II SAB/Wr 54/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Dukiel, po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. K. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 16 maja 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w O. w przedmiocie budynku wielorodzinnego zlokalizowanego przy ul. B. [...]w J. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Skarżący J. K. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego żądania podał, że w chwili obecnej nie posiada żadnych oszczędności, akcji i obligacji. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i jest właścicielem nieukończonego pawilonu o powierzchni 88,80 m². Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki sądowej w dniu 13 kwietnia 2016 r. skarżącemu doręczono wezwanie kierowane do wnioskodawcy do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie czternastu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący pismem procesowym z dnia 26 kwietnia 2016 r. poinformował, że żona nie wyraża zgody na podanie danych dotyczących jej sytuacji majątkowej, i ponowił argumentację wywiedzioną w uzasadnieniu wniosku. Postanowieniem z dnia 16 maja 2016 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia 10 czerwca 2016 r. (dat stempla pocztowego) skarżący wniósł od powyższego postanowienia sprzeciw, zarzucając temu orzeczeniu naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie w realiach przedmiotowej sprawy, a w konsekwencji odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie żądanym we wniosku. Na uzasadnienie sprzeciwu skarżący podał, że nie posiada oszczędności złotówkowych, dewizowych, akcji i obligacji na opłacenie kosztów sądowych. Skarżący wskazał, że instytucja zwolnienia od kosztów stanowi realizację jednej z podstawowych zasad państwa prawa, a mianowicie gwarancji prawa do sądu, a także art. 6 Konwencji z dnia 4 listopada 1950 r. o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Również wedle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego prawo do sądu jest jedną z podstawowych praw jednostki i jeną z fundamentalnych gwarancji praworządności. Prawo do sądu oznacza przy tym nie tylko formalną dostępność drogi sądowej, lecz materialną, rzeczywistą możliwość poszukiwania ochrony sądowej, w każdej sprawie cywilnej, karnej czy administracyjnej. Do sprzeciwu dołączono wydruk wyciągu z rachunku bankowego z dnia 14 kwietnia 2016 r., z którego wynika, że na rachunku bankowym w saldzie końcowym widnieje kwota 8,45 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Na mocy art. 260 § 2 p.p.s.a, w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wspomnieć jeszcze wypada, że stosownie do przepisu z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.) Według sądu, wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" (art. 246 p.p.s.a.) prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem oceny jest więc to, czy referendarz sądowy trafnie uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle przywołanych przepisów prawa trzeba jeszcze zauważyć, że celem ustanowienia instytucji prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Jak podkreśla się w orzecznictwie, udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Przyznanie prawa pomocy nie ma charakteru uznaniowego, ustawodawca zawarł bowiem w art. 246 § 1 p.p.s.a. przesłanki, których wykazanie przez stronę wnioskującą obliguje sąd do przyznania tego prawa w całości bądź w części. Odmowa przyznania prawa pomocy nie jest zaś odebraniem skarżącemu prawa do sądu, w sytuacji, gdy skarżący nie wykazuje, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. Oceniając dane przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd doszedł do przekonania, że zasadnie referendarz sądowy stwierdził, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Trzeba bowiem pamiętać, że w myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. A na mocy art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przedstawione przez skarżącego we wniosku informacje nie były wiarygodne. Skarżący nie wskazał bowiem żadnych dochodów ani swoich, ani małżonki. Wyciągi z rachunku bankowego nie były zaś dowodem na to, że skarżący nie dysponuje środkami finansowymi na pokrycie kosztów postępowania. Również w samym sprzeciwie nie podano, z jakich źródeł i w jakiej wysokości skarżący otrzymuje dochody. Nie podano też, jakie ponosi koszty utrzymania siebie i swojej rodziny. Lakoniczność wniosków i pism skarżącego dotyczących prawa pomocy uniemożliwiało dokonanie obiektywnej oceny jego sytuacji majątkowej, a co za tym idzie odebrało skarżącemu możliwość ewentualnego uzyskania prawa pomocy (choćby częściowego). Skoro zatem to na skarżącym spoczywał obowiązek wykazania, że nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania, a skarżący tego nie wykazał, to należało odmówić mu przyznania prawa pomocy. W świetle powyższego Sąd uznał więc, że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego było prawidłowe. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji. Niniejsze postanowienie jest ostateczne i nie podlega zaskarżeniu.