II SAB/Wr 376/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Olga Białek Sędziowie: Sędzia NSA Halina Filipowicz-Kremis (spr.) Sędzia WSA Adam Habuda po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 lutego 2022 r. sprawy ze skargi N. K. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Dolnośląskiego w przedmiocie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę I. stwierdza, że Wojewoda Dolnośląski dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania; II. stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania Wojewody Dolnośląskiego ma miejsce z rażącym naruszeniem prawa; III. zobowiązuje Wojewodę Dolnośląskiego do wydania aktu w terminie 60 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi; IV. przyznaje od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz strony skarżącej sumę pieniężną w kwocie 500 (słownie: pięćset) złotych; V. zasądza od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz strony skarżącej kwotę 580 (słownie: pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z 13.04.2021 r. N. K. (dalej jako: skarżąca), reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Dolnośląskiego (dalej jako: organ, wojewoda) w sprawie wydania zezwolenia na pobyt czasowy i pracę. Na podstawie art. 3 § 2 pkt 8, art. 50 § 1, art. 52 § 2, art. 54 § 1 oraz art. 149 § 1 ustawy z 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a., pełnomocnik skarżącej zarzucił Wojewodzie naruszenie art. 8, art. 9, art. 12, art. 35 § 1 i art. 36 § 1 k.p.a. i wniósł o: 1. stwierdzenie przewlekłości prowadzonego postępowania; 2. stwierdzenie, że przewlekłość miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. zobowiązanie organu do wydania decyzji w terminie 14 dni od daty doręczenia akt do organu; 4. przyznanie skarżącemu na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. w zw. 154 § 6 od organu sumy pieniężnej w wysokości 6.000 zł; 5. zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg. norm przypisanych. Pełnomocnik skarżącego uzasadnił wnioski i zaprezentował swoje stanowisko. W odpowiedzi na skargę, wojewoda wniósł o jej oddalenie, wskazując na typowe przyczyny opóźnienia w procedowaniu w tego rodzaju sprawach. Wojewódzki sąd administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Ze względu na wyżej wskazany przedmiot skargi, sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 119 pkt 4 i art. 120 p.p.s.a.). Skarga wniesiona w niniejszej sprawie, dotyczyła przewlekłości wojewody w załatwieniu wniosku skarżącego o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę. Skarga została poprzedzona skierowaniem ponaglenia z 13.01.2021 r. (data wpływu: 18.01.2021 r.). Tym samym zgodnie z dyspozycją art. 53 § 2b p.p.s.a., spełniony został warunek formalny do wniesienia skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania. Pojęcie przewlekłości definiuje art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a., normującym instytucję ponaglenia. Zgodnie z powyższym przepisem stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. Przepis art. 35 § 1 k.p.a. wprowadza ogólną zasadę, że sprawa winna być przez organ administracji publicznej rozpatrzona bez zbędnej zwłoki. Zgodnie z § 3 załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. W tym miejscu wskazać należy, że w sprawach dotyczących udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy cudzoziemca oraz zezwolenia na pracę zastosowanie mają ogólne terminy załatwienia spraw określone w przepisach art. 35-36 k.p.a., a ustawa o cudzoziemcach (Dz.U. z 2020 r., poz. 35) nie reguluje odmiennie kwestii terminów załatwienia sprawy. Jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego jest zasada szybkości zawarta w art. 12 k.p.a. Mówi on, że organy administracji publicznej powinny działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy (§1). Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwiane niezwłocznie (§2). Realizacji tej zasady służą wcześniej wspomniane terminy. Stosownie do art. 36 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić stronę, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (§ 2). Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd, po zapoznaniu się z aktami przekazanymi przez organ stwierdził, że wojewoda dopuścił się przewlekłości w przedstawionym rozumieniu. Wniosek skarżącej o zezwolenie na pobyt czasowy i pracę wraz z szeregiem dokumentów wpłynął do organu 23.06.2020 r. Następnie 01.10.2020 r. stawiła się ona osobiście w Dolnośląskim Urzędzie Wojewódzkim, a 12.10.2020 r. pełnomocnik skarżącej ustanowiony w postępowaniu administracyjnym złożył do wojewody wniosek o wszczęcie postępowania oraz możliwość otrzymania stempla w paszporcie skarżącej. Wobec braku czynności oraz informacji o przebiegu postępowania ze strony organu, po upływie sześciu miesięcy od momentu złożenia wniosku 18.01.2021 r. skarżąca wniosła do wojewody ponaglenie na niezałatwienie sprawy w terminie. Pierwsze czynności w sprawie organ podjął 06.08.2021 r., po wniesieniu skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania do tut. Sądu, wzywając skarżącą do uzupełnienia braku fiskalnego wniosku (opłaty skarbowej za wydanie zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium RP). W tym samym dniu wojewoda zwrócił się do służb o przekazanie informacji czy wjazd i pobyt cudzoziemca stanowi zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa państwa lub bezpieczeństwa i porządku publicznego. Następnie pismem z 07.09.2021 r. wyznaczono przewidywany termin zakończenia postępowania na 07.12.2021 r., wezwano do uzupełnienia braków formalnych wniosku oraz poinformowano skarżącą o możliwości otrzymania stempla w paszporcie. Powyższe okoliczności wskazują jednoznacznie, że - na dzień wniesienia skargi – wojewoda dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania, czym naruszył zasady i terminy określone w art. 35, art. 36, art. 8, art. 9 oraz art. 12 k.p.a. Okres zwłoki organu, który przez dziesięć miesięcy nie wydał w sprawie rozstrzygnięcia znacząco przekracza maksymalne terminy określone w przepisach, a w sprawie nie zachodzą okoliczności, które mogłyby usprawiedliwić opieszałe działanie wojewody. Powołana przez organ przyczyna opóźnienia w załatwieniu sprawy, która ma swoje źródło w organizacji pracy urzędu, w tym jego możliwości kadrowych, nie stanowi okoliczności wyłączającej stwierdzenie przewlekłości. Problemy w organizowaniu pracy związane z obiektywnymi trudnościami np. z pozyskaniem kadry pracowników nie mogą ograniczyć prawa strony postępowania ani stanowić usprawiedliwienia naruszenia tych praw. To na organach państwa ciąży obowiązek zapewnienia realizacji ich zadań, przy zapewnieniu przestrzegania obowiązujących przepisów i respektowania wyznaczonych tymi przepisami standardów działania administracji. Oceniając opieszałość organu w załatwieniu wniosku skarżącego wojewodzie trzeba postawić zarzut przewlekłego prowadzenia postępowania (art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.), o czym orzeczono jak w pkt I sentencji wyroku. Stosownie do treści art. 149 § 1a p.p.s.a. uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania Sąd zobowiązany jest do oceny czy przewlekłość lub bezczynność miały postać kwalifikowaną tj. czy miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O zaistnieniu rażącej postaci przewlekłego prowadzenia postępowania można mówić w sytuacji, gdy wyraźnie, ewidentnie, bezdyskusyjnie i drastycznie naruszono treść obowiązku wynikającego z przepisów prawa. Oznacza to wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym, która ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak też sytuacji ewidentnego niestosowania przepisów prawa (wyrok NSA z 27.05.2021 r., I FSK 644/21). O przewlekłości kwalifikowanej świadczy w szczególności potrzeba przymuszenia organu przez stronę postępowania administracyjnego do wydania decyzji przez złożenia skargi do tut. Sądu oraz naruszenie obowiązków wynikających z przepisu art. 35 i art. 36 k.p.a. Sytuacji w jakiej znalazła się skarżąca w niniejszej sprawie oraz trudności z jakimi musi się mierzyć cudzoziemiec czekający na wydanie zezwolenia na pobyt i pracę nie da się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa, co jednoznacznie wskazuje na rażące naruszenie prawa. Wojewoda całkowicie zignorował obowiązki wynikające z zasad oraz przepisów k.p.a., w związku z czym Sąd orzekł jak w pkt II sentencji. Mając na względzie, że 29.01.2022 r. weszła w życie ustawa z dnia 17.12.2021 r. o zmianie ustawy o cudzoziemców oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 14 stycznia 2022 r. poz. 91) nowelizująca ustawę z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2021 r. poz. 2354) sąd obowiązany był określić w jakim zakresie dokonana nowela ma wpływ na orzekanie w sprawie. W tym względzie, zdaniem sądu w składzie rozpoznającym rozstrzyganą sprawę, istotne pozostaje stanowisko, zaprezentowane w uchwale 7 sędziów NSA, sygn. akt II OPS 5/19 z 22.06.2020 r., w którym zawarto tezę (którą sąd podziela), że kontrolowany w wyniku skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania stan rzeczy, może być dokonany jedynie na dzień wniesienia skargi. W konsekwencji sąd dokonuje kontroli bezczynności/przewlekłości organu na tle przepisów obowiązujących do dnia wniesienia skargi. Nie mniej jednak w pkt III wyroku sąd wyznaczył Wojewodzie Dolnośląskiemu 60 dniowy termin do wydania aktu w sprawie. Wydając orzeczenie w takim kształcie skład orzekający miał po pierwsze na względzie, że stosownie do zasady praworządności, zawartej w art. 6 kpa, mającej walor zasady konstytucyjnej (art. 7 Konstytucji RP), organy administracji mają obowiązek działać na podstawie i w granicach prawa. To zaś implikuje w szczególności powinność rozpoznawania i rozstrzygania spraw przez organy administracji na gruncie obowiązującego aktualnie (tj. na dzień orzekania przez dany organ) stanu prawnego. Wynika z tego po wtóre, że w toku dalszego procedowania w sprawie, Wojewoda Dolnośląski będzie obowiązany do zastosowania przepisów ustawy o cudzoziemcach w brzmieniu dokonanym opisaną zmianą. W szczególności, należy zwrócić tu uwagę na unormowanie zwarte w art. 112a ust. 1, który kształtuje zasadę wydawania decyzji w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy i pracę w terminie 60 dni. Ustęp 2 tego artykułu omawia kwestię od jakiego zdarzenia ustawodawca nakazuje liczyć ten termin. Skoro w takim razie zmiana ustawowa powoduje zmianę terminów w stosunku do zasad ogólnych, ujętych w art. 35 § 3 kpa, na termin, określony w przepisie szczególnym, tj. art. 112a ust. 1 znowelizowanej ustawy o cudzoziemcach, to zdaniem sądu należało tę okoliczność uwzględnić w wyroku, zobowiązując organ do wydania aktu w terminie nadanym ustawą w wersji obowiązującej aktualnie. Na wniosek skarżącego, zgodnie z przyznaną prawem kompetencją i nie będąc związanym wnioskami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.), Sąd przyznał sumę pieniężną w kwocie 500 zł (pkt IV sentencji wyroku), o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. W ocenie Sądu, kwota ta będzie adekwatna w kontekście zaistniałych w sprawie okoliczności (opisanej wcześniej postawy organu wobec strony w postępowaniu administracyjnym), jak i trudności z jakimi cudzoziemiec musi się zmagać nie posiadając stosownego zezwolenia na pobyt na terytorium obcego państwa. O kosztach Sąd orzekł zgodnie z art. 205 § 2 p.p.s.a. (pkt V sentencji wyroku).