II SAB/Wr 26/05

Wiesław Jakubiec – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 23 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym kolejnego wniosku D.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D. W., M. W., M.W.i J. W. na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w T. w przedmiocie przyłączy wodociągowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 21 marca 2008 r. Sąd odmówił skarżącej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 4 czerwca 2008 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącej na ww. postanowienie (sygn. akt...). W odpowiedzi na wezwanie o uzupełnienie braku skargi poprzez uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 100 zł, skarżąca złożyła na urzędowym formularzu ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżąca oświadczyła, iż łączny dochód jej oraz jej męża wynosi 2.195 zł i "całą emeryturę wydaje na korespondencję z Sądem w 200 procesach, a z męża emerytury opłacają niektóre sprawy i brakuje im na chleb." Z akt sprawy wynika, iż w dniu 8 sierpnia 2008 r. skarżąca uiściła w kasie tut. Sądu kwotę 50 zł tytułem opłaty sądowej, a w dniu 25 sierpnia 2008 r. na zlecanie skarżącej wpłynęła na rachunek bankowy Sądu kwota 50 zł jako "dopłata do sprawy". W piśmie złożonym w dniu 19 września 2008 r. skarżąca oświadczyła, iż nie korzysta z pomocy finansowej ani opieki społecznej ani osób trzecich, nie posiada zdolności kredytowej, a dotychczasowe opłaty uiszcza za pożyczone pieniądze. Dodała, iż na energię elektryczną wydatkuje 100-200 zł, a leki kupują w przypadkach zagrożenia życia. Prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - zwanej dalej u.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)). Na wstępie wskazać należy, iż przesłanką do uwzględnienia kolejnego wniosku strony o przyznanie prawa pomocy może być tylko stwierdzenie, iż od chwili wydania poprzedniego orzeczenia w tym przedmiocie uległa zmianie (na niekorzyść) sytuacja materialna skarżącej. To na wnioskodawczyni ciążył obowiązek wskazania takich zmienionych okoliczności i wykazania, że te zmienione okoliczności uzasadniałyby obecnie przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W niniejszej sprawie taki warunek nie został spełniony, bowiem przedstawione we wniosku okoliczności istniały już w trakcie rozpoznania poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeśli już to zmieniły się one raczej na korzyść skarżącej, a nadto - pomimo wezwania- nie zostały w większości przez wnioskodawczynię należycie udokumentowane. Z treści wniosku wynika, iż skarżąca nie ma obecnie nikogo na utrzymaniu (wcześniej miała córkę), uzyskiwany przez jej rodzinę dochód miesięczny netto wynosi 2.195 zł, a jedyny wskazywany stały wydatek -opłata za energię elektryczną (zresztą wydatek nie udokumentowany) wynosi 100-200 zł. Podkreślić należy, iż skarżąca uiściła (na raty) wpis od skargi i na obecnym etapie postępowania nie jest zobowiązana do ponoszenia żadnych innych kosztów sądowych. W tej sytuacji odmowa uwzględnienia wniosku w tym zakresie nie pozbawia skarżącej prawa do sądu. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Dla uznania wniosku za uzasadniony nie jest istotna wyłącznie aktualna sytuacja majątkowa strony, ale także istnienie możności zgromadzenia (choćby po parę złotych miesięcznie) środków na koszty w dłuższym okresie, bądź pozyskanie ich w drodze kredytu lub pożyczki, tym bardziej, iż w niniejszej sprawie skarżąca nie była determinowana terminem złożenia skargi, a postępowanie w niniejszej sprawie toczy się już od przeszło trzech lat. Koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Do oceny możliwości uiszczenia przez skarżącą kosztów postępowania nie jest istotne źródło, z którego czerpie ona środki na koszty swego utrzymania (może to być m.in. wsparcie finansowe najbliższej rodziny np. syna czy pożyczka od osób trzecich). O możliwościach finansowych skarżącej świadczy zresztą m.in. fakt uiszczenia przez nią wpisu od skargi w niniejszej sprawie Istotne jest, iż syn i córka skarżącej są osobami współskarżącymi, na których solidarnie ze skarżącą ciąży obowiązek ponoszenia kosztów sądowych. Pamiętać należy, że uiszczenie przez jednego ze skarżących wymaganej opłaty sądowej zwalnia z tego obowiązku pozostałych. Ustosunkowując się do wniosku o ustanowienie adwokata wskazać należy, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 u.p.s.a.). Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez wnioskodawczynię zarzutów czy braku jej zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżąca nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) działalność (bezczynność) organu będąca przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadana pod względem jej zgodności z prawem. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 u.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.