II SAB/Wr 2/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 29 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale II wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych poprzez zwolnienie od wpisu sądowego do skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej przy ul. A w B. na bezczynność Prezydenta C. w przedmiocie wskazania miejsca odbioru odpadów komunalnych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie, Wspólnota Mieszkaniowa przy ul. A. w B. w ślad za skargą kasacyjną na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu tego wniosku strona skarżąca podała, że nie prowadzi działalności gospodarczej, nie uzyskuje żadnych dochodów, nie posiada oszczędności, natomiast środki zgromadzone na rachunku remontowego są przeznaczone na remont elewacji zgodnie z "decyzją nakazową PINB dla m. C.". W dniu 19 września 2017 r. reprezentującemu skarżącą Wspólnotę w postępowaniu sądowoadministracyjnym radcy prawnemu doręczono wezwanie do przedłożenia do akt sprawy w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia odpisu zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej starty) w podatku dochodowym od osób prawnych za ostatnie dwa lata podatkowe, za które takie zeznanie złożyła, historii rachunków bankowych Wspólnoty za pierwsze 8 miesięcy roku 2017, informacji o działaniach podjętych przez zarząd Wspólnoty Mieszkaniowej w celu pozyskania środków finansowych chociażby poprzez zwołanie w trybie art. 31 lit. a ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 1892) zebrania współwłaścicieli, mającego na celu pozyskanie odpowiednich środków finansowych bądź przeznaczenia jakiejkolwiek części ze zgromadzonych środków finansowych na poczet kosztów niniejszego postępowania oraz innych dokumentów i informacji, których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosku strony skarżącej. Jednocześnie strona została poinformowana, że w przypadku nie złożenia tych informacji i dokumentów w zakreślonym terminie jej wniosek o przyznanie prawa pomocy zostanie rozpoznany w oparciu o dane wynikające z akt sprawy. W odpowiedzi na to wezwanie strona skarżąca przesłała pismo z dnia 26 września 2017 r., w którym oświadczyła, że nie prowadzi działalności gospodarczej i jako ułomna osoba prawna nie składa zeznań podatkowych o dochodach i poniesionych stratach, nie posiada wyciągów bankowych, wskazanych w wezwaniu, oraz że podjęła próby podjęcia uchwały o zgromadzeniu środków na pokrycie kosztów opłaty, jednak procedowanie uchwały w drodze indywidualnego zbierania podpisów nie przyniosło rezultatu, gdyż członkowie Wspólnoty nie odesłali kart głosowania nad uchwałą. Nadto argumentowała, że jej członkowie to w 90% "osoby tzw. starego portfela", dla których ponoszenie dodatkowych kosztów stawia ich przed wyborem między zakupem leków ratujących życie lub pożywienia a wpłatą na rzecz opłaty sądowej od skargi kasacyjnej. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2017 r. poz. 1369), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2) cyt. wyżej ustawy). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art.199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie strony z ponoszenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, że to wnioskodawca winien wykazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżąca Wspólnota w sposób lakoniczny umotywowała swoje żądanie, a nadto nie dostarczyła mimo wezwania informacji wskazanych przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawiła innych dokumentów, których treść wskazywałaby, iż jej aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Niemniej jednak, w związku z rygorem określonym w wezwaniu doręczonym stronie skarżącej w dniu 29 września 2016 r. ocenie podlegał stan faktyczny wynikający z oświadczeń zawartych w samym wniosku. Mając na uwadze powołane przepisy ustawy procesowej, wynikające z niej zasady oraz treść materiału aktowego niniejszej sprawy oraz zasady doświadczenia życiowego oraz logicznego myślenia referendarz sądowy stwierdził, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącej Wspólnocie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych określona w art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Złożone przez stronę skarżącą oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera, w ocenie referendarza sądowego, dostatecznych danych koniecznych do oceny jej rzeczywistych, aktualnych możliwości płatniczych. W treści wniosku skarżąca ograniczyła się jedynie do przyznania posiadania nieokreślonej kwoty pieniężnej przeznaczonej na remont budynku. Uchyliła się natomiast od uzupełnienia informacji o swojej sytuacji materialnej w sposób określony w doręczonym jej wezwaniu. W konsekwencji, w ocenie referendarza sądowego, zasadne jest stwierdzenie, że wnioskodawca na obecnym etapie postępowania nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Do ustalenia stanu faktycznego w tym zakresie doprowadzić miało wezwanie skierowane przez referendarza sądowego do wnioskującej Wspólnoty. Udzielona przez wnioskodawcę w odpowiedzi na wezwanie informacja o niepowodzeniu starań o podjęcie uchwały o zgromadzeniu środków na pokrycie kosztów opłaty sądowej od skargi kasacyjnej, nie posiadaniu wyciągów bankowych, wskazanych w wezwaniu oraz sytuacji materialnej członków wspólnoty nie może odnieść zamierzonego skutku. Po pierwsze, niepowodzenie starań podjęcia uchwały, która miała na celu zapewnienie środków pieniężnych pozwalających na ochronę interesu prawnego członków Wspólnoty Mieszkaniowej obciąża tychże członków w zakresie dbałości w prowadzeniu ich spraw. Po drugie, stwierdzenia o nieposiadaniu wyciągów z rachunku bankowych Wspólnoty wskazanych w wezwaniu nie sposób uznać za uzasadnione, gdyż uzyskanie tych informacji następuje "od ręki" w oddziale banku lub poprzez jego stronę internetową. Strona miała więc możliwość uzyskania tych wyciągów i przesłania do Sądy w terminie zakreślonym w wezwaniu. Zaniechanie Wspólnoty w tym zakresie rodzi skutki procesowe w postaci oceny jej wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie akt sprawy, która uzasadniała, w ocenie referendarza sądowego, odmowę zwolnienia Wspólnoty Mieszkaniowej z kosztów sądowych w części wskazanej we wniosku. I po trzecie, zła sytuacja materialna członków Wspólnoty mogła być przedmiotem badania i oceny w postępowaniu o przyznanie tworzonej przez nich Wspólnocie Mieszkaniowej prawa pomocy na skutek wykazania, że sama Wspólnota nie posiada środków finansowych na ponoszenia kosztów sądowych. Skoro jednak Wspólnota uchyliła się od wykazania swojej sytuacji materialnej w sposób określony w doręczonym jej wezwaniu, referendarz sądowy nie był w stanie ocenić jej zdolności płatniczej i nie mógł przejść do badania sytuacji materialnej i rodzinnej osób fizycznych tworzących Wspólnotę. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2) w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania prawa pomocy.