sprawy organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania (art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.), co orzeczono w pkt II sentencji wyroku. Jak wynika z art. 149 § 1a p.p.s.a., stwierdzając przewlekłość lub bezczynność organu sąd jednocześnie stwierdza, czy przewlekłość lub bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. "Rażące" naruszenie prawa jest kwalifikowaną postacią naruszenia prawa. Orzeczenie o kwalifikowanej formie bezczynności lub przewlekłości winno być zarezerwowane dla sytuacji szczególnych, oczywistych i niedających się w żaden sposób usprawiedliwić. Jednakże w celu ustalenia, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ, dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Samo przekroczenie przez podmiot zobowiązany ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy, musi być szczególnie znaczące i niezaprzeczalne, a rażące opóźnienie w podejmowanych czynnościach musi być pozbawione racjonalnego uzasadnienia (wyrok NSA z dnia 17 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 2171/17, publ. CBOSA). W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, stwierdzona przewlekłość nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt III sentencji wyroku). Należy bowiem uwzględnić, że organ pozostawał w przekonaniu, że treść przepisów prawa powszechnie obowiązującego wprowadzała zawieszenie biegu terminów załatwienia spraw cudzoziemców. Wojewoda jest przy tym organem administracji publicznej i w myśl art. 6 k.p.a. zobowiązany jest do działania na podstawie i w granicach prawa. Organ respektował więc przywołane przepisy ustawy specjalnej, co wprawdzie nie uwalniało go od zarzutu pozostawania w zwłoce w załatwieniu sprawy, jednakże powodowało, że nie można w tym zakresie przypisywać organowi lekceważenia prawa w stosunku do strony skarżącej, czy też działania na jej szkodę. W rezultacie nie można przyjąć, ażeby stwierdzona przewlekłość przybierała postać kwalifikowaną. Jak wynika z art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności. Z uwagi na fakt, że wniosek o wydanie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę został rozpoznany jeszcze przed dniem wydania wyroku, tj. 15 grudnia 2025 r., Sąd orzekł w wyroku o umorzeniu postępowania w zakresie zobowiązania organu do załatwienia sprawy na podstawie art. 161 § 1 pkt. 3 p.p.s.a.(pkt IV sentencji wyroku). Jak wynika z art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność lub przewlekłość sąd może z urzędu lub na wniosek strony wymierzyć organowi grzywnę do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzednim lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości pięciokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzednim. W orzecznictwie wyraża się przy tym słuszny pogląd, że tego rodzaju orzeczenie ma charakter represyjny (grzywna) oraz kompensacyjny (suma pieniężna) i powinno być zastosowane w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy (wyrok NSA z dnia 18 października 2017 r., sygn. akt II OSK 1769/17, publ. CBOSA). Przyznanie sumy pieniężnej ma charakter przede wszystkim prewencyjny i kompensacyjny służąc zadośćuczynieniu za krzywdę, jaką strona poniosła wskutek wadliwie działającej administracji publicznej (wyrok NSA z dnia 23 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 1662/16, publ. CBOSA). W ocenie Sądu niekwalifikowany charakter stwierdzonej w kontrolowanej sprawie przewlekłości nie przemawiał za zasadnością przyznania na rzecz strony skarżącej sumy pieniężnej ani wymierzenia organowi grzywny. Nie może także umykać z pola widzenia – wskazana już wcześniej okoliczność – iż organ działał w oparciu o przepisy ustawy specjalnej pozostając tym samym w przekonaniu, że terminy załatwienia spraw cudzoziemców w dalszym ciągu podlegają zawieszeniu. Dlatego też skarga w tym zakresie została oddalona (pkt V sentencji wyroku). O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. (pkt VI sentencji wyroku). Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym, w postępowaniu uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a.