II SAB/Wr 6/09

Wrocław, dnia 29 maja 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym Przewodniczący – Sędzia WSA Olga Białek po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. i M. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D., M., M. i J. W. na bezczynność Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. w przedmiocie budowy budynku mieszkalnego, budynku gospodarczego oraz bezodpływowego zbiornika na ścieki postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 9 marca 2009 r. złożonym na urzędowym formularzu – stanowiącym odpowiedź na wezwanie o uzupełnienie braku skargi poprzez uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 100 zł - skarżąca D. W. i M. W. wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu jako jedyny dochód wskazali łączną kwotę 2195 zł., podając również, że są współwłaścicielami działek nr 96/1 i 96/2 o pow. 2500 m2 . Jednocześnie w piśmie z tego samego dnia oświadczyli, że sami prowadzą gospodarstwo domowe, nie korzystają z dopłat do mieszkania ani nie pobierają zasiłków. Ponoszą koszty przesyłek w związku z licznymi procesami sądowymi które przekraczają kwotę 1000 zł miesięcznie, "opłacają za prąd 100-200zł, gaz z butki 50 zł, pozostałą kwotę wykorzystujemy na bieżące spożycie". Ujawnili też, że "syn wziął dla mnie kredyt 20000 zł" i "z kredytu pokrywamy opłaty a kredyt też musi być spłacony". Pismem z dnia 12 marca 2009 r. Sąd wezwał wnioskodawców do uzupełnienia wniosku o kserokopie koniecznych do rozpatrzenia wniosku dokumentów oraz złożenie wyjaśnień. W piśmie z dnia 2 kwietnia 2009 r. wnioskodawcy poinformowali, że ponoszą następujące wydatki: opłata ze energię elektryczną 100-200 zł; za gaz 50 zł; za telefon - 80 zł; za wodę – 20 zł; koszt leków ratujących życie około 100-150 zł. Wyjaśnili, że kredyt 20.000 zł który dla nich zaciągnął syn wykorzystali na koszty postępowań w roku 2008 i 2009 i środki z kredytu się kończą. Oświadczyli też, że Sądowi znane są koszty wydatku na list polecony, ksero i dojazd na punkt ksero oraz na pocztę, a na sam dojazd do Sądu wydatkują 20 zł. Postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2009 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym po rozpoznaniu ww. wniosku odmówił przyznania prawa pomocy. W dniu 24 kwietnia 2009 r. D. i M. W. wnieśli sprzeciw od powyższego postanowienia. W wyniku sprzeciwu postanowienie referendarza utraciło moc a wniosek o przyznanie pomocy polega rozpoznaniu przez Sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn.zm. – zwanej dalej u.p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje – zgodnie z § 2 przywołanego przepisu – zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie § 3 – zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub rzecznika patentowego. Z kolei według art. 245 § 4 u.p.p.s.a. częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Przepis art. 246 § 1 u.p.p.s.a stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Z przywołanej normy wynikają dwie istotne okoliczności. Po pierwsze, celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które ze względu na swoją sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów postępowania sądowego. Jest to więc absolutny wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez strony i z tego względu przesłanki udzielenia prawa pomocy powinny być interpretowane ściśle. Po drugie, ustawodawca obciążył stronę a nie Sąd obowiązkiem wykazania, że spełnia kryteria umożliwiające przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Jest to tym bardziej istotne, że kryterium przyznania prawa pomocy w tj – w przypadku pomocy w zakresie całkowitym – niemożność poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny, należy do kategorii kryteriów nieostrych wymagających skonkretyzowania przez ubiegającego się w formie dokładnej, rzeczowej i wyczerpującej argumentacji a w przypadku, gdy okaże się to niewystarczające, zobrazowania swojej sytuacji materialnej za pomocą odpowiednich dokumentów (por. postanowienie NSA z dnia 21 kwietnia 2006 r. II Fz 240/06). Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd nie może kierować się innymi kryteriami (np. społecznymi) niż kryterium majątkowe dlatego bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii uzależnione jest od tego co zostanie wykazane (uprawdopodobnione) przez stronę. Wnioskodawca winien tę okoliczność mieć na uwadze uprawdopodabniając w sposób wiarygodny i rzetelny podstawy do przyznania prawa pomocy. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego albo budzi wątpliwości, strona jest obowiązana na wezwanie Sądu złożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 u.p.p.s.a.). Niedopełnienie tego obowiązku w całości lub w części uniemożliwia Sądowi ocenę przesłanek udzielenia prawa pomocy i uzasadniania oddalenie wniosku. Rozpoznając wniosek D. i M. W. Sąd kierował się wyżej przedstawionymi zasadami. W ocenie Sądu sytuacja majątkowa wnioskodawców nie uzasadnia przyjęcia, że nie są oni w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych, a także kosztów ustanowienia adwokata. Z wniosku wynika, że D. i M. W. osiągają stały miesięczny dochód, na który składa się emerytura wnioskodawczyni w kwocie 993 zł i jej męża w wysokości 1202 zł. Łącznie 2195 zł. Kwoty te wnioskodawcy udokumentowali zaświadczeniami za ubiegły rok. Sądowi z innych spraw toczących się na wniosek stron wiadomo jednak, że w roku bieżącym dochód z tego tytułu wynosi już 2215,80 zł. Strony prowadzą wspólne gospodarstwo i jak wynika z ich oświadczenia nikogo więcej nie mają na utrzymaniu. Są też współwłaścicielami nieruchomości położonej w N. D. o pow. 2500 m2. Ponadto korzystają z kredytu zaciągniętego przez ich syna na potrzeby – jak twierdzą – procesów sądowych. W tych okolicznościach stwierdzić należy, że przy wykazanym stałym miesięcznym dochodzie wnioskodawcy są w stanie zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia kosztów sądowych – tym bardziej, że na obecnym etapie wpis wynosi jedynie 100 zł. Na podstawie posiadanych informacji nie można również uznać aby strony spełniały warunki dla przyznania pomocy w zakresie częściowym. Sąd kierował bowiem do wnioskodawców wezwanie (zarządzenie z dnia 12 marca 2009 r.) do złożenia dodatkowych wyjaśnień i dokumentów, które pozwoliłby na dokładną analizę ich sytuacji materialnej ale wezwanie to nie zostało prawidłowo wykonane. Skarżący wskazali ponoszone wydatki, w niektórych przypadkach ich nie precyzując (np. wydatek z tytułu opłaty za energię 100-200 zł; leki 100-150 zł) a w innych w ogóle nie podając kwoty (np. wydatki na przesyłki). Wnioskodawcy nie przedstawili jednak żadnych dokumentów dotyczących wydatków ponoszonych na utrzymanie siebie i swojego domu. Wobec powyższego Sąd nie można jedynie na podstawie samych oświadczeń stron przyjąć, że nie są one ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dodatkowo godzi się zauważyć, w kwestii wniosku o ustanowienie adwokata, że oprócz przedstawionych już wyżej powodów przemawiających za nieuwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, ustanowienie adwokata na obecnym etapie postępowania nie jest uzasadnione również z innych względów. Obowiązki wynikające dla Sądu z art. 6 ust. 1 u.p.p.s.a. wobec stron występujących w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego oraz obowiązek uwzględnienia z urzędu przy orzekaniu wszelkich naruszeń prawa jakie Sąd stwierdzi badając sprawę gwarantują, że niezależnie od błędnie czy nieudolnie formułowanych przez wnioskodawców zarzutów skargi czy też braku ich zaangażowania w postępowanie sądowadministracyjne, Sąd zobowiązany będzie wszechstronnie skontrolować działanie - lub brak działania – organu administracji. Biorąc pod uwagę przedstawione wyżej okoliczności faktyczne i prawne Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 245 § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.