II SAB/Wr 2/08

Wiesław Jakubiec – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na bezczynność Wojewody D. w przedmiocie wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie o uzupełnienie braku skargi poprzez uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 100 zł, skarżąca wniosła o zwolnienie jej z ww. opłaty wskazując, iż przemawiają za tym "zasady etyki i społeczne normy współżycia władzy z obywatelami", bowiem "zaskarżona" sprawa od 17 lat nie może zostać załatwiona. Dodała, iż przez ww. okres poniosła już znaczne, "wymuszone" przez Skarb Państwa koszty postępowania. We wniosku złożonym w dniu 28 lutego 2008 r. na urzędowym formularzu skarżąca wystąpiła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych oświadczając, iż samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, osiąga dochód w wysokości 2000 zł, z uwagi na fakt, iż ciężko choruje "na serce" ponosi znaczne koszty lekarstw i wizyt lekarskich (dojazdów), nadto opłaca osoby, które pomagają jej w wykonywaniu różnych prac domowych. Wśród posiadanych składników majątkowych wymieniła "dom jednorodzinny". Prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - zwanej dalej u.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)). Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie wnioskodawczyni nie wykazała należycie spełnienia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, a skarżąca nie wyjaśniła wielu istotnych okoliczności, które mogą kształtować jej sytuację finansową np. nie przedłożyła wyciągów z posiadanych kont bankowych; nie przedstawiła i nie udokumentowała struktury swoich wydatków; nie wyjaśniła również czy czerpie korzyści z posiadanego "domu jednorodzinnego" np. poprzez wynajem części pomieszczeń, itd.. Podkreślić należy, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. O zasadności wniosku nie decyduje subiektywne przekonanie wnioskodawcy o tym, iż kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy ale obiektywna ocena możliwości finansowych (w szczególności wysokość osiąganego dochodu) i możliwości majątkowych wnioskodawcy przy uwzględnieniu niezbędnych (obiektywnie) dla utrzymania wnioskodawcy wydatków, w tym wysokości kosztów, jakie strona musi ponieść na danym etapie postępowania (aktualnie jest to wpis sądowy w wysokości 100 zł). Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Dla uznania wniosku za uzasadniony nie jest istotna wyłącznie aktualna sytuacja majątkowa strony, ale także istnienie możności zgromadzenia (choćby po parę złotych miesięcznie) środków na koszty w dłuższym okresie (stosownie do czasu trwania postępowania w sprawie), bądź pozyskanie ich w drodze kredytu lub pożyczki. Zauważyć należy, iż skarżąca nie ma nikogo na utrzymaniu, a dochody jej są (jak na warunki polskie) znaczne i mają charakter stały, co- zdaniem Sądu- pozwalało i pozwala na planowanie wydatków celem zabezpieczenia, choćby w części kosztów sądowych. W orzecznictwie podkreśla się wykluczenie możliwości zwolnienia od kosztów sądowych osoby, która dysponuje jakimkolwiek majątkiem, a szczególnie nieruchomym, który może przynosić pożytki, być zabezpieczeniem pożyczki lub podlegać obrotowi. Argumentację skarżącej tego rodzaju, iż należy jej się zwolnienie z kosztów sądowych, bowiem wcześniej w niniejszej sprawie poniosła już różne koszty (np. "operatu szacunkowego pozostawionej w Lwowie kamienicy, opłaty sądowe w postępowaniu spadkowym, itd.") w świetle przepisów regulujących postępowanie przed sądem administracyjnym (w szczególności instytucję prawa pomocy) uznać należy za nietrafną. Skarżąca błędnie utożsamia Skarb Państwa z budżetem Sądu (na który to budżet składają się m.in. wpisy sądowe od skarg). Bezpodstawne jest przekonanie skarżącej, iż skoro w niniejszej sprawie czuje się "pokrzywdzona" przez Państwo (a ściślej- jego organy), to niesłusznym jest obciążanie jej kosztami sądowymi. Podkreślić bowiem należy, iż podstawową zasadą procesową przyjętą przez ustawodawcę jest zasada, iż koszty sądowe (umożliwiające m.in. funkcjonowanie sądów i prowadzenie postępowań) ponosi ten, kto inicjuje dane postępowanie sądowe i jedynie dla osób, które ze względu na swoje "ubóstwo" nie byłyby w stanie takich kosztów ponieść, przewidziano wyjątkowo instytucję prawa pomocy. Zauważyć należy, iż przyjęcie ww. subiektywnego kryterium zaprezentowanego przez skarżącą spowodowałoby, iż niemal wszyscy wnoszący skargę do Sądu musieliby być zwalniani z kosztów sądowych, bowiem każda z takich osób właśnie dlatego wnosi skargę, gdyż jest przekonana, że została bezpodstawnie "skrzywdzona" działaniem (decyzją, postanowieniem) czy bezczynnością organu administracyjnego. Ze statystyk rozstrzygnięć sądowych wynika jednak, iż przekonanie to w większości wypadków okazuje się nieuzasadnione. Z tych względów, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 u.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.