II SAB/Wr 26/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Wiśniewski, po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. i M.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi D. i M.W. oraz M.W. i J.W. na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w T. w przedmiocie przyłączy wodociągowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Pismem z dnia 10 lutego 2008 r. skarżący D. i M.W. oświadczyli, że są zarejestrowani w urzędzie pracy, nie pobierają zasiłku, nie korzystają z opieki społecznej ani pomocy osób trzecich. Z pisma wynika ponadto, że opłacają prąd w wysokości 100 zł oraz lekarstwa w kwocie około 100 zł na osobę. Jedną emeryturę wydają na opłaty, pisanie pism procesowych, kserokopie do ponad 100 procesów w WSA we Wrocławiu. Nie mają konta bankowego. Do pisma dołączono formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, z którego wynika, że skarżący nie mają nikogo na utrzymaniu oraz nie pozostają z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. Na miesięczny dochód składają się: emerytura D.W. w wysokości 886,55 zł brutto i emerytura M.W. w wysokości 1072,90 zł brutto. Co łącznie daje kwotę 1959,45 zł. Są współwłaścicielami nieruchomości – działki o pow. 2500 m 2 w N.D.. Nie posiadają natomiast żadnych oszczędności, papierów wartościowych oraz innych przedmiotów wartościowych. Nadto – jak wskazali skarżący – w mieszkaniu nie ma zimnej wody i ogrzewania. Postanowieniem z dnia 13 lutego 2008 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu przyznał D.W. prawo pomocy w części dotyczącej zwolnienia z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę 50 zł oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Sprzeciw od powyższego postanowienia wniosła D.W., domagając się jego uchylenia i przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, w tym ustanowienia adwokata do złożenia skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 245 § 1 powyższej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§ 4). W rozpatrywanej sprawie skarżący D. i M.W. wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy zauważyć, iż oceniając możliwość przyznania prawa pomocy, Sąd musiał rozważyć zarówno wysokość obciążeń finansowych, jakie strona jest zobowiązana ponieść na danym etapie postępowania, jak i sytuację materialną wnioskodawców i w kontekście tego - możliwość ponoszenia przez nich kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania w niniejszej sprawie skarżący obowiązani są pokryć koszt 100 zł tytułem wpisu od skargi. Przy czym do uiszczenia tejże kwoty zobowiązane były solidarnie cztery osoby. W ocenie Sądu, kwota ta jest sumą, którą skarżący mogą ponieść, tym bardziej jak weźmie się pod uwagę, że skarga została wniesiona w sierpniu 2005 r. Ponadto oceniając okoliczności wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy, w szczególności wysokość miesięcznego dochodu (1959,45 zł brutto) oraz koszty miesięcznego utrzymania (skarżący wskazali jedynie, że opłacają prąd w wysokości 100 zł oraz ponoszą koszty lekarstw w wysokości 200 zł (po 100 zł na osobę), Sąd doszedł do przekonania, iż nie stanowią one podstawy uzasadniającej przyznanie skarżącym prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Za koszty konieczne dla utrzymania nie można ponadto uznać wydatki na pisanie pism procesowych czy sporządzanie kserokopii w innych (ponad 100 – jak wskazała skarżąca) sprawach, które toczą się przed WSA we Wrocławiu. Tym samym skarżący nie wykazali, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zgodnie z przepisem art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy. Należy zaznaczyć, iż instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowany w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można bezrobotnych bez prawa do zasiłku), lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Zaś takie okoliczności wobec skarżących nie występują. Wniosek o ustanowienie adwokata również nie został uwzględniony. Istotą bowiem prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata jest nieodpłatne korzystanie strony z pomocy pełnomocnika z racji przejęcie przez sąd ciężaru ponoszenia kosztów związanych z tą reprezentacją. Kryterium przyznania prawa do korzystania z bezpłatnej pomocy prawnej adwokata jest to, że strona znajduje się w sytuacji, w której wymaga takiej pomocy, a ze względu na swój stan majątkowy nie jest w stanie ponieść kosztów reprezentacji prawnej. Udział adwokata jest zatem potrzebny w takiej sprawie, w której strona wnosząc o ustanowienie adwokata jest nieporadna, ma trudności z samodzielnym podejmowaniem czynności procesowych, a jej sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie kosztów związanych z czynnościami podejmowanymi przez adwokata. Taka sytuacja – w ocenie Sądu – nie zaistniała w niniejszej sprawie. Ponadto przedwczesne jest uzasadnianie konieczności ustanowienia adwokata, celem wniesienia skargi kasacyjnej, w sytuacji, gdy skarga nie została jeszcze rozpoznana. Uwzględniając powyższe, Sąd doszedł do wniosku, że również przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym nie jest uzasadnione. Dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz koszty, jakie winni skarżący ponieść na obecnym etapie postępowania sądowego, nie pozwalają przyjąć, że skarżący nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w/w ustawy). Stąd orzeczono na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi.