II SAB/Wr 2/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym Przewodniczący: Sędzia WSA Olga Białek po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 18 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 marca 2016 roku w sprawie ze skargi B. O. na bezczynność Wojewody D. w przedmiocie stwierdzenia nieważności zaświadczeń potwierdzających prawo do rekompensaty postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie i przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca, mieszkająca na stałe w F., po uiszczeniu wpisu od skargi w kwocie 100 zł, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że ma niską emeryturę – po opłaceniu niezbędnych wydatków pozostaje jej niewiele na własne utrzymanie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca zakreśliła rubrykę dotyczącą stanu rodzinnego, posiadanych zasobów pieniężnych i przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Oświadczyła, że posiada własną emeryturę, emeryturę z państwowego zakładu ubezpieczeń oraz otrzymuje od państwa dopłaty do czynszu za mieszkanie – łącznie dochód ten wynosi 1.149,93 euro. Strona podała, że jej stałe miesięczne zobowiązania obejmują: czynsz za mieszkanie – 440,42 euro, opłatę za leczenie – około 200 euro, prąd – około 20 euro, telefon około 20 euro. Zaznaczyła, że usługi lekarskie i dentystycznie w F. są częściowo odpłatne. Nadto skarżąca wskazała, że od matki odziedziczyła wraz z wieloma innymi spadkobiercami kamienice na Ś., które są w złym stanie, są zadłużone i przynoszą straty. Szacunkowa wartość tych kamienic nie jest stronie znana, strona nie uzyskuje z nich żadnych korzyści. Nie uzyskała też odszkodowania zabużańskiego po ojcu. W wyniku wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów dotyczących możliwości płatniczych, przedłożone zostały wydruki rachunku bankowego, co do których strona złożyła wyjaśnienia. Wskazała mianowicie, że samodzielnie dopłaca do czynszu 177,85 euro, opłaciła energię elektryczną za trzy miesiące z góry. Poza tym opłaca psychoanalityka po 100 euro miesięcznie, przy czym ponosi wydatki na dojazdy również w kwocie około 100 euro. Strona przedłożyła też zaświadczenie o braku środków utrzymania, wystawione przez fińskiego publicznego pomocnika prawnego (adwokata). Zgodnie z jego treścią, czynsz za mieszkanie wynosi 389,08 euro, a na jego opłacenie strona otrzymuje zasiłek od miasta H. w wysokości 303,08 euro. Zasiłek jest uzależniony od uznania gminy, należy się o niego ubiegać co miesiąc. Strona nie ma żadnych środków utrzymania. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 29 marca 2016 r. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazał, że strona uiściła już wpis od skargi, co umożliwia merytoryczne rozpoznanie sprawy. Uznał również za istotne to, że wpis jest zwykle najwyższym kosztem sądowym w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z kolei ewentualne przyszłe koszty sądowe sprowadzać się będą do opłaty kancelaryjnej za odpis uzasadnienia wyroku (jeżeli Sąd oddali skargę strony) oraz wpisu od skargi kasacyjnej (jeżeli strona skarżąca będzie zamierzała zaskarżyć wyrok tutejszego Sądu). Obie te opłaty, na mocy obowiązujących przepisów i mając na uwadze przedmiot sprawy, również nie będą przekraczać kwoty 100 zł. Ponadto zauważył, że ponoszenie kosztów sądowych wiąże się z dokonaniem kilku jednorazowych opłat, a nie z miesięcznym stałym obciążeniem budżetu domowego. W świetle powyższych uwag oraz okoliczności przedstawionych przez stronę, zdaniem referendarza, strona skarżąca była i jest w stanie poczynić oszczędności na opłacenie kosztów sądowych, których wartość nie przekroczy 200 zł, a więc niespełna 50 euro przy obecnym kursie. Dalej zaznaczył, że ponoszenia kosztów swego udziału w sprawie sądowej skarżąca winna się spodziewać najpóźniej z dniem wniesienia skargi i dokonywać już na ten cel stosownych rezerw. Według referendarza, na gruncie powołanych wyżej przepisów, poniesienie kosztów sądowych nie może pociągać za sobą jedynie uszczerbku dla podstawowych potrzeb socjalnych. Wprawdzie bieżące wydatki w Finlandii są znacznie wyższe niż w Polsce, to zauważono, że skarżąca otrzymuje już znaczne wsparcie ze strony państwa w miejscu zamieszkania. Wskazano, że z wyjaśnień strony, przeznacza ona na psychoanalityka i dojazdy do niego około 200 euro miesięcznie. Te wydatki nie mogą być zaś kwalifikowane jako niezbędne w podstawowym utrzymaniu. W sprzeciwie skarżąca ponowił swoje żądanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw zasługuje na uwzględnienie. Z treści przepisów art. 243, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przechodząc do meritum, na wstępie przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. W realiach niniejszej sprawy, skoro – jak wynika z zaświadczenia o braku środków utrzymania, sporządzonego przez publicznego pomocnika prawnego S. V. z biura pomocy prawnej w H. - wnioskodawczyni nie posiada żadnych środków utrzymania, a pokrywanie jej wydatków życiowych jest w pełni uzależnione od gminnego zasiłku na utrzymanie, to nie można oczekiwać aby środki publiczne przyznawane w jednym z państw Unii Europejskiej na niezbędne utrzymanie świadczeniobiorcy były następnie przeznaczane na pokrycie kosztów sądowych w innym państwie członkowskim. W konsekwencji, celem zachowania prawa do sądu zasadnym jest przyznanie skarżącej prawa pomocy, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, dlatego też nie można podzielić argumentacji zaprezentowanej przez referendarza w zaskarżonym postanowieniu. Z uwagi na wskazane powyżej okoliczności sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, w związku z art. 260 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.