III SA/Wr 1/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski Sędziowie Sędzia NSA Anna Moskała (sprawozdawca) Sędzia WSA Maciej Guziński Protokolant specjalista Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 20 maja 2016 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników oddala skargę w całości. Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. (dalej jako Zakład), znak [...], utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję Zakładu z dnia [...] r., znak [...], odmawiającą umorzenia A.S. (dalej jako: skarżąca) zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników. W uzasadnieniu zapadłego rozstrzygnięcia drugo-instancyjnego Zakład wskazał, że postępowanie wszczęte na wniosek skarżącej zakończył decyzją z dnia [...] r., odmawiając jej umorzenia należności z tytułu składek. w kwocie [...] zł. Działając wówczas jako organ pierwszej instancji Zakład wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm., dalej jako s.u.s.) zaległe składki pracowników, w części ponoszonej przez płatnika, mogą być umorzone jedynie z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. W toku postępowania egzekucyjnego nie stwierdzono natomiast, by w przypadku skarżącej zachodził stan całkowitej nieściągalności składek w rozumieniu art. 28 ust. 3 s.u.s. Po rozpoznaniu wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym skarżąca powoływała się na trudną sytuację finansową i całkowitą nieściągalność składek, Zakład podtrzymał swoje stanowisko. Powtórzył w tym zakresie dotychczasową argumentację, powołując się na art. 28 ust. 2 i 3 s.u.s. Podkreślił, że stan całkowitej nieściągalności składek nie może być utożsamiany ze złą sytuacją finansową dłużnika. W skardze na decyzję Zakładu skarżąca podniosła zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i § 4, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej jako k.p.a.) w zw. z art. 28 ust 3a s.u.s. oraz § 3 ust 1 pkt. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.), polegający na dowolnej, arbitralnej ocenie zgromadzonych w sprawie dowodów oraz nieuwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy obrazujących sytuację finansową i życiową skarżącej a w konsekwencji nieuzasadnione przyjęcie, że nie zachodzą przesłanki warunkujące umorzenie powstałego zadłużenia z uwagi na brak ważnego interesu osoby zobowiązanej a w szczególności pominięcie faktu opłacania przez skarżącą podstawowych, niezbędnych wydatków życiowych. Wskazując powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Zakładu i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. W uzasadnieniu podniosła, że z zaskarżonym aktem nie sposób się zgodzić albowiem podstawę umorzenia należności z tytułu składek stanowi art. 28 s.u.s., który pozwala na umorzenie postępowania również w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących jednocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust 3a s.u.s.) Wskazała ponadto, że szczegółowe przesłanki umorzenia należności sprecyzowane zostały w § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodziną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ wiązało by się to ze zbyt ciężkimi skutkami dla zobowiązanego lub jego rodziny. Zdaniem skarżącej w sprawie zachodzi jej ważny interes - jako płatnika - w umorzeniu zadłużenia z tytułu świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Zarówno bowiem jej stan majątkowy jak i sytuacja rodzinna potwierdzają brak możliwości spłacenia zaległości, bez naruszenia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych rodziny i jej samej. Tym samym przymusowe wyegzekwowanie należności z tytułu zaległych składek W odpowiedzi na skargę Zakład podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydając zaskarżone rozstrzygnięcie nie naruszył norm prawa procesowego ani materialnego. Rozważania w niniejszej sprawie należy rozpocząć od wskazania, że kwestie określania wysokości składek na ubezpieczenia społeczne, sposoby finansowania składek, obliczaniem, rozliczanie i opłacanie składek, podstawę wymiaru składek a również zasady umarzania należności z tytułu nieopłaconych składek reguluje Rozdział 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zatytułowany "Zasady ustalania składek na ubezpieczenia społeczne". Z akt sprawy wynika ponad wszelką wątpliwość, że skarżąca była płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne , w rozumieniu art. 4 pkt 2) s.u.s., zobowiązanym na podstawie art. 17 ust. 1 s.u.s. do obliczania, rozliczania i przekazywania składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz chorobowe za ubezpieczonych pracowników. Poza dyskusją jest, że skarżąca ze wskazanego obowiązku się nie wywiązywała, w związku z czym powstała po jej stronie należność w kwocie [...] zł, obecnie egzekwowana z jej majątku. Nie może także ulegać wątpliwości, że ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje możliwość umorzenia należności z tytułu składek na zasadach określonych w art. 28 ustawy. Wbrew jednak stanowisku skarżącej, umorzenie składek może nastąpić jedynie w razie spełnienia ściśle określonych przesłanek. Co prawda art. 28 ust. 1 s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład ale ta ogólna zasada doznaje istotnej modyfikacji jeszcze w tym samym przepisie; mianowicie umorzenie jest możliwe z uwzględnieniem art. 28 ust. 2-4 s.u.s. I tak, art. 28 ust. 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (podkreślenie Sądu), z zastrzeżeniem przypadków ujętych w art. 28 ust. 3a s.u.s. Wspomniany ustęp stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społecznej ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia (również podkreślenie Sądu), mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Wreszcie stwierdzić należy, że art. 28 ust. 3 s.u.s. wymienia w sposób enumeratywny wszystkie przypadki całkowitej nieściągalności, o której z kolei mowa w art. 28 ust. 2 s.u.s. Już w tym miejscu należy zasygnalizować, że w ocenie Sądu, zła sytuacja majątkowa skarżącej nie stanowi okoliczności uzasadniającej przyjęcie całkowitej nieściągalności z majątku skarżącej. Ten aspekt sprawy zostanie szerzej omówiony w dalszej części uzasadnienia. Mając na uwadze brzmienie art. 28 ust 2, ust. 3 i ust. 3a s.u.s. stwierdzić należy, że istota sporu w sprawie sprowadza się do pytania, czy sformułowanie "ubezpieczony będący równocześnie płatnikiem składek na te ubezpieczenia" obejmuje swoim zakresem znaczeniowym również skarżącą, która jest zobowiązana do zapłaty składek na ubezpieczenia społeczne pracowników, wyłącznie z tytułu bycia płatnikiem. Zdaniem Sądu na tak postawione pytanie należy odpowiedzieć przecząco. Wykładnia językowa (gramatyczna) art. 28 ust. 3a s.u.s. prowadzi bowiem do wniosku, że we wskazanym przepisie mowa jest o podmiocie, mającym status ubezpieczonego, który jest jednocześnie płatnikiem swoich własnych składek na to ubezpieczenie. Przemawia za tym treść art. 4 pkt 2 lit. d s.u.s. uznająca za płatnika również tych ubezpieczonych, którzy są zobowiązani do opłacania składek na własne ubezpieczenie społeczne. Brak jest jakichkolwiek argumentów, by uznać, że w przypadku art. 28 ust. 3a s.u.s. mowa jest również o innych podmiotach, będących płatnikami i niezależnie od tego ubezpieczonymi z któregoś tytułu wymienionego w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Przeczy tej tezie fakt, że art. 28 ust 3a s.u.s. ma niewątpliwie charakter szczególny i w związku stanowi wyjątek od ogólnej zasady wyrażonej w art. 28 ust 2 s.u.s. dochodzenia zaległych składek zawsze, gdy jest to możliwe. Trudno jest również przyjąć, z uwagi na społeczną doniosłość ubezpieczeń społecznych, że ustawodawca tolerowałby, choćby jedynie potencjalnie i pod warunkami, nieopłacania składek na ubezpieczenia społeczne poza swoją osobą. Wreszcie zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że art. 28 ust. 3a s.u.s. reguluje sytuację prawną osób prowadzących działalność gospodarczą na własny rachunek i nieopłacających własne składki. Wobec powyższego w żadnym przypadku nie można przyjąć, że skarżąca, która nie przekazywała Zakładowi składek na ubezpieczenia społeczne innych osób fizycznych (swoich pracowników) może skorzystać z dobrodziejstwa art. 28 ust. 3a s.u.s. Pozostaje wobec powyższego kwestia zastosowania w niniejszej sprawie przesłanki całkowitej nieściągalności o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 6) s.u.s, to jest stwierdzenia, że postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Podzielić należy w tym względzie pogląd Zakładu, że skoro wobec skarżącej w dalszym ciągu trwa postępowania egzekucyjne to nie można mówić o całkowitej nieściągalności składek. Zwłaszcza, że umorzenie postępowania z powodu braku środków może nastąpić wyłącznie na mocy art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 1015). Przepis ten stanowi bowiem, że umorzenie jest możliwe w razie stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W niniejszej sprawie słusznie Zakład ustalił, że wobec skarżącej taka okoliczność nie zachodzi, bowiem organom egzekucyjnym udało się wyegzekwować kwotę co najmniej [...] zł - w dniu [...] r. Przyjęły zatem organy egzekucyjne, że możliwe jest wyegzekwowanie od skarżącej kwoty przekraczającej koszty egzekucyjne. Z tych wszystkich względów, stosownie do dyspozycji art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity z 2012 r., poz. 270 ze zm.) skargę należało oddalić w całości i orzec jak w sentencji wyroku.